Θαλάσσιες Natura για προστασία του Αιγαίου

Το 19% του Αι­γαί­ου θα πρέ­πει να κη­ρυ­χθεί «προ­στα­τευό­με­νη ζώνη», προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τευ­θεί η μο­να­δι­κή του βιο­ποι­κι­λό­τη­τα. Στο συ­μπέ­ρα­σμα αυτό κα­τέ­λη­ξε ελ­λη­νο­νορ­βη­γι­κό ερευ­νη­τι­κό πρό­γραμ­μα, το οποίο ανέ­λυ­σε τις αν­θρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες στο Αι­γαίο και τις επι­πτώ­σεις τους σε ση­μα­ντι­κούς οι­κο­τό­πους και απει­λού­με­να είδη, προ­τεί­νο­ντας μέτρα και «χω­ρο­θε­τώ­ντας» θα­λάσ­σιες προ­στα­τευό­με­νες πε­ριο­χές.

Σή­με­ρα η χώρα μας έχει θε­σπί­σει δύο εθνι­κά θα­λάσ­σια πάρκα (Αλον­νή­σου και Ζα­κύν­θου) και αρ­κε­τές θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές Natura. Σε επί­πε­δο χω­ρι­κών υδά­των (6 ναυ­τι­κά μίλια) οι θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές Natura κα­λύ­πτουν το 4,91% και τα θε­σπι­σμέ­να εθνι­κά πάρκα κα­λύ­πτουν το 2,16%. Ει­δι­κά για το Αι­γαίο (εθνι­κά και διε­θνή ύδατα), οι θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές Natura κα­λύ­πτουν το 2,27% και τα εθνι­κά πάρκα κα­λύ­πτουν το 1,02%.

«Οι θά­λασ­σές μας έχουν αρ­χί­σει να “στε­νεύ­ουν”. Οι αν­θρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες όπως η ναυ­τι­λία, ο του­ρι­σμός και η αλιεία επε­κτεί­νο­νται, ενώ δη­μιουρ­γού­νται και και­νούρ­γιες, όπως τα υπε­ρά­κτια αιο­λι­κά πάρκα και οι εξο­ρύ­ξεις υδρο­γο­ναν­θρά­κων», εξη­γεί ο Στέ­λιος Κα­τσα­νε­βά­κης, ανα­πλη­ρω­τής κα­θη­γη­τής στο Πα­νε­πι­στή­μιο Αι­γαί­ου. «Οι συ­γκρού­σεις λοι­πόν ανά­με­σα στις δια­φο­ρε­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες έχουν αρ­χί­σει να γί­νο­νται έντο­νες. Πα­ράλ­λη­λα γί­νε­ται ολο­έ­να και πιο επι­τα­κτι­κή η ανά­γκη προ­στα­σί­ας της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας».

Το ερευ­νη­τι­κό πρό­γραμ­μα «Θα­λάσ­σιος χω­ρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός στο Αι­γαίο για τη δια­τή­ρη­ση και προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας» (MARISCA) χαρ­το­γρά­φη­σε το 2016 τα οι­κο­λο­γι­κά στοι­χεία του Αι­γαί­ου (οι­κο­τό­πους και βα­σι­κά είδη προ­τε­ραιό­τη­τας) και ανέ­λυ­σε τις αν­θρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες και πιέ­σεις. Στο πρό­γραμ­μα συμ­με­τέ­χουν το Πα­νε­πι­στή­μιο Αι­γαί­ου, το Ελ­λη­νι­κό Κέ­ντρο Θα­λασ­σί­ων Ερευ­νών (ΕΛ­ΚΕ­ΘΕ) και το Institute of Marine Research (IMR) από τη Νορ­βη­γία. Το πρό­γραμ­μα συγ­χρη­μα­το­δο­τή­θη­κε από τον Χρη­μα­το­δο­τι­κό Μη­χα­νι­σμό του Ευ­ρω­παϊ­κού Οι­κο­νο­μι­κού Χώρου Πε­ριό­δου 2009-2014 και από Πρό­γραμ­μα Δη­μο­σί­ων Επεν­δύ­σε­ων. Συ­ντο­νι­στής της επι­στη­μο­νι­κής ομά­δας ήταν ο κ. Στέ­λιος Κα­τσα­νε­βά­κης.

Η ουσία είναι στα μέτρα

«Στο πλαί­σιο του προ­γράμ­μα­τος προ­χω­ρή­σα­με στην κα­τα­γρα­φή των λι­βα­διών Πο­σει­δω­νί­ας στο Αι­γαίο και των βα­σι­κών οι­κο­τό­πων των ειδών προ­τε­ραιό­τη­τας. Με αυτή την αφε­τη­ρία σχε­διά­σα­με ένα δί­κτυο θα­λάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων πε­ριο­χών που εκτι­μού­με ότι πρέ­πει να κα­λύ­ψουν πε­ρί­που το 19% του Αι­γαί­ου. Οι πε­ριο­χές αυτές θα μπο­ρού­σαν να έχουν σε κά­ποιες πε­ρι­πτώ­σεις –εκεί όπου οι αν­θρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες είναι λι­γό­τε­ρο έντο­νες– τη μορφή εθνι­κού πάρ­κου και σε άλλες τη δη­μιουρ­γία ζωνών προ­στα­σί­ας. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η ουσία βρί­σκε­ται στα μέτρα που θα λά­βεις, δεν ση­μαί­νει απλά να οριο­θε­τή­σεις μια πε­ριο­χή».

Το πρό­γραμ­μα πρό­τει­νε διά­φο­ρες εναλ­λα­κτι­κές λύ­σεις. «Υπάρ­χουν ορι­σμέ­νες πε­ριο­χές τις οποί­ες θε­ω­ρού­με ανα­ντι­κα­τά­στα­τες, όπως είναι η πε­ριο­χή της Γυά­ρου, του Αγίου Ευ­στρα­τί­ου, της Κι­μώ­λου και ορι­σμέ­νες άλλες. Εκεί πι­στεύ­ου­με ότι πρέ­πει να υπάρ­χει απα­γό­ρευ­ση κάθε δρα­στη­ριό­τη­τας πλην των απο­λύ­τως ήπιων. Στο υπό­λοι­πο Αι­γαίο προ­τεί­νου­με ορι­σμέ­νες εναλ­λα­κτι­κές λύ­σεις, ώστε να πε­τύ­χου­με τους στό­χους προ­στα­σί­ας που ορί­ζουν οι κοι­νο­τι­κές οδη­γί­ες, μειώ­νο­ντας όσο το δυ­να­τόν πε­ρισ­σό­τε­ρο το κό­στος από τη μη εκ­με­τάλ­λευ­ση κά­ποιων πόρων» εξη­γεί ο κ. Κα­τσα­νε­βά­κης. «Η συ­νέ­χεια, βέ­βαια, είναι θέμα πο­λι­τι­κής βού­λη­σης».

Η οριο­θέ­τη­ση και η προ­στα­σία θα­λάσ­σιων πε­ριο­χών δεν προ­κύ­πτουν μόνο από την ευ­ρω­παϊ­κή πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή νο­μο­θε­σία, αλλά και από τη νο­μο­θε­σία για τον θα­λάσ­σιο χω­ρο­τα­ξι­κό σχε­δια­σμό που πρό­σφα­τα εν­σω­μά­τω­σε και η χώρα μας. Σύμ­φω­να με τη νέα νο­μο­θε­σία, οι ευ­ρω­παϊ­κές χώρες θα πρέ­πει έως το 2021 να έχουν κα­ταρ­τί­σει θα­λάσ­σια χω­ρο­τα­ξι­κά σχέ­δια, ώστε να ρυθ­μί­σουν την αν­θρώ­πι­νη δρα­στη­ριό­τη­τα στη θά­λασ­σα. «Οι αν­θρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες στη θά­λασ­σα τυγ­χά­νουν χω­ρι­κής δια­χεί­ρι­σης εδώ και πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες (χω­ρι­κοί πε­ριο­ρι­σμοί αλιεί­ας, οριο­θέ­τη­ση πε­ριο­χών εξό­ρυ­ξης πρώ­των υλών, δη­μιουρ­γία θα­λάσ­σιων προ­στα­τευό­με­νων πε­ριο­χών κ.λπ.)», εξη­γεί ο κ. Κα­τσα­νε­βά­κης. «Ωστό­σο, πα­ρα­δο­σια­κά η δια­χεί­ρι­ση γι­νό­ταν με μια το­με­α­κή προ­σέγ­γι­ση, όπου ο κάθε το­μέ­ας αν­θρώ­πι­νης δρα­στη­ριό­τη­τας ανα­πτύσ­σε­ται ανε­ξάρ­τη­τα από τους άλ­λους. Σή­με­ρα, η δια­χεί­ρι­ση κατά το­μείς και ο απο­σπα­σμα­τι­κός σχε­δια­σμός θε­ω­ρού­νται ανε­παρ­κείς για την αει­φο­ρι­κή ανά­πτυ­ξη. Η σύγ­χρο­νη αντί­λη­ψη της οι­κο­συ­στη­μι­κής προ­σέγ­γι­σης στη θα­λάσ­σια δια­χεί­ρι­ση απαι­τεί τον συ­ντο­νι­σμέ­νο σχε­δια­σμό όλων των αν­θρώ­πι­νων δρα­στη­ριο­τή­των, στο­χεύ­ο­ντας με­τα­ξύ άλλων και στην προ­στα­σία της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας».