Χάνονται 50 εκατ. ευρώ ετησίως για συγγράμματα

Η αλήθεια είναι μία και είναι απλή: απο­τε­λεί τερά­στια σπατάλη για ένα κράτος που διανύει έτη μνη­μο­νίων και αντι­με­τώ­πισε κατά μέτωπο τη χρε­ο­κο­πία να ξοδεύει 50 εκατ. ευρώ τον χρόνο σε πανε­πι­στη­μιακά συγ­γράμ­ματα, όταν το λει­τουρ­γικό κόστος όλων των ΑΕΙ της χώρας είναι περίπου 90 εκατ. ευρώ…

Και παράλ­ληλα η πραγ­μα­τι­κό­τητα αυτή απο­τε­λεί μία ακόμα ελλη­νική παρα­δο­ξό­τητα, καθώς σε όλα τα πολι­τι­σμένα κράτη του κόσμου στόχος είναι η οργά­νωση και ενί­σχυση των δανει­στι­κών ακα­δη­μαϊ­κών βιβλιο­θη­κών και το online δωρεάν πανε­πι­στη­μιακό σύγ­γραμμα.

Το ιδιό­τυπο πολι­τικό «τανγκό» που χόρεψαν την περα­σμένη εβδο­μάδα το υπουρ­γείο Παι­δείας και οι εκδότες επι­στη­μο­νι­κών βιβλίων στη χώρα, με τους φοι­τη­τές «ομήρους» στη μέση, έληξε, με τις εντυ­πώ­σεις ξεκά­θαρα υπέρ του πρώτου.

Οπως απο­κα­λύ­πτουν τα στοι­χεία που υπάρ­χουν, από το 2010 που ξεκί­νη­σαν οι πολι­τι­κές λιτό­τη­τας στην εκπαί­δευση οι μόνοι «κωδικοί» που δεν μειώ­θη­καν ήταν εκείνοι των εκδοτών επι­στη­μο­νι­κών βιβλίων, οι οποίοι συνε­χί­ζουν να χρε­ώ­νουν το κράτος με περίπου 50 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Το ποσό αυτό δε προ­στί­θε­ται σε ένα συνο­λικό χρέος που απλώς διαιω­νί­ζε­ται.

Στα παρα­πάνω ωστόσο, πανε­πι­στή­μια και υπουρ­γείο Παι­δείας έχουν να επι­δεί­ξουν ένα έργο που, αν και πρω­το­πο­ριακό, ποτέ δεν ενι­σχύ­θηκε: τον «Κάλλιπο», την πρώτη δια­δι­κτυακή βάση ανοι­χτών πανε­πι­στη­μια­κών συγ­γραμ­μά­των που συγκρο­τή­θηκε πριν απο έξι χρόνια και στήθηκε από τους καθη­γη­τές του Εθνικού Μετσο­βίου Πολυ­τε­χνείου. Σε αυτή βρί­σκο­νται σήμερα 700 βιβλία, ενώ έχουν συμ­με­τά­σχει 3.000 καθη­γη­τές σε σύνολο περίπου 15.000.

«Η δαπάνη για την παροχή συγ­γραμ­μά­των εκ μέρους της Πολι­τείας δεν πρέπει να μειωθεί, αλλά μπορεί να εξορ­θο­λο­γι­στεί ριζικά και να αρχίσει να εφαρ­μό­ζε­ται η αρχή η οποία ισχύει σε ευρω­παϊκό επίπεδο, ότι δηλαδή περιε­χό­μενο που απο­κτά­ται με δημόσια δαπάνη, στο μέτρο πάντοτε του δυνατού, θα πρέπει να είναι δια­θέ­σιμο με ανοιχτή πρό­σβαση» λέει ένας εκ των ιδρυτών  του «Καλ­λί­που», ο επί­κου­ρος καθη­γη­τής Βιβλιο­θη­κο­νο­μίας και Συστη­μά­των του ΤΕΙ Αθήνας κ. Δημή­τρης Κουής.

«Τα βασικά σημεία αλλαγών πρέπει να είναι η ενί­σχυση των ακα­δη­μαϊ­κών βιβλιο­θη­κών, η καθο­λική εφαρ­μογή της διά­θε­σης με ελεύ­θερη πρό­σβαση ηλε­κτρο­νι­κών βιβλίων και σημειώ­σεων από τους καθη­γη­τές, και η στενή συνερ­γα­σία με τους ελλη­νι­κούς επι­στη­μο­νι­κούς εκδο­τι­κούς οίκους για την υιο­θέ­τηση ενός πιο ορθο­λο­γι­κού τρόπου διά­θε­σης του εμπο­ρι­κού περιε­χο­μέ­νου με την ταυ­τό­χρονη χρήση του έντυπου και ηλε­κτρο­νι­κού βιβλίου» λέει ο ίδιος μιλώ­ντας στο «Βήμα».

Οπως απο­κα­λύ­πτουν τα στοι­χεία του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Ακα­δη­μαϊ­κών Βιβλιο­θη­κών ανά έτος πρέπει κάποιος να υπο­λο­γί­ζει τα εξής:

n Σύμφωνα με τα στοι­χεία της δια­νο­μής του 2014-2015, μοι­ρά­στη­καν, κατά προ­σέγ­γιση, 2.120.000 έντυπα βιβλία σε περίπου 230.000 φοι­τη­τές (σχεδόν πέντε συγ­γράμ­ματα ανά φοιτητή ανά ακα­δη­μαϊκό εξάμηνο), με ετήσιο κόστος που ανέρ­χε­ται σε περίπου 54 εκατ. ευρώ και αντι­στοι­χεί στο 84% των συνο­λι­κών δαπανών για την από­κτηση επι­στη­μο­νι­κού υλικού από τα ΑΕΙ.

n Σε έρευνα που έγινε και σε  ποσοστό περίπου 60% (για όλα τα επι­στη­μο­νικά πεδία) οι φοι­τη­τές θεωρούν τις σημειώ­σεις του καθη­γητή τους ή τις δικές τους σημειώ­σεις τον πιο σημα­ντικό παρά­γο­ντα επι­τυ­χίας στις εξε­τά­σεις, σε αντί­θεση με το δια­νε­μό­μενο διδα­κτικό σύγ­γραμμα, που το θεωρούν σημα­ντικό σε ποσοστό μόλις 26%. Επι­πλέον, ένας στους δύο φοι­τη­τές (46%) θα επα­να­χρη­σι­μο­ποι­ή­σει μόνο ένα από τα δέκα συγ­γράμ­ματα που προ­μη­θεύ­τηκε και χρη­σι­μο­ποί­ησε κατά τη διάρ­κεια των σπουδών του, για να ολο­κλη­ρώ­σει με επι­τυ­χία την εξε­τα­στική δοκι­μα­σία.

n Οπως έδειξε η ηλε­κτρο­νική βάση δεδο­μέ­νων του υπουρ­γείου Παι­δείας «Εύδοξος», οι εκδο­τι­κοί οίκοι είναι σήμερα περίπου 650. Πέρυσι υπήρχαν και περίπου 800 «αυτο­εκ­δό­τες» συγ­γραμ­μά­των, θεσμός όμως που καταρ­γή­θηκε και εντά­χθηκε στις εκδο­τι­κές εται­ρείες. Μέχρι πέρυσι, οι δύο ως άνω κατη­γο­ρίες είχαν κατα­χω­ρί­σει στον «Εύδοξο», κατά προ­σέγ­γιση, 42.000 συγ­γράμ­ματα, με «ενερ­γούς»  περίπου 16.000 τίτλους εξ αυτών.

«Παρά το υψηλό κόστος του – κυρίως λόγω υπερ­κο­στο­λο­γή­σεων (αλλά όχι μόνο), οι οποίες έγινε συστη­μα­τική προ­σπά­θεια να μειω­θούν τα τελευ­ταία χρόνια -, το ισχύον σύστημα συγ­γραμ­μά­των πρέπει επίσης να πιστω­θεί με ένα μεγάλο επί­τευγμα που συνέ­βαλε σημα­ντικά στον εκσυγ­χρο­νι­σμό και στη διε­θνο­ποί­ηση της πανε­πι­στη­μια­κής μας εκπαί­δευ­σης» λέει σχετικά ο κ. Στέ­φα­νος Τρα­χα­νάς, διευ­θυ­ντής των Πανε­πι­στη­μια­κών Εκδό­σεων Κρήτης και του online δια­δι­κτυα­κού κέντρου «Mathesis».«Το ότι τις τελευ­ταίες τρεις-τέσσερις δεκα­ε­τίες μετα­φρά­στη­καν και κυκλο­φό­ρη­σαν στα ελλη­νικά αρκετές εκα­το­ντά­δες από τα πιο κατα­ξιω­μένα συγ­γράμ­ματα της διε­θνούς βιβλιο­γρα­φίας αλλά και πολλά πρω­τό­τυπα βιβλία των οποίων οι συγ­γρα­φείς απο­δέ­χο­νται το διεθνές κρι­τή­ριο ποιό­τη­τας και αντα­πο­κρί­νο­νται στην πρό­κληση του αντα­γω­νι­σμού και της άμιλλας. Τα βιβλία αυτά δεν θα είχαν εκδοθεί ποτέ χωρίς τη λει­τουρ­γία ενός συστή­μα­τος κρα­τι­κής παρέμ­βα­σης, όπως το ισχύον σύστημα συγ­γραμ­μά­των. Είμαστε μια μικρή χώρα, με μικρή εθνική αγορά, η οποία αδυ­να­τεί να στη­ρί­ξει από μόνη της την παρα­γωγή ποιο­τι­κών πανε­πι­στη­μια­κών συγ­γραμ­μά­των, των οποίων το κόστος είναι συχνά μέχρι και δεκάδες φορές υψη­λό­τερο από το κόστος ενός κοινού βιβλίου. Με όρους καθαρά ελεύ­θε­ρης αγοράς, το πανε­πι­στη­μιακό βιβλίο δεν μπορεί να σταθεί. Θα επι­στρέ­ψουμε ταχύ­τατα στο… ένδοξο παρελ­θόν» συνε­χί­ζει.

Τι κάνουμε όμως σήμερα; «Παρά τη μεγάλη πρόοδο που έχει γίνει τα τελευ­ταία χρόνια με την πλούσια παρα­γωγή συγ­γραμ­μά­των πραγ­μα­τικά εθνικής κυκλο­φο­ρίας – που χρη­σι­μο­ποιού­νται δηλαδή από πολλά ομοειδή τμήματα σε όλη την Ελλάδα -, εν τούτοις δια­τη­ρού­νται επίσης στη ζωή – χάρις στο ισχύον σύστημα βεβαίως – πολλά “βιβλία” των οποίων οι συγ­γρα­φείς μάλλον θα έπρεπε να πλη­ρώ­νο­νται για να… μη γράφουν. Δηλαδή βιβλία που γρά­φο­νται απο­κλει­στικά για… αιχ­μά­λω­τους ανα­γνώ­στες: τους φοι­τη­τές του μαθή­μα­τος το οποίο διδά­σκει ο ίδιος ο συγ­γρα­φέας.

Ενας σοβαρός εξορ­θο­λο­γι­σμός του σημε­ρι­νού συστή­μα­τος, που θα μείωνε σημα­ντικά (ως και στο 60%) το κόστος του και θα αύξανε ταυ­τό­χρονα την εκπαι­δευ­τική του απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα, θα έπρεπε να κινηθεί προς αυτή την κατεύ­θυνση. Να ενθαρ­ρύ­νει τη δημιουρ­γία συγ­γραμ­μά­των εθνικής κυκλο­φο­ρίας – αυτά που τα επι­λέ­γουν πολλοί πανε­πι­στη­μια­κοί δάσκα­λοι σε όλη τη χώρα – και να απο­θαρ­ρύ­νει “βιβλία” της δεύ­τε­ρης κατη­γο­ρίας. Επα­να­φέ­ρο­ντάς τα στο είδος στο οποίο πραγ­μα­τικά ανήκουν: πανε­πι­στη­μια­κές σημειώ­σεις – προ­σβά­σι­μες ηλε­κτρο­νικά» κατα­λή­γει.