Ψυχογενής ανορεξία: Δε χρειάζεται να είσαι μοντέλο!

Γράφει ο Εμμα­νουήλ Μοράρης διαι­το­λό­γος, δια­τρο­φο­λό­γος

Όταν η επι­θυ­μία για ένα αδύνατο σώμα γίνεται εμμονή τότε μπορεί να οδη­γή­σει ακόμα και στο θάνατο! Μην παίζετε… με το φαγητό!

Το πρό­βλημα της Δια­τα­ρα­χής Πρό­σλη­ψης Τροφής (ΔΠΤ) ταλαι­πω­ρεί εκα­τομ­μύ­ρια ανθρώ­πους σε όλον τον κόσμο. Οι δυο Βασικές Δια­τα­ρα­χές Πρό­σλη­ψης Τροφής είναι η Ανο­ρε­ξία και η Βου­λι­μία.

Η ψυχο­γε­νής ανο­ρε­ξία είναι δια­τα­ραχή η οποία χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από εκούσια απώλεια σωμα­τι­κού βάρους, προ­κα­λού­μενη ή/και συντη­ρού­μενη από τον ίδιο τον ασθενή. Το άτομο έχει διαρκώς την εντύ­πωση πως πρέπει να χάσει κιλά και κάνει το οτι­δή­ποτε για να το επι­τύ­χει.

Έγινε επίσημη κλινική ενότητα το 1873 από τον Lesegue στην Γαλλία υπό τον όρο “anorexe nysterique” και από τον Gil στην Αγγλία με την ονο­μα­σία “anorexia nervosa”.

Θα μπο­ρούσε κανείς να την απο­κα­λέ­σει μάστιγα της εποχής. H ψυχο­γε­νής ανο­ρε­ξία είναι το τρίτο συχνό­τερο χρόνιο νόσημα της εφη­βι­κής ηλικίας στις γυναί­κες και η συχνό­τητά της υπο­λο­γί­ζε­ται στο 0,5-3% όλων των εφήβων.

Παρότι αφορά στην εφηβική και τη μετε­φη­βική ηλικία κυρίως (μεταξύ 15 και 24 ετών), σπα­νιό­τερα μπορεί να εμφα­νι­στεί μετά την ηλικία των 40 ετών και με αυξα­νό­μενη συχνό­τητα σε μικρό­τερα παιδιά.

Η δια­τα­ραχή αυτή ξεκινά συχνά με δίαιτα, αν και το άτομο έχει φυσιο­λο­γικό βάρος ή λίγο περισ­σό­τερο. Αν και χάνει βάρος, το άτομο υπο­βάλ­λε­ται σε όλο και πιο εξα­ντλη­τι­κές δίαιτες, περ­νώ­ντας ακόμα και τα όρια του χαμη­λό­τε­ρου ανεκτού βάρους για το σωμα­τό­τυπό του. Αυτό πιστεύει ωστόσο ότι πρέπει να χάσει κι άλλο βάρος. Μετρά συνεχώς τις θερ­μί­δες που κατα­να­λώ­νει και υπο­λο­γί­ζει τι έχει φάει. Αν και αισθά­νε­ται πείνα, δεν τρώει, φοβού­μενο μήπως παχύνει.

Αυτός ο φόβος είναι και το βασικό χαρα­κτη­ρι­στικό της δια­τα­ρα­χής, καθώς φτάνει σε υπερ­βο­λικά επίπεδα, χωρίς μάλιστα το άτομο να μπορεί να τον ερμη­νεύ­σει. Κατα­λή­γει να παρου­σιά­σει συχνά ακόμα και συμ­πτώ­ματα παρα­νοϊ­κού τύπου σε σχέση με την τροφή, όπως σκέψεις ότι οι άλλοι προ­σπα­θούν να το παχύ­νουν ακόμα και με ενέσεις όταν κοι­μά­ται. Ο συγκε­κρι­μέ­νος φόβος έχει βέβαια συχνά κάποια βάση πραγ­μα­τι­κό­τη­τας. Οι άλλοι όντως θέλουν να τρώει, αλλά αυτό αντιδρά με πείσμα και φόβο. Πάσχει από μία σοβαρή δια­στροφή σε σχέση με την εικόνα του σώματος, σε συνει­δητό και ασυ­νεί­δητο επίπεδο. Πιστεύει ότι είναι παχύ, αν και είναι πολύ αδύνατο έως και καχε­κτικό. Κάνει συχνά και έντονη γυμνα­στική.

Υπάρχει ευρύ φάσμα ως προς τη σοβα­ρό­τητα της δια­τα­ρα­χής. Κάποιοι ασθε­νείς είναι απλά πολύ αδύ­να­τοι ενώ άλλοι φτάνουν να δεί­χνουν σαν “ζωντα­νοί σκε­λε­τοί”. Ίσως να φτάσουν και ως την απειλή θανάτου. Σε τόσο ακραίες περι­πτώ­σεις απαι­τεί­ται και νοση­λεία σε νοσο­κο­μείο.

Τα άτομα αυτά σπάνια ανα­ζη­τούν από μόνα τους θερα­πεία ή βοήθεια. Κάποιοι από το άμεσο περι­βάλ­λον τους, τους ανα­γκά­ζουν να απο­ταν­θούν σε ειδι­κευ­μέ­νες ψυχια­τρι­κές δομές. Ακόμα και εκεί όμως δεί­χνουν μεγάλη αντί­σταση και δεν είναι συνερ­γά­σι­μοι, συχνά γιατί φοβού­νται ότι θέλουν να τους παχύ­νουν.

Η δια­τα­ραχή μπορεί να εμφα­νί­ζε­ται κατά επει­σό­δια στη ζωή του ατόμου σε διά­φο­ρες φάσεις της ζωής του. Μπορεί όμως να είναι και συνεχής, μέχρι και το τέλος της ζωής του.

Η αιτιο­πα­θο­γέ­νεια των δια­τα­ρα­χών πρό­σλη­ψης τροφής είναι πολυ­πα­ρα­γο­ντική. Ατο­μι­κοί, ψυχο­λο­γι­κοί αλλά και οργα­νι­κοί παρά­γο­ντες συμ­με­τέ­χουν στη γένεσή τους. Συγκε­κρι­μένα, οι λόγοι που μπορούν να οδη­γή­σουν σε μια τέτοια δια­τα­ραχή είναι:

-Η οικο­γέ­νεια και το περι­βάλ­λον παίζουν σημα­ντικό ρόλο στην εμφά­νιση της δια­τα­ρα­χής. Η μελέτη των πρώιμων αλλη­λε­πι­δρά­σεων μητέρα – βρέφους και άλλες οικο­γε­νεια­κές αλλη­λε­πι­δρά­σεις είναι ένας από τους άξονες για τη ψυχο­δυ­να­μική κατα­νό­ηση του συν­δρό­μου.

-Η σχέση μητέρας βρέφους ενο­χο­ποιεί­ται για την αιτιο­πα­θο­γέ­νεια της δια­τα­ρα­χής. Τα τα πρώτα χρόνια η μητέρα απαντά με τροφή σε κάθε συναι­σθη­μα­τική ανάγκη του παιδιού της, με απο­τέ­λε­σμα και εκείνο να είναι σε αδυ­να­μία να ανα­γνω­ρί­σει τις πραγ­μα­τι­κές του ανάγκες.

-Η γενε­τική επι­βά­ρυνση τίθεται υπό αμφι­σβή­τηση, καθώς είναι δύσκολο να προσ­διο­ρι­στούν τα υπεύ­θυνα γονίδια.

– Όσον αφορά τους Νευ­ρο­βιο­λο­γι­κούς μηχα­νι­σμούς, έχουν σημειω­θεί σημα­ντι­κές πρόοδοι στην κατα­νό­ηση σε μοριακό επίπεδο των μηχα­νι­σμών που συν­δέ­ο­νται με την παχυ­σαρ­κία και κατα­νά­λωση θερ­μί­δων.

Οι επι­στη­μο­νι­κές έρευνες έχουν καταρ­τί­σει κάποια δια­γνω­στικά κρι­τή­ρια σύμφωνα με τα οποία κάποιο άτομο ενδέ­χε­ται να υπο­φέ­ρει από ψυχο­γενή ανο­ρε­ξία ή βου­λι­μία.

1. Άρνηση του ατόμου να δια­τη­ρή­σει το βάρος του σώματος στο επίπεδο ή πάνω από το επίπεδο του ελά­χι­στα φυσιο­λο­γι­κού βάρους για την ηλικία και το ύψος του.

2. Έντονος φόβος του ατόμου ότι θα αυξηθεί το βάρος του ή ότι θα παχύνει ακόμη και όταν το βάρος του είναι κάτω από το κανο­νικό.

3. Δια­τα­ραγ­μένη εικόνα σώματος. Δια­τα­ραχή του τρόπου με τον οποίο βιώ­νε­ται το βάρος, το μέγεθος ή το σχήμα του σώματός του, υπέρ­με­τρη επί­δραση του βάρους στην αυτο­α­ξιο­λό­γηση, άρνηση της σοβα­ρό­τη­τας του υπάρ­χο­ντος χαμηλού βάρους του σώματος (Το άτομο ισχυ­ρί­ζε­ται ότι νιώθει παχύ, ακόμη κι όταν είναι κάτι­σχνο. Πιστεύει ότι μια περιοχή του σώματος του είναι “πολύ παχιά”, ακόμη κι όταν το βάρος της είναι κάτω από το κανο­νικό).

4. Σε γυναί­κες, αμη­νόρ­ροια, δηλαδή απουσία του­λά­χι­στον τριών δια­δο­χι­κών εμμη­νο­ρυ­σιών, ενώ κανο­νικά ανα­μέ­νο­νταν να συμβούν (πρω­το­πα­θής ή δευ­τε­ρο­πα­θής αμη­νόρ­ροια).

Απαι­τεί­ται μακρό­χρονη ατομική ψυχο­θε­ρα­πεία με παράλ­ληλη υπο­στη­ρι­κτική ή συμ­βου­λευ­τική συνερ­γα­σία με τους γονείς, αν πρό­κει­ται για παιδί ή έφηβο, οικο­γε­νειακή θερα­πεία, υπο­στή­ριξη για κοι­νω­νική ένταξη και ψυχο­φαρ­μα­κο­λο­γική αγωγή.

Από πολυά­ριθ­μες μελέτες φαί­νε­ται ότι συνο­λικά 50% των ανο­ρε­κτι­κών θερα­πεύ­ο­νται, 25% βελ­τιώ­νο­νται αλλά συνε­χί­ζουν να έχουν προ­βλή­ματα, και 25% εξα­κο­λου­θούν να εμφα­νί­ζουν σοβαρά προ­βλή­ματα. Η θνη­τό­τητα ανέρ­χε­ται στο 6%.

Οι άνθρω­ποι πρέπει να γνω­ρί­ζουν ποιες είναι οι επι­πτώ­σεις της νευ­ρι­κής ανο­ρε­ξίας και επι­βάλ­λε­ται να μιλάμε γι’ αυτήν την ασθέ­νεια. Είναι καθήκον και υπο­χρέ­ωση μας.