Σακχαρώδης Διαβήτης: Eνας σύγχρονος ύπουλος εχθρός

Γράφει ο Μανώλης Μοράρης, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

Γιορ­τά­ζε­ται 14 Νοεμ­βρίου. Έχει επι­λε­γεί για το λόγο ότι στις 14 Νοεμ­βρίου είναι τα γενέ­θλια του Frederick Banting , ο οποίος μαζί με τον Charles Best βοή­θη­σαν στην ανα­κά­λυψη της ινσου­λί­νης το 1921, κάτι το οποίο έδωσε ελπίδα σε πολλούς δια­βη­τι­κούς.

Ο Σακ­χα­ρώ­δης Δια­βή­της είναι μετα­βο­λική ασθέ­νεια που πλήττει την ικα­νό­τητα του οργα­νι­σμού να χρη­σι­μο­ποιεί σωστά την τροφή. Φυσιο­λο­γικά, η γλυκόζη (μια μορφή σακ­χά­ρου που παρά­γε­ται κατά την πέψη της τροφής) είναι η κύρια πηγή καυ­σί­μων του σώματος. Αυτήν καίνε τα κύτταρα για να παρά­γουν ενέρ­γεια και είναι σημα­ντικό να υπάρχει πάντα δια­θέ­σιμη. Η μετα­τροπή της τροφής σε ενέρ­γεια ονο­μά­ζε­ται μετα­βο­λι­σμός. Για τον μετα­βο­λι­σμό των τροφών, ο οργα­νι­σμός μας χρειά­ζε­ται ινσου­λίνη, μια ορμόνη που παρά­γε­ται από το πάγκρεας. Η γλυκόζη μπορεί να περάσει από το αίμα στα μυϊκά κύτταρα και τα λιπο­κύτ­ταρα και να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί ως καύσιμο μόνο αν υπάρχει ινσου­λίνη. Ένας φυσιο­λο­γι­κός οργα­νι­σμός ελέγχει αυστηρά την ποσό­τητα της γλυ­κό­ζης στο αίμα. Το πρό­βλημα των ατόμων με διαβήτη είναι ότι είτε δεν παρά­γουν καθόλου ινσου­λίνη είτε ότι παρά­γουν ελά­χι­στη και έτσι το επι­πλέον σάκχαρο παρα­μέ­νει στο αίμα και βρίσκει ευκαι­ρία να αρχίσει το κατα­στρο­φικό του έργο στον οργα­νι­σμό. Αν σκεφτεί, λοιπόν, κανείς ότι τα επίπεδα του σακ­χά­ρου μας στο αίμα ανε­βαί­νουν κάθε φορά που τρώμε, είναι εύκολο να κατα­λά­βουμε πόσο χρήσιμη είναι η ινσου­λίνη.

Υπάρ­χουν τρεις κύριοι τύποι Σακ­χα­ρώ­δους Διαβήτη, ο δια­βή­της τύπου 1 (ινσου­λι­νο­ε­ξαρ­τώ­με­νος ή νεα­νι­κός δια­βή­της), ο δια­βή­της τύπου 2 (μη ινσου­λι­νο­ε­ξαρ­τώ­με­νος ή δια­βή­της των ενη­λί­κων) και ο δια­βή­της κύησης.

Μπορεί να τρώτε από το πρωί μέχρι το βράδυ γλυκά και να μην εμφα­νί­σετε ποτέ διαβήτη και μπορεί να κάνετε μια άκρως υγιεινή ζωή και παρ’ όλα αυτά ο δια­βή­της να σας επι­σκε­φτεί. Οι επι­στή­μο­νες δεν έχουν ακόμα κατα­φέ­ρει να απο­κρυ­πτο­γρα­φή­σουν όλα τα μυστικά αυτής της αρρώ­στιας που πλήττει πάνω από 300 εκα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πους σε όλο τον κόσμο, ούτε να τη δια­γρά­ψουν από τον κατά­λογο των χρόνιων νοση­μά­των, καθώς δεν έχει βρεθεί ακόμα το φάρμακο που τη για­τρεύει. Είναι γνωστό πως ο σακ­χα­ρώ­δης δια­βή­της απο­τε­λεί την πρώτη αιτία θανάτου από καρ­διαγ­γειακά αίτια, από εγκε­φα­λικό επει­σό­διο, από έμφραγμα μυο­καρ­δίου κ.λ.π., έτσι ώστε σήμερα ένας δια­βη­τι­κός να θεω­ρεί­ται και να αντι­με­τω­πί­ζε­ται, ακόμα κι αν δεν έχει εμφα­νί­σει συμ­πτώ­ματα, σαν άτομο με Στε­φα­νιαία Νόσο. Δια­βή­της και στε­φα­νιαία νόσος θεω­ρού­νται οι δυο όψεις του ίδιου νομί­σμα­τος. Η διά­γνωση του σακ­χα­ρώ­δους διαβήτη απο­τε­λεί αληθινό σοκ για πολλούς ασθε­νείς, οι οποίοι συχνά πελα­γώ­νουν και δεν ξέρουν από πού να αρχί­σουν τις απαι­τού­με­νες προ­σαρ­μο­γές στον τρόπο ζωής, οι οποίες θα τους βοη­θή­σουν να θέσουν το σάκχαρό τους υπό έλεγχο. Παρα­κάτω, σας εξη­γούμε τα πρώτα δέκα βήματα που συνι­στώ­νται μετά τη διά­γνωση:

1. Ακο­λου­θείτε μια συνο­λικά υγιεινή καθη­με­ρινή δια­τροφή. Πρέπει να περιέ­χει προ­ϊ­ό­ντα από όλες τις ομάδες τρο­φί­μων, σύμφωνα με τις συστά­σεις της μεσο­γεια­κής δια­τρο­φής. Πρα­κτικά αυτό σημαί­νει ότι θα περιο­ρί­σετε δρα­στικά ή θα απο­κλεί­σετε μόνο τα πλούσια σε λιπαρά και ζάχαρη αλλά και τα τυπο­ποι­η­μένα τρόφιμα, προ­τι­μώ­ντας τα φυσικά και λιγό­τερο επε­ξερ­γα­σμένα. Πολύ σημα­ντικό είναι να κάνετε πολλά και σχετικά τακτικά γεύματα, σε όσο γίνεται πιο στα­θε­ρές ώρες, χωρίς να παρα­λεί­πετε το πρωινό.

2. Προ­τι­μάτε προ­ϊ­ό­ντα χωρίς ζάχαρη. Περιο­ρί­στε την κατα­νά­λωση απλών, ραφι­να­ρι­σμέ­νων σακ­χά­ρων από τρόφιμα όπως κλασικά γλυ­κί­σματα, ανα­ψυ­κτικά με ζάχαρη, μη φυσικοί χυμοί ή χυμοί νέκταρ και φρου­το­ποτά, μέλι, μαρ­με­λά­δες κ.λπ. Τα τρόφιμα αυτά πρέπει να εντάσ­σο­νται αραιά ή σπάνια στη δια­τροφή σας.

3. Επι­λέ­γετε γάλα και για­ούρτι με 1%-2% λιπαρά. Τα πλήρη γαλα­κτο­κο­μικά είναι πλούσια σε επι­βα­ρυ­ντικά, κορε­σμένα λιπαρά, ενώ πολλές μελέτες έχουν συσχε­τί­σει την κατα­νά­λωση για­ουρ­τιού με τον καλύ­τερο γλυ­και­μικό έλεγχο (καλύ­τερη ρύθμιση του σακ­χά­ρου).

4. Απο­φεύ­γετε τα πλούσια σε αλάτι τρόφιμα. Στην κατη­γο­ρία αυτή ανήκουν αλμυρά σνακ, αλα­τι­σμέ­νοι ξηροί καρποί, παστά, αλλα­ντικά, αλμυρά τυριά, επε­ξερ­γα­σμένα τρόφιμα κ.λπ. Κατα­να­λώ­νετε ψωμί και φρυ­γα­νιές χωρίς αλάτι και προ­σθέ­τετε κυρίως μυρω­δικά και μπα­χα­ρικά στο φαγητό σας.

5. Τρώτε καθη­με­ρινά άφθονα λαχα­νικά και φρούτα. Χρειά­ζε­στε του­λά­χι­στον πέντε μικρο­με­ρί­δες την ημέρα, διότι απο­τε­λούν πηγές πολύ­τι­μων φυτικών ινών που συμ­βάλ­λουν στη γλυ­και­μική ρύθμιση, αλλά και αντιο­ξει­δω­τι­κών συστα­τι­κών. Κατα­να­λώ­νετε φρέσκα λαχα­νικά με κάθε γεύμα σας και μην απο­κλεί­ετε κανένα φρούτο από τη δια­τροφή σας. Ενη­με­ρω­θείτε όμως σε πόσες μικρο­με­ρί­δες αντι­στοι­χεί το καθένα (λ.χ. η μπανάνα αντι­στοι­χεί σε δύο) και κατα­να­λώ­νετε όσο το δυνατόν λιγό­τερο ώριμα. Ξεχάστε όμως το ξινό­μηλο! Απο­φεύ­γετε επίσης τους χυμούς, ακόμα και τους φρέ­σκους.

6. Προ­σέξτε τα λίπη. Το ελαιό­λαδο πρέπει να είναι ο βασικός τύπος λίπους στη δια­τροφή σας. Απο­φεύ­γετε την κατα­νά­λωση σπο­ρέ­λαιων, βου­τύ­ρου και κορε­σμέ­νων λιπαρών, κυρίως από ζωικές τροφές. Αντι­θέ­τως, τρώτε συχνά λιπαρά ψάρια (του­λά­χι­στον δύο φορές την εβδο­μάδα), που είναι πηγές ωφέ­λι­μων Ω3 λιπαρών οξέων. Ωφέλιμα λιπαρά περιέ­χουν και οι (ανά­λα­τοι) ξηροί καρποί (π.χ. καρύδι), ο λινα­ρό­σπο­ρος και το αβο­κά­ντο.

7. Τρώτε καθη­με­ρινά δημη­τριακά ολικής. Το κλειδί είναι γενικώς να τρώτε τρόφιμα πλούσια σε φυτικές ίνες. Καθη­με­ρινά πρέπει να υπάρ­χουν στη δια­τροφή σας πηγές υδα­ταν­θρά­κων, όπως τα ζυμα­ρικά ολικής (όχι παρα­βρα­σμένα, καλύ­τερα αλ ντέντε), το ρύζι μπα­σμάτι, το καστανό ρύζι, τα όσπρια (σε σούπα αλλά όχι πολύ χυλω­μένα ή σε σαλάτες) ή η πατάτα (βραστή ή ψητή), αλλά μαγει­ρε­μένα με λίγο πρό­σθετο λίπος (ελαιό­λαδο). Τα τρόφιμα αυτά παρότι περιέ­χουν υδα­τάν­θρα­κες, είναι ποιο­τι­κό­τερα από τα επε­ξερ­γα­σμένα και επη­ρε­ά­ζουν λιγό­τερο το σάκχαρο.

8. Περιο­ρί­στε την κατα­νά­λωση αλκοόλ. Μην υπερ­βαί­νετε τα ένα – δύο ποτά την ημέρα (20 γραμ­μά­ρια αλκοόλ), ακο­λου­θώ­ντας πάντα τις συστά­σεις του γιατρού σας. Το αλκοόλ απο­τε­λεί πηγή «κενών» θερ­μί­δων και παίζει ρόλο στην αύξηση του σωμα­τι­κού βάρους. Φρο­ντί­στε να κατα­να­λώ­νετε αλκοόλ μαζί με φαγητό και ποτέ με άδειο στομάχι.

9. Γυμνά­ζε­στε τακτικά. Τριάντα λεπτά εντα­τικό περ­πά­τημα την ημέρα είναι αρκετό για να σας βοη­θή­σει να απο­κτή­σετε καλύ­τερο σωμα­τικό βάρος και πιο φυσιο­λο­γικά επίπεδα γλυ­κό­ζης (σακ­χά­ρου) στο αίμα. Συνο­λικά χρειά­ζε­στε 150 λεπτά εβδο­μα­διαίως από αερό­βιες και ανα­ε­ρό­βιες ασκή­σεις για να πετύ­χετε καλό γλυ­και­μικό έλεγχο.

10. Χάστε τα περιττά κιλά. Αν έχετε βάρος υψη­λό­τερο από το φυσιο­λο­γικό, προ­σπα­θή­στε να αδυ­να­τί­σετε αργά και σταθερά με σωστή δια­τροφή και τακτική άσκηση, ούτως ώστε το αδυ­νά­τι­σμα να είναι μόνιμο. Η απώλεια βάρους θα ρυθ­μί­σει καλύ­τερα το σάκχαρό σας, ιδίως όταν θα μειωθεί το λίπος στην κοιλιά σας.

Η βάση για τη θερα­πεία για όλους τους τύπους σακ­χα­ρώ­δους διαβήτη είναι η υγιεινή δια­τροφή καθώς συμ­βάλ­λει στον καλύ­τερο γλυ­και­μικό έλεγχο, στην αντι­με­τώ­πιση της υπερ­γλυ­και­μίας, στη μείωση του κιν­δύ­νου για επι­πλο­κές και στη βελ­τί­ωση της ποιό­τη­τας ζωής (σωμα­τική και ψυχική ευεξία, ενί­σχυση ανο­σο­ποι­η­τι­κού συστή­μα­τος, αντιο­ξει­δω­τική προ­στα­σία κ.α.).Πέρασαν οι μέρες που η διά­γνωση σήμαινε κατα­δίκη σε μια ζωή στε­ρη­μένη από γευ­στι­κές απο­λαύ­σεις. Οι ειδικοί ξέρουν πλέον ότι οι άνθρω­ποι που έχουν διαβήτη πρέπει να τρέ­φο­νται υγιεινά, ακο­λου­θώ­ντας τη μεσο­γειακή δια­τροφή, όπως άλλωστε και οι υγιείς, προ­σέ­χο­ντας όμως τις ποσό­τη­τες κατα­νά­λω­σης συγκε­κρι­μέ­νων τρο­φί­μων, καθώς και των γλυκών.

Τι θα πρέπει να περι­λαμ­βά­νει το πιάτο ενός δια­βη­τι­κού

➜ Το 1/2 του πιάτου πρέπει να κατα­λαμ­βά­νουν λαχα­νικά δια­φο­ρε­τι­κών ειδών και πλού­σιων σε φυτικές ίνες, οι οποίες καθυ­στε­ρούν την απορ­ρό­φηση του σακ­χά­ρου στο αίμα, με απο­τέ­λε­σμα ο δια­βη­τι­κός να παρου­σιά­ζει χαμηλές τιμές μετα­γευ­μα­τι­κής γλυ­κό­ζης.

➜ Το 1/4 του πιάτου πρέπει να περι­λαμ­βά­νει υδα­τάν­θρα­κες (ρύζι, πατάτες, ψωμί), κατά προ­τί­μηση από προ­ϊ­ό­ντα ολικής άλεσης, γιατί αυξά­νουν λιγό­τερο το σάκχαρο στο αίμα μετά την κατα­νά­λωσή τους.

➜ Το υπό­λοιπο 1/4 του πιάτου πρέπει να περιέ­χει πρω­τε­ΐ­νες (ψάρι, κοτό­πουλο ή γαλο­πούλα χωρίς πέτσα, άπαχο κόκκινο κρέας, όσπρια). Οι πρω­τε­ΐ­νες καθυ­στε­ρούν, εξαι­τίας της πέψης, την αύξηση του σακ­χά­ρου στο αίμα.

Ο τρόπος, λοιπόν, είναι πολύ απλός γι’ αυτό ακριβώς είναι και πολύ δύσκο­λος. Εκείνο που χρειά­ζε­ται είναι η “Άμυνα“, άμυνα προς κάθε καθη­με­ρινή λεπτο­μέ­ρεια και συνή­θεια. Είναι η”Αντί­σταση” προς κάθε πρό­κληση και κακή τροφή. Είναι η “Αντί­δραση” στην αδρά­νεια, στην απάθεια. Είναι καιρός να αλλά­ξετε τρόπο ζωής.

«Ο τρόπος που ζούμε, η κακή δια­τροφή, η σωμα­τική αδρά­νεια…είναι η αιτία για την παχυ­σαρ­κία και το σακ­χα­ρώδη διαβήτη, παθή­σεις που απο­τε­λούν τη μάστιγα του αιώνα μας… καιρός να αλλά­ξουμε τρόπο ζωής.»