Ένα καλύτερο χαμόγελο για τα άτομα με ειδικές ανάγκες

Ο Οδο­ντια­τρι­κός Σύλ­λο­γος Δωδε­κα­νή­σου(ΟΣΔ) δηλώνει για άλλη μια  φορά ότι βρί­σκε­ται στο πλάι των ατόμων με ειδικές ανάγκες(ΑΜΕΑ) αλλά και στις οικο­γέ­νειες τους. Ανα­γνω­ρί­ζουμε το μεγάλο και δυσε­πί­λυτο πρό­βλημα της οδο­ντια­τρι­κής περί­θαλ­ψης των ΑΜΕΑ και προ­σπα­θούμε με όλες μας τις δυνά­μεις να βρεθεί μια νόμιμη και πρα­κτική λύση. Στη τελευ­ταία συνε­δρί­αση του ΔΣ του ΟΣΔ απο­φα­σί­σθηκε να σταλεί επι­στολή   προς την Διοι­κή­τρια της Β’ ΔΥΠΕ κα. Ιορ­δα­νί­δου  με κοι­νο­ποί­ηση στη Διευ­θύ­ντη­τρια του Νοσο­κο­μείου μας, συνά­δελφο  κα. Χατζη­στρατή (άρ. Πρωτ. 2994/8-11-2017), στην οποία προ­τεί­νουμε τη σύναψη προ­γραμ­μα­τι­κής σύμ­βα­σης για δωρεάν θερα­πεία των ΑΜΕΑ από μέλη του ΟΣΔ στο Νοσο­κο­μείο με παρου­σία αναι­σθη­σιο­λό­γου ιατρού. Αντί­στοιχη προ­γραμ­μα­τική σύμβαση είχε υπο­γρα­φεί πριν ένα έτος μεταξύ της Β’ ΔΥΠΕ ,του ΚΥ Καρ­πά­θου και μελών του ΟΣΔ για δωρεάν θερα­πεία κατοί­κων της Καρ­πά­θου. Είναι ηθικό όλοι, φορείς και πολίτες,    να στα­θούμε δίπλα στην ευαί­σθητη αυτή κοι­νω­νική ομάδα αλλά και στις οικο­γέ­νειες τους. Ας τους δώσουμε την αίσθηση ότι δεν είναι μόνοι, ότι το πρό­βλημα τους το νιώ­θουμε και εμείς και ότι από κοινού θα δώσουμε λύσεις.

Ο ΟΣΔ στην προ­σπά­θεια του να παρέμ­βει  όσο το δυνατό πιο απο­τε­λε­σμα­τικά στη πρόληψη των οδο­ντια­τρι­κών προ­βλη­μά­των των παιδιών ΑΜΕΑ επι­σκέ­πτε­ται τα κέντρα τους ενη­με­ρώ­νο­ντάς τα για την αγωγή στο­μα­τι­κής υγείας . Ακόμα έχει δια­θέ­σει σε δύο κέντρα ικανό αριθμό ηλε­κτρι­κών οδο­ντο­βουρ­τσών ώστε τα παιδιά με την καθο­δή­γηση των δασκά­λων και των υπευ­θύ­νων υπαλ­λή­λων να βουρ­τσί­ζουν τα δόντια τους όταν προ­σέρ­χο­νται και όταν απο­χω­ρούν από αυτά. Μετά από αυτή την απλή κίνηση και αφού μεσο­λά­βησε χρονικό διά­στημα 8-12 μηνών παρα­τη­ρεί­ται βελ­τί­ωση της εικόνας της στο­μα­τι­κής τους κατά­στα­σης.Το πρό­βλημα  της θερα­πείας όμως παρα­μέ­νει δυσε­πί­λυτο .

Μέχρι να βρεθεί όμως η λύση της θερα­πείας των οδο­ντια­τρι­κών προ­βλη­μά­των των ΑΜΕΑ οφεί­λουμε να ενη­με­ρώ­σουμε υπεύ­θυνα τόσο αυτά όσο και τις οικο­γέ­νειες τους για την αξία της στο­μα­τι­κής υγιει­νής και την σπου­δαιό­τητα της πρό­λη­ψης. Ανα­τρέ­ξαμε στη φτωχή πράγ­ματι σχετική ελλη­νική βιβλιο­γρα­φία και με κόπο σημειώ­νουμε τα παρα­κάτω.

Ως  Άτομα με Ανα­πη­ρία (ΑμεΑ)  χαρα­κτη­ρί­ζο­νται τα άτομα με σοβαρές ανε­πάρ­κειες, ανι­κα­νό­τη­τες ή μειο­νε­ξίες που οφεί­λο­νται σε σωμα­τι­κές, νοη­τι­κές ή ψυχικές βλάβες, οι οποίες περιο­ρί­ζουν ή απο­κλεί­ουν την εκτέ­λεση δρα­στη­ριο­τή­των που θεω­ρού­νται κανο­νι­κές.  Στην Ελλάδα απο­τε­λούν το 8 % περίπου του συνο­λι­κού πλη­θυ­σμού. Τα άτομα με ειδικές ανάγκες αξίζουν ίσης μετα­χεί­ρι­σης και πρό­σβα­σης στις κοι­νω­νι­κές ή ιατρι­κές υπη­ρε­σίες σε ένα σύγ­χρονο ευρω­παϊκό κράτος δικαίου.

Καθένας μας έχει ανάγκη από ένα υγιές στόμα, τόσο για να καλύ­πτει τις δια­τρο­φι­κές του ανάγκες όσο για αισθη­τι­κούς και κοι­νω­νι­κούς λόγους. Τα παιδιά με ειδικές ικανό­τη­τες (AMEA) έχουν μεγα­λύ­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες να παρου­σιά­σουν προ­βλή­ματα στο στόμα, ενώ ταυ­τό­χρονα ενα­πό­κει­ται σε άλλους η φρο­ντίδα και η εξα­σφά­λιση της στο­μα­τι­κής τους υγείας.

Τα  ΑμεΑ εμφα­νί­ζουν αυξη­μένη προ­σβολή από τερη­δόνα και από νόσους του περιο­δο­ντίου (ουλί­τιδα η περιο­δο­ντί­τιδα). Αυτό οφεί­λε­ται κυρίως στην παρα­μέ­ληση της στο­μα­τι­κής υγιει­νής. Ο  βαθμός της παρα­μέ­λη­σης της στο­μα­τι­κής υγιει­νής ποι­κίλ­λει από άτομο σε άτομο και εξαρ­τά­ται από πολλούς παρά­γο­ντες, όπως ο βαθμός συνερ­γα­σίας των ιδίων των ατόμων, η ύπαρξη γονέων και το κοι­νω­νικό και πνευ­μα­τικό επίπεδό τους, η διαμονή στην οικο­γέ­νεια ή σε ίδρυμα και η δυνα­τό­τητα πρό­σβα­σης σε οδο­ντια­τρι­κές υπη­ρε­σίες. Το πτωχό γενικά επίπεδο στο­μα­τι­κής υγείας ενδέ­χε­ται να οφεί­λε­ται και στην ύπαρξη συχνών εμέτων, ξηρο­στο­μίας ή επι­βλα­βών συνη­θειών, όπως η συγκρά­τηση τροφών για πολλή ώρα στο στόμα, η στο­μα­τική αναπνοή και ο βρου­ξι­σμός(το σφίξιμο η τρίξιμο των δοντιών). .

Τα ΑμεΑ, επίσης, μπορεί να πάσχουν από νοσή­ματα του στό­μα­τος.Ορι­σμένα, όμως,νοσή­ματα εκδη­λώ­νο­νται συχνό­τερα από ό,τι στον γενικό πλη­θυ­σμό.  Παρα­τη­ρεί­ται π.χ.  υπερ­πλα­σία των ούλων λόγω  λήψης αντιε­πι­λη­πτι­κών φαρ­μά­κων  σε συν­δυα­σμό με την παρα­μέ­ληση της στο­μα­τι­κής υγιει­νής. Ακόμη, μπορεί να παρα­τη­ρη­θεί λευ­κο­πλα­κία σε νεαρά άτομα με νοητική υστέ­ρηση ή ψυχική νόσο λόγω της συνή­θειας του μανιώ­δους καπνί­σμα­τος, ή καντι­ντί­αση ως επα­κό­λουθο ξηρο­στο­μίας λόγω λήψης φαρ­μά­κων ή στο­μα­τι­κής ανα­πνοής. Επίσης, πολλά άτομα με ανα­πη­ρία πάσχουν από γενε­τικά νοσή­ματα, τα οποία έχουν εκδη­λώ­σεις από την στο­μα­το­γνα­θο­προ­σω­πική περιοχή και τα δόντια.

Στην οδο­ντια­τρική τα ΑΜΕΑ μπορούν να εξε­τα­στούν και να θερα­πευ­θούν από οποιον­δή­ποτε οδο­ντί­α­τρο, αρκεί ο τελευ­ταίος να είναι σε θέση να δια­χει­ρι­στεί τις φυσικές και νοη­τι­κές τους ιδιαι­τε­ρό­τη­τες. Στην Ελλάδα τη θερα­πεία των ΑΜΕΑ ανα­λαμ­βά­νει συνήθως ο παι­δο­δο­ντί­α­τρος, ο οποίος είναι σε θέση να δια­χει­ρι­στεί ιδιαί­τε­ρους ασθε­νείς. Επίσης υπάρ­χουν τμήματα νοσο­κο­μεια­κής περί­θαλ­ψης, τα οποία παρέ­χουν οδο­ντια­τρική θερα­πεία σε ΑΜΕΑ.

Γεγονός είναι ότι η οδο­ντια­τρική θερα­πεία των ατόμων με ειδικές ανάγκες απαιτεί ιδιαί­τε­ρες δεξιό­τη­τες από την πλευρά του οδο­ντιά­τρου, όπως η κοι­νω­νική ευαι­σθη­σία, οι γνώσεις ψυχο­λο­γίας, οι γνώσεις οδο­ντι­κής παθο­λο­γίας που εμφα­νί­ζουν τα γενε­τικά σύν­δρομα και περισ­σό­τε­ρες γνώσεις γύρω από τις πιθανές ευαι­σθη­σίες του ασθε­νούς.

Είναι σημα­ντικό να ανα­φερ­θεί ότι ένα οδο­ντια­τρείο πρέπει να δια­θέ­τει την κατάλ­ληλη  υποδομή για την πραγ­μα­το­ποί­ηση της θερα­πείας με κύριο παρά­γο­ντα την ύπαρξη βοηθού οδο­ντιά­τρου και άλλα ειδικά βοη­θή­ματα.

Επίσης, ο οδο­ντί­α­τρος πρέπει να είναι σε θέση να δου­λεύει με ταχύ­τητα και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα, γιατί τα παιδιά αυτά δεν αντέ­χουν τις μακρο­σκε­λείς συνε­δρίες. Εξίσου σημα­ντική είναι η δια­τή­ρηση αρχείου παρα­κο­λού­θη­σης των ασθενών για την μακρο­χρό­νια στα­θε­ρο­ποί­ηση του απο­τε­λέ­σμα­τος της θερα­πείας. Ιδιαί­τερα τα άτομα με αυτισμό είναι πιο δύσκολο να τα προ­σεγ­γί­σει ένας γιατρός, διότι είναι εκ φύσεως πιο κλει­στοί χαρα­κτή­ρες και έτσι, αντι­δρούν στην εξέταση αλλά και στη θερα­πεία.

Η οδο­ντια­τρική φρο­ντίδα των ατόμων αυτών θα πρέπει να είναι πλήρης και προ­σαρ­μο­σμένη στις ατο­μι­κές τους ιδιαι­τε­ρό­τη­τες. Στην οδο­ντια­τρική φρο­ντίδα δεν περι­λαμ­βά­νε­ται μόνο η αντι­με­τώ­πιση των ήδη εγκα­τε­στη­μέ­νων βλαβών αλλά και η πρόληψη, η οποία κατέχει την κυρί­αρχη θέση αφού η οδο­ντια­τρική θερα­πεία στα ΑμεΑ παρου­σιά­ζει αυξη­μένη δυσκο­λία εξαι­τίας της δυσκο­λίας συνερ­γα­σίας τους.

Ο πρώτος οδο­ντια­τρι­κός έλεγχος πρέπει να γίνεται όταν ανα­τεί­λουν τα πρώτα δόντια στην στο­μα­τική κοι­λό­τητα και ακο­λου­θούν οι εξα­μη­νιαίες επα­νε­ξε­τά­σεις. Δίνο­νται οδηγίες στο­μα­τι­κής υγιει­νής, ο οποίες τρο­πο­ποιού­νται ανάλογα με την ηλικία και τις ατο­μι­κές ικα­νό­τη­τες του παιδιού. Στις τακτι­κές επα­νε­ξε­τά­σεις ελέγ­χο­νται οι περιο­δο­ντι­κοί ιστοί (εκτι­μά­ται η κατά­σταση των ούλων) και εφόσον χρειά­ζε­ται, γίνεται καθα­ρι­σμός δοντιών (απο­τρύ­γωση). Επίσης γίνεται φθο­ρί­ωση και προ­λη­πτι­κές καλύ­ψεις οπών και σχισμών στα πίσω δόντια,ώστε να προ­λη­φθεί και να ελεγ­χθεί η τερη­δόνα.

Η πρόληψη συντε­λεί­ται και στο σπίτι καθη­με­ρινά, με την εφαρ­μογή  των κανόνων στο­μα­τι­κής υγιει­νής και την χρήση  τοπικών φθο­ριού­χων σκευα­σμά­των. Παράλ­ληλα συστή­νε­ται η αποφυγή ή έστω ο περιο­ρι­σμός των υδα­ταν­θρά­κων και των γλυκών  καθώς και η λήψη τους με το κυρίως γεύμα, έτσι ώστε να ακο­λου­θεί το βούρ­τσι­σμα των δοντιών που θα δια­τη­ρή­σει  καθαρή την στο­μα­τική κοι­λό­τητα και τις οδο­ντι­κές επι­φά­νειες μέχρι το επόμενο γεύμα. Προ­τεί­νο­νται επίσης οι σκληρές τροφές, που βοηθούν στον αυτο­κα­θα­ρι­σμό των δοντιών σε αντί­θεση με τις κολ­λώ­δεις.

Η γνω­ρι­μία με τον οδο­ντί­α­τρο αλλά κυρίως με την οδο­ντια­τρική θερα­πεία θα πρέπει να γίνεται στα­διακά. Όλες οι οδο­ντια­τρι­κές εργα­σίες γίνο­νται με μια βαθ­μιαία σειρά, από την πιο εύκολη στην πιο δύσκολη. Στους ασθε­νείς με ειδικές ανάγκες τα ραντε­βού θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο μικρά σε διάρ­κεια, προ­κει­μέ­νου να εξα­σφα­λι­στεί η μέγιστη δυνατή συνερ­γα­σία χωρίς κόπωση. Η δημιουρ­γία κλί­μα­τος εμπι­στο­σύ­νης και η εξα­σφά­λιση της συνερ­γα­σίας του ασθε­νούς, επι­τυγ­χά­νε­ται με την εφαρ­μογή της τεχνι­κής ΠΕ.ΔΕΙ.ΚΑ, δηλαδή ΠΕς, ΔΕΙξε, ΚΑνε. Έτσι  λέμε στον ασθενή τι θα κάνουμε, δεί­χνουμε τι θα κάνουμε εκτός του στό­μα­τος και τελικά το κάνουμε στον ίδιο με την έγκρισή του.

Στα ΑμεΑ, το σχέδιο θερα­πείας είναι κατ’ εξοχή εξα­το­μι­κευ­μένο. Για τον καθο­ρι­σμό του καθώς και για την επιλογή του είδους της αναι­σθη­σίας που θα εφαρ­μο­σθεί , σημα­ντική είναι η λήψη ιατρι­κού και οδο­ντια­τρι­κού ιστο­ρι­κού,   η εκτί­μηση του επι­πέ­δου συνερ­γα­σίας, καθώς και η διε­νέρ­γεια  ακτι­νο­γρα­φι­κού ελέγχου, εάν είναι δυνατό.

Το μεγα­λύ­τερο ποσοστό των ΑμεΑ μπορεί να αντι­με­τω­πι­σθεί με τοπική αναι­σθη­σία ή κατα­στολή, οι οποίες προ­τι­μώ­νται έναντι της γενικής αναι­σθη­σίας. Σε μη συνερ­γά­σιμα, όμως, άτομα, η οδο­ντια­τρική αντι­με­τώ­πιση επι­τυγ­χά­νε­ται μόνο με την μέθοδο της γενικής αναι­σθη­σίας. Σε αυτά συγκα­τα­λέ­γο­νται άτομα με νευ­ρο­λο­γι­κές παθή­σεις (π.χ. νοητική υστέ­ρηση μέτρια ή βαριά, επι­λη­ψία, εγκε­φα­λική παρά­λυση, αυτι­σμός, φυσική ανα­πη­ρία, σύν­δρομα) ή με σοβαρό ψυχικό νόσημα (κατά­θλιψη, σχι­ζο­φρέ­νεια, μανίες).

Γενικά, η μέθοδος της γενικής αναι­σθη­σίας, όταν συν­δυά­ζε­ται με τον  σωστό σχε­δια­σμό της θερα­πείας και με την απαι­τού­μενη εμπει­ρία και συνερ­γα­σία της επεμ­βαί­νου­σας οδο­ντια­τρι­κής, ιατρι­κής και νοση­λευ­τι­κής ομάδας, δίνει τη δυνα­τό­τητα παροχής ασφα­λούς, απο­τε­λε­σμα­τι­κής και ολο­κλη­ρω­μέ­νης ποιο­τι­κής θερα­πείας στα ΑμεΑ σε μία και μόνη συνε­δρία..

Συμπε­ρα­σμα­τικά, τα άτομα με ανα­πη­ρία απο­τε­λούν μία ευαί­σθητη κοι­νω­νική ομάδα, η οδο­ντια­τρική θερα­πεία της οποίας περι­λαμ­βά­νει αρκετές ιδιαι­τε­ρό­τη­τες. Η οδο­ντια­τρική αντι­με­τώ­πιση με βάση τις γνώσεις, την εμπει­ρία και την ευαι­σθη­σία  μπορεί να είναι απο­τε­λε­σμα­τική και να προ­σφέ­ρει  χαρά και ικα­νο­ποί­ηση σε όλους.

Τα  οδο­ντικά προ­βλή­ματα  που εμφα­νί­ζο­νται πιο συχνά στα ΑΜΕΑ είναι: 

–  Προ­βλή­ματα ανα­το­λής των δοντιών: η ανατολή των δοντιών εξαρ­τά­ται από γενε­τι­κούς παρά­γο­ντες, την ανά­πτυξη των γνάθων, τις μυϊκές δυνά­μεις που ασκού­νται στο στόμα και τη χρήση φαρ­μά­κων. Μπορεί να καθυ­στε­ρή­σει, να επι­τα­χυν­θεί ή να είναι ασυ­νε­χής. Κάποια παιδιά μπορεί να μην βγάλουν τα πρώτα δόντια τους μέχρι την ηλικία των 2 ετών.

–  Τερη­δόνα: επι­βα­ρύ­νε­ται από τη μη κατάλ­ληλη δια­τροφή, τη μη σωστή στο­μα­τική υγιεινή, την παρα­τε­τα­μένη χρήση μπι­μπερό.

–  Περιο­δο­ντί­τιδα: εμφα­νί­ζε­ται σε μικρό­τερη ηλικία σε μερικά παιδιά.. Η υπερ­πλα­σία των ούλων συν­δέ­ε­ται με τη λήψη κάποιων φαρ­μά­κων  ενώ το τυχόν εξα­σθε­νη­μένο αμυ­ντικό σύστημα αυξάνει το κίνδυνο εκδή­λω­σης νόσων του περιο­δο­ντίου.

 

– Προ­βλή­ματα σύγκλει­σης: συνω­στι­σμός των δοντιών και μη αρμο­νι­κές επαφές δοντιών άνω και κάτω γνάθου οφεί­λο­νται σε μυϊκές ανω­μα­λίες, καθυ­στε­ρη­μένη ανατολή των δοντιών ή μη αρμο­νική ανά­πτυξη των γνάθων. Τα προ­βλή­ματα σύγκλει­σης δημιουρ­γούν προ­βλή­ματα μάσησης και ομιλίας, αυξά­νουν τον κίνδυνο για νόσους των ούλων και του περιο­δο­ντίου, για τερη­δόνα και οδο­ντικό τραύμα.

– Στο­μα­τι­κές έξεις όπως τρίξιμο και σφίξιμο των δοντιών, στο­μα­τική αναπνοή, δάγκωμα των χειλιών.

– Οδο­ντι­κές ανω­μα­λίες όπως απο­κλεί­σεις των δοντιών σε μέγεθος, σχήμα ή αριθμό.

– Οδο­ντικό τραύμα ή τραύ­ματα στο πρόσωπο που συμ­βαί­νουν πιο συχνά στα παιδιά.αυτά.

 

Μερικές ανα­γκαίες συμ­βου­λές  για τη φρο­ντίδα των παιδιών με ειδικές ανάγκες 

 

–  Μη βάζετε στο στόμα του παιδιού φαγητά ή αντι­κεί­μενα που έχουν τοπο­θε­τη­θεί στο στόμα ενη­λί­κων γιατί ευνο­εί­ται η μετά­δοση μικρο­βίων και στε­λε­χών που σχε­τί­ζο­νται με την τερη­δόνα..

–   Τα παιδιά  χρειά­ζο­νται τη βοήθεια σας για το βούρ­τσι­σμα των δοντιών.

–  Εάν το παιδί έχει δυσκο­λία στο να κρα­τή­σει την οδο­ντό­βουρ­τσα, δια­μορ­φώ­στε το χερούλι της οδο­ντό­βουρ­τσας κατάλ­ληλα , ώστε να μπορεί να το κρα­τή­σει.

–   Η σωστή δια­τροφή είναι καλή για τον οργα­νι­σμό αλλά και για την υγεία του στό­μα­τος. Η λήψη συχνών όξινων τροφών ή ανθρα­κού­χων ποτών και ροφη­μά­των (σόδα, λεμο­νά­δες κλπ), καθώς επίσης και η συχνή λήψη γλυκών, μπορεί να προ­κα­λέ­σει τερη­δόνα.

–  Η χρήση φθο­ριού­χας οδο­ντό­κρε­μας προ­στα­τεύει τα δόντια από την τερη­δόνα.

–  Οι συχνές επι­σκέ­ψεις στον οδο­ντί­α­τρο είναι σημα­ντι­κές γιατί η πρόληψη των νοση­μά­των είναι προ­τι­μό­τερη και συνήθως ευκο­λό­τερη για τα παιδιά από τη θερα­πεία.

–         Μην επι­τρέ­πετε στο παιδί να κοι­μη­θεί με ένα μπου­κάλι που να περιέ­χει οτι­δή­ποτε άλλο εκτός από νερό.

 

 

 

 

Με εκτί­μηση

 

Νίκος Δια­κο­γε­ωρ­γίου

Πρό­ε­δρος ΟΣΔ