Η Τουρκία θα επιχειρήσει θερμά επεισόδια στην Κύπρο, με ταυτόχρονο αντιπερισπασμό στο Αιγαίο

Το βασικό θέατρο εκτύ­λι­ξης θερμών επει­σο­δίων από την Τουρκία θα είναι το προ­σε­χές διά­στημα η Κυπριακή ΑΟΖ, εκτιμά στο Liberal ο Αγγελος Συρίγος, ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου στο Πάντειο.

Και εξηγεί ότι τα επει­σό­δια στο Αιγαίο θα γίνουν, αλλά θα έχουν την έννοια να απο­προ­σα­να­το­λί­σουν την προσοχή της Ελλάδας από τα τεκται­νό­μενα στην Κυπριακή ΑΟΖ, όπου και το πραγ­μα­τικό δια­κύ­βευμα για την Άγκυρα. Κρούει μάλιστα τον κώδωνα του κιν­δύ­νου για την άποψη που παρου­σιά­ζε­ται ως “win-win” ότι η Τουρκία θα αρκε­στεί σε κάποιο μερίδιο από τα κοι­τά­σματα του νησιού, για να υπο­χω­ρή­σει από τις διεκ­δι­κή­σεις της, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι αυτό στην πραγ­μα­τι­κό­τητα θα της ανοίξει την όρεξη για περισ­σό­τερα.

Εκτιμά ότι οι δύο Έλληνες στρα­τιω­τι­κοί θα μείνουν για κάποιους μήνες στις τουρ­κι­κές φυλακές, καθώς οι κρα­τή­σεις πολιτών τρίτων χωρών (από Γερ­μα­νία, ΗΠΑ) απο­τε­λούν για την Άγκυρα εργα­λείο άσκησης εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής, ενώ υπεν­θυ­μί­ζει ότι το πλέον σταθερό όπλο που έχει στα χέρια του ο Erdogan, είναι τα του­λά­χι­στον 3,5 εκα­τομ­μύ­ρια Σύριων προ­σφύ­γων και η απειλή ότι θα “στείλει” 40.000 στα νησιά του Αιγαίου.

Επειδή η Ευρώπη δεν θα δια­κιν­δυ­νεύ­σει να ξανα­γυ­ρί­σει στο 2015 από πλευράς προ­σφυ­γι­κών ροών, πρέπει να βρούμε τρόπους που χωρίς να αναι­ρούν τη γενική εικόνα των σχέσεων Βρυξελλών-Άγκυρας, θα επι­κε­ντρώ­νουν σε θέματα που μας ενδια­φέ­ρουν, σημειώ­νει ο καθη­γη­τής του Παντείου. Και φέρνει ως παρά­δειγμα την υιο­θέ­τηση μιας ευρω­παϊ­κής ταξι­διω­τι­κής οδηγίας, που θα ανα­φέ­ρει ότι όσοι επι­σκέ­πτο­νται την Τουρκία κιν­δυ­νεύ­ουν να συλ­λη­φθούν και να κρα­τη­θούν αυθαί­ρετα ή μέτρα κατά εται­ρειών που συνερ­γά­ζο­νται με την τουρ­κική κρατική εται­ρεία πετρε­λαίου ΤΡΑΟ, αν πρό­κει­ται για έρευνες στην ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Συνέ­ντευξη στον Γιώργο Φιντι­κάκη

Κοινό ερώτημα στο μυαλό όλων πλέον, είναι μέχρι πού μπορεί να το τρα­βή­ξει η Άγκυρα. Μπορεί να επι­χει­ρή­σει νέα θερμά επει­σό­δια σε Αιγαίο, Κύπρο ή αλλού; Ακόμη και να προ­κα­λέ­σει μια σύρραξη;

Ο εφιάλ­της του Erdogan δεν είναι μία πολε­μική σύρραξη, ούτε τα φέρετρα με τους νεκρούς στρα­τιώ­τες. Η Τουρκία είναι συνη­θι­σμένη σε αυτά. Χρόνια ολό­κληρα η πολι­τική και στρα­τιω­τική ηγεσία πηγαί­νει σε κηδείες “μαρ­τύ­ρων”, όπως ονο­μά­ζο­νται όσοι σκο­τώ­νο­νται πολε­μώ­ντας για την Τουρκία.

Ο εφιάλ­της του Erdogan είναι να φανεί ότι οι τουρ­κι­κές ένοπλες δυνά­μεις είναι ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κές ή ανί­κα­νες. Γι’ αυτό το λόγο θα απο­φύ­γει να εμπλα­κεί σε έναν πόλεμο που μπορεί να δείξει την ανε­πάρ­κειά του. Μία πολε­μική σύρραξη με την Ελλάδα ενέχει αυτόν τον κίνδυνο. Μιλάμε για δύο νατοϊ­κούς στρα­τούς με ισχυρό οπλισμό.

Η Τουρκία είναι εδώ και μήνες αφο­σιω­μένη στο Κουρ­δικό. Δεν είναι μόνον το Αφρίν της Συρίας. Είναι και ο εσω­τε­ρι­κός αγώνας της ενα­ντίον των δικών της Κούρδων αυτο­νο­μι­στών όπως και η κατά­σταση στο Ιράκ. Η Άγκυρα αρέ­σκε­ται να λέει ότι έχει τη δυνα­τό­τητα να διε­ξά­γει δυόμισυ πολέ­μους, έναν με τη Συρία, έναν με την Ελλάδα και “μισό” στο εσω­τε­ρικό της χώρας κατά των Κούρδων.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ποτέ δεν είχε αυτή τη δυνα­τό­τητα. Επι­πλέον μετά το απο­τυ­χη­μένο πρα­ξι­κό­πημα του 2016 πολλοί ικανοί αξιω­μα­τι­κοί έχουν φυλα­κι­σθεί ή απο­στρα­τευ­θεί. Επο­μέ­νως η πιθα­νό­τητα πολε­μι­κής σύγκρου­σης είναι μικρή.

Ισχύει το ίδιο με τα θερμά επει­σό­δια;

Όχι, δεν ισχύει το ίδιο για τα θερμά επει­σό­δια. Εδώ και λίγο καιρό ο Erdogan απο­δέ­χε­ται τη δια­κιν­δύ­νευση ενός θερμού επει­σο­δίου, όπως φάνηκε με τον εμβο­λι­σμό του λιμε­νι­κού σκάφους στα Ίμια. Θεωρεί ότι η Ελλάδα δεν θα κλι­μα­κώ­σει διότι είναι μία χρε­ω­κο­πη­μένη χώρα με αδύνατη ηγεσία και φόβο για τις συνέ­πειες μίας γενι­κευ­μέ­νης σύραξης. Επο­μέ­νως, θα υπάρ­ξουν θερμά επει­σό­δια.

Το βασικό θέατρο εκτυ­λί­ξεως των θερμών επει­σο­δίων θα είναι η κυπριακή ΑΟΖ, όπου το δια­κύ­βευμα για την Τουρκία είναι σημα­ντικό. Τα επει­σό­δια στο Αιγαίο θα έχουν την έννοια να απο­σπά­σουν την προσοχή της Ελλάδος από τα τεκται­νό­μενα στην κυπριακή ΑΟΖ.

Τέλος, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ένα σταθερό όπλο στα χέρια του Erdogan είναι ο τερά­στιος αριθμός προ­σφύ­γων και μετα­να­στών που βρί­σκο­νται σήμερα στην Τουρκία. Μόνον οι επι­σή­μως κατα­γε­γραμ­μέ­νοι Σύριοι ξεπερ­νούν τα 3.500.000.

Το να “αφήσει” να περά­σουν στα νησιά του Αιγαίου 30.000 ή 40.000, θα είναι για την Τουρκία μία μείωση στα όρια του στα­τι­στι­κού λάθους. Για τις δικές μας υπο­δο­μές όμως θα είναι η χαρι­στική βολή.

Σε ρητο­ρικό επίπεδο, ο Erdogan θυμίζει όλο και περισ­σό­τερο τον Βορειο­κο­ρε­άτη Kim Jong-un. Κάθε φορά όμως που το καθε­στώς Erdogan εισπράτ­τει μια σκληρή απά­ντηση, όπως συνέβη κατά τη σύγκρουση με τη Ρωσία, κάνει πίσω. Ξέρει με λίγα λόγια ποια είναι τα όριά του. Το ερώτημα είναι ποια θεωρεί ότι είναι τα όρια του στη περί­πτωση της Ελλάδας. Μήπως θεωρεί ότι είναι μεγάλα τα περι­θώ­ρια που έχει;

Η παρα­τή­ρηση είναι πολύ σωστή. Δια­κρί­νουμε μία τερά­στια διαφορά ανάμεσα στη ρητο­ρική του Erdogan και στις πράξεις του.

Ο τούρκος πρό­ε­δρος δια­κρί­νε­ται για τον εντυ­πω­σιακό βερ­μπα­λι­σμό του. Τις τελευ­ταίες ημέρες ανα­φε­ρό­με­νος στους αμε­ρι­κα­νούς είπε επα­νει­λημ­μέ­νως ότι θα δοκι­μά­σουν το “οθω­μα­νικό χαστούκι”.

Παράλ­ληλα προει­δο­ποί­ησε τους Ευρω­παί­ους ότι εάν ανοίξει τα τουρ­κικά σύνορα “δεν θα βρί­σκουν τρύπα να κρυ­φτούν” από τους μετα­νά­στες και τους πρό­σφυ­γες. Παρ’ ολα αυτά είναι εξαι­ρε­τικά προ­σε­κτι­κός στις κινή­σεις του.

Στη Συρία επι­τέ­θηκε στο Αφρίν που βρι­σκό­ταν υπό ρωσικό έλεγχο αφού πρώτα δια­σφά­λισε τη σύμφωνη γνώμη των Ρώσων. Στην κυπριακή ΑΟΖ επέλεξε να παρε­μπο­δί­σει το πλοίο της ΕΝΙ στο τεμάχιο 3 ,την έρευνα και εκμε­τάλ­λευση του οποίου είχαν εται­ρείες από την ευρι­σκό­μενη σε προ­ε­κλο­γική περίοδο Ιταλία, και τη μακρινή και αδιά­φορη Κορέα.

Γενικώς επι­λέ­γει κινή­σεις που να τον εμφα­νί­ζουν να δρα σχε­τι­κώς νομι­μο­ποι­η­μένα. Επί παρα­δείγ­ματι, η σύλληψη των δύο ελλήνων στρα­τιω­τι­κών έγινε με την επί­κληση της πιθανής εισόδου τους για λίγα μέτρα σε τουρ­κικό έδαφος.

Ο τρόπος που κινεί­ται ο Erdogan είναι ενδει­κτι­κός της προ­σω­πι­κής του πολι­τι­κής ιστο­ρίας στο εσω­τε­ρικό της Τουρ­κίας. Πάντα προ­χω­ρούσε σκαλοπάτι-σκαλοπάτι. Όταν θεωρεί ότι κάπου έχει περι­θώ­ριο να κινηθεί, επι­διώ­κει ισο­πε­δω­τι­κές επι­θέ­σεις με όλες του τις δυνά­μεις. Όταν βλέπει ότι δεν θα επι­τύ­χει, περιο­ρί­ζε­ται σε βερ­μπα­λι­σμούς.

Τρεις και πλέον εβδο­μά­δες μετά την κράτηση των ελλήνων στρα­τιω­τι­κών είναι σαφές, και ιδιαί­τερα ανη­συ­χη­τικό για τους ίδιους, ότι χρη­σι­μο­ποιού­νται από το τουρ­κικό καθε­στώς για την επι­δί­ωξη άλλων στόχων. Τι να περι­μέ­νουμε;

Οι Τούρκοι έχουν υπό κράτηση εδώ και 17 μήνες έναν αμε­ρι­κανό πάστορα. Ο Erdogan έχει ευθέως ζητήσει να τον ανταλ­λά­ξει με τον μου­σουλ­μάνο “πάστορα” τον Fethullah Gulen που ζει στις ΗΠΑ.

Πέραν του πάστορα, στις τουρ­κι­κές φυλακές κρα­τού­νται τρία άτομα με διπλή τουρ­κική και αμε­ρι­κα­νική υπη­κό­ο­τητα και δύο τούρκοι υπάλ­λη­λοι των αμε­ρι­κα­νι­κών προ­ξε­νι­κών αρχών στην Τουρκία.

Επίσης κρα­τού­νται άλλοι πέντε Γερ­μα­νοί πολίτες. Ήταν διπλά­σιοι αλλά μειώ­θη­καν όταν η Γερ­μα­νία έβγαλε ταξι­διω­τική οδηγία για τον κίνδυνο αυθαί­ρε­της συλ­λή­ψεως Γερ­μα­νών εν όσω βρί­σκο­νται στην Τουρκία.

Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να δούμε την απόφαση Erdogan να κρα­τή­σει τους δύο έλληνες στρα­τιω­τι­κούς. Οι κρα­τή­σεις πολιτών τρίτων χωρών απο­τε­λούν για την Τουρκία εργα­λείο ασκή­σεως εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Αυτό σημαί­νει ότι οι δύο στρα­τιω­τι­κοί μας μάλλον θα μείνουν κάποιους μήνες στις τουρ­κι­κές φυλακές.

Στον αμε­ρι­κα­νικό Τύπο πάντως πλη­θαί­νουν τα δημο­σιεύ­ματα ότι ο Erdogan μετα­τρέ­πει την Τουρκία σε μια “ολο­κλη­ρω­τική φυλακή”, ότι “είναι δικτά­το­ρας, και πρέπει να ξεσκε­πα­στεί”. Από την πλευρά της η Ουά­σινγ­κτον ακο­λου­θεί πιο “συμ­βι­βα­στική” στάση. Τελικά, ποια είναι ακριβώς η θέση των ΗΠΑ;

Είναι προ­φα­νές ότι οι ΗΠΑ δεν θέλουν με τίποτα να χάσουν την Τουρκία από σύμμαχο. Δεί­χνουν δια­τε­θει­μέ­νες να κατα­πιούν αρκετά.

Η ολί­σθηση της Τουρ­κίας προς την απο­λυ­ταρ­χία δεν σημαί­νει ότι είναι επαρκής λόγος για να πάψουν να είναι σύμ­μα­χοι. Οι ΗΠΑ εξα­κο­λου­θούν να έχουν στενές σχέσεις με το Πακι­στάν παρ’ ότι είναι καθ’ όλα προ­βλη­μα­τικό, εξόχως αυταρ­χικό και εμφο­ρεί­ται από ακραίες ισλα­μι­κές απόψεις. Το ίδιο μπορεί να συμβεί και με την Τουρκία.

Δεν είναι προς το συμ­φέ­ρον της Δύσεως ούτε και της Ελλάδας να μετα­τρα­πεί η Τουρκία σε ένα σου­νι­τικό Ιράν. Από εκεί και πέραν όμως εμείς ως άμεσοι γεί­το­νες γνω­ρί­ζουμε ότι η Τουρκία είναι μία χώρα που ρέπει προς τον αυταρ­χι­σμό. Εάν θα λέγεται Σουλ­τά­νος, Kemal ή Erdogan δεν αλλάζει πολύ τα πράγ­ματα.

Το ενδια­φέ­ρον πάντως είναι ότι η μόνη περί­ο­δος που η Τουρκία πλη­σί­ασε προς τις καθη­με­ρι­νές συνή­θειες μίας πραγ­μα­τι­κής δημο­κρα­τίας ήταν η πρώτη περί­ο­δος Erdogan.

Σύμφωνα με τις τουρ­κι­κές ένοπλες δυνά­μεις, το Αφρίν έχει σε μεγάλο βαθμό κατα­λη­φθεί, με τον Erdogan να δηλώνει ότι σειρά τώρα έχει το Μαν­μπίτζ και να καλεί τις ΗΠΑ να απο­σύ­ρουν τις δυνά­μεις τους μαζί με τις κουρ­δι­κές δυνά­μεις. Πώς πιστεύ­ετε ότι θα αντι­δρά­σουν οι ΗΠΑ;

Το κρίσιμο θέμα μεταξύ των δύο χωρών σήμερα είναι η στρα­τιω­τική και πολι­τική υπο­στή­ριξη που παρέ­χουν οι ΗΠΑ στις δυνά­μεις της κουρ­δι­κής πολι­το­φυ­λα­κής στη Συρία.

Οι ΗΠΑ ισχυ­ρί­ζο­νται ότι δεν μπορούν να εγκα­τα­λεί­ψουν τους συμ­μά­χους τους Κούρ­δους που βοή­θη­σαν απο­τε­λε­σμα­τικά στην εκκα­θά­ριση του μεγα­λύ­τε­ρου τμή­μα­τος του ISIS.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα οι ΗΠΑ θέλουν τους Κούρ­δους ως αντί­βαρο στην αυξη­μένη ρωσική επιρροή στη Συρία. Πίσω από την επι­φά­νεια είναι επίσης οι Ισραη­λι­νοί. Θέλουν να βοη­θή­σουν τους Κούρ­δους να σταθούν στα πόδια τους, διότι θα δημιουρ­γή­σουν μία σοβαρή πληγή σε όλα τα κράτη της Μέσης Ανα­το­λής με τα οποία οι σχέσεις τους είναι άθλιες.

Κούρδοι ζουν στην Τουρκία, στο Ιράκ, στη Συρία και πρω­τί­στως για τους Ισραη­λι­νούς στο Ιράν. Επο­μέ­νως, το θέμα των Κούρδων δεν είναι απλό.

Από την άλλη πλευρά ο Erdogan δυσπι­στεί τρομερά έναντι των Αμε­ρι­κα­νών. Είναι βέβαιος ότι ενορ­χή­στρω­σαν το απο­τυ­χη­μένο πρα­ξι­κό­πημα του Ιουλίου 2016. Πρέπει να περι­μέ­νουμε να δούμε προς τα πού θα κινη­θούν τα πράγ­ματα.

Πολλή κου­βέ­ντα έχει γίνει και για το αν θα διε­ξα­χθεί ή όχι η επι­κεί­μενη Σύνοδος στη Βάρνα με ατζέντα τα ευρω­τουρ­κικά. Βλέπετε την ΕΕ να σκλη­ραί­νει τη στάση της έναντι της Τουρ­κίας το προ­σε­χές διά­στημα; Μήπως αυτός είναι ο λόγος που ο Erdogan έχει τελευ­ταίως ανε­βά­σει τους τόνους;

Οι σχέσεις της ΕΕ με την Τουρκία κινού­νται σε πολλά επίπεδα. Ένα από αυτά είναι και το προ­σφυ­γικό. Μην ξεχνάμε ότι η άνοδος των δια­φό­ρων αντι­συ­στη­μι­κών κομ­μά­των στις χώρες της ΕΕ είχε ως αιχμή του δόρατος τον μεγάλο αριθμό προ­σφύ­γων και μετα­να­στών.

Η ΕΕ δεν θα δια­κιν­δυ­νεύ­σει να ξανα­γυ­ρί­σει στο 2015 από πλευράς προ­σφυ­γι­κών ροών. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσ­σε­ται και η εκτα­μί­ευση των 3 δισ. ευρώ που απο­φά­σισε η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή την προη­γού­μενη εβδο­μάδα.

Με αυτά τα δεδο­μένα η Ελλάδα καλεί­ται να βρει τρόπους που χωρίς να αναι­ρούν τη γενική εικόνα των σχέσεων ΕΕ-Τουρκίας, θα επι­κε­ντρώ­νουν σε θέματα που μας ενδια­φέ­ρουν. Επί παρα­δείγ­ματι μία ευρω­παϊκή ταξι­διω­τική οδηγία που θα ανα­φέ­ρει ότι όσοι επι­σκέ­πτο­νται την Τουρκία κιν­δυ­νεύ­ουν να συλ­λη­φθούν και να κρα­τη­θούν αυθαί­ρετα, θα διευ­κό­λυνε το θέμα της κρα­τή­σεως ευρω­παίων πολιτών στις τουρ­κι­κές φυλακές, μεταξύ των οποίων είναι και οι δύο δικοί μας στρα­τιω­τι­κοί.

Ένα δεύτερο σημείο είναι το θέμα της κυπρια­κής ΑΟΖ και του σοβαρού ενδε­χο­μέ­νου να επι­χει­ρή­σουν εκεί οι Τούρκοι γεω­τρή­σεις. Η ΕΕ έχει ένα παρελ­θόν με επιβολή περιο­ρι­στι­κών μέτρων ή κυρώ­σεων σε επι­μέ­ρους τομείς σε βάρος δια­φό­ρων χωρών. Η υιο­θέ­τηση μέτρων κατά εται­ρειών που συνερ­γά­ζο­νται με την τουρ­κική κρατική εται­ρεία πετρε­λαίου ΤΡΑΟ, εάν πρό­κει­ται για έρευνες στην ανα­το­λική Μεσό­γειο, θα δρούσε απο­τρε­πτικά.

Πρέπει, όμως να κινη­θούμε άμεσα και με φαντα­σία και να φτιά­ξουμε τις κατάλ­λη­λες συμ­μα­χίες. Έως τότε ο Erdogan θα θεωρεί ορθώς πως όσα κάνει θα παρα­μέ­νουν ανεκτά από την ΕΕ.

Ανε­ξάρ­τητα πάντως της στάσης των εταίρων και συμ­μά­χων μας έναντι της Τουρ­κίας, ολοένα και περισ­σό­τε­ροι θεωρούν ότι ήρθε η ώρα η Αθήνα να αλλάξει το στρα­τιω­τικό της δόγμα έναντι της Άγκυρας, να προβεί σε νέους εξο­πλι­σμούς, να συνάψει συμ­μα­χίες με χώρες που ενο­χλού­νται από τον ανα­θε­ω­ρη­τι­σμό της Άγκυρας. Τι πιστεύ­ετε ότι πρέπει να κάνουμε;

Εκείνο που χρειά­ζε­ται να κάνουμε είναι να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε ότι μετά το BREXIT έκλεισε ορι­στικά ο δρόμος της Τουρ­κίας προς την ΕΕ.

Από το 1999 η Ελλάδα στήριξε όλη τη στρα­τη­γική της έναντι της Τουρ­κίας στην εντα­ξιακή πορεία της τελευ­ταίας. Σήμερα απαι­τεί­ται μία νέα στρα­τη­γική που θα λαμ­βά­νει υπόψιν ότι το μονα­δικό δέλεαρ από πλευράς ΕΕ για την Τουρκία, είναι η ειδική σχέση.

Χρειά­ζε­ται να συμ­με­τέ­χουμε στην ομάδα που θα προσ­διο­ρί­σει τους όρους αυτής της ειδικής σχέσης. Από εκεί και πέραν έχουμε ήδη δημιουρ­γή­σει χρή­σι­μες περι­φε­ρεια­κές συμ­μα­χίες στην περιοχή. Θα πρέπει να εμβα­θύ­νουμε.

Εκεί που πρέπει να επι­δεί­ξουμε προσοχή είναι στο Κυπριακό. Ήδη έχουν αρχίσει κάποιοι να λένε ότι αφ’ ης στιγμής οι Τούρκοι δεν θα αφήσουν την Κυπριακή Δημο­κρα­τία να εκμε­ταλ­λευ­θεί το φυσικό της αέριο, θα πρέπει να τους δοθεί κάποιο μερίδιο για να υπο­χω­ρή­σουν. Αυτό παρου­σιά­ζε­ται ως win-win.

Είναι λάθος να νομί­ζουμε ότι η Τουρκία του Erdogan, αλλά και η παλαιό­τερη του Ecevit ή του Demirel, κινεί­ται σε τέτοιες λογικές.

Η Τουρκία θεωρεί ότι είναι το ισχυρό κράτος της περιο­χής που επι­βάλ­λει όποτε θέλει την επι­θυ­μία του στη γει­το­νιά. Δεν αρκεί­ται σε κόκκαλα. Είναι εξαι­ρε­τικά κρίσιμο να κατα­φέ­ρει η Κύπρος να εκτε­λέ­σει το ενερ­γειακό της πρό­γραμμα.

*O Αγγελος Συρίγος είναι ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Διε­θνούς Δικαίου στο Πάντειο

liberal.gr