Ο μεγάλος θυμός και ο φόβος της «βουβής οργής»

«Ο συλ­λο­γι­κός φόβος ερε­θί­ζει το αγελαίο ένστι­κτο και τείνει να προ­κα­λεί το μένος ενα­ντίον αυτών που δεν θεω­ρού­νται μέρος της αγέλης». Αυτό είχε γράψει ο μεγάλος Βρε­τα­νός φιλό­σο­φος Μπ. Ράσελ, δίνο­ντας με τον τρόπο αυτό την εικόνα μιας κοι­νω­νίας που κυριαρ­χεί­ται από φόβο και είναι δεδο­μένο ότι κάποια στιγμή θα ξεσπά­σει σ’ αυτούς που δεν θεωρεί μέρος της.

Από τα πρώτα μετα­πο­λι­τευ­τικά χρόνια είχε να ζήσει η Ελλάδα τόσο έντονα και ταυ­τό­χρονα τα συναι­σθή­ματα του φόβου, της απελ­πι­σίας, της «βουβής οργής», της αίσθη­σης πως ό,τι κι αν γίνει η χώρα θα χει­ρο­τε­ρεύει.

Τις δεκα­ε­τίες του ’50 και του ’60 η οικο­νο­μική κατά­σταση ήταν δρα­μα­τική, σε μια χώρα κατε­στραμ­μένη, που ζούσε με οικο­νο­μική βοήθεια από το εξω­τε­ρικό, αλλά που υπήρχε η αίσθηση της δημιουρ­γίας, της φυγής προς τα εμπρός. Περισ­σό­τερα από 60 χρόνια μετά η οικο­νο­μία παίζει κυρί­αρχο ρόλο στον βίαιο μετα­σχη­μα­τι­σμό της ελλη­νι­κής κοι­νω­νίας και σημα­το­δο­τεί τη λεγό­μενη «εθνική κατά­θλιψη», η οποία προς το παρόν δεν έχει εξε­λι­χθεί σε «εθνική έκρηξη».

ΧΑΜΕΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ

Ολες οι τελευ­ταίες μετρή­σεις της κοινής γνώμης έχουν μια κοινή συνι­στα­μένη: Οτι αυξά­νε­ται δρα­μα­τικά η δυσα­ρέ­σκεια για την πορεία που ακο­λου­θεί η χώρα, καθώς και η απο­γο­ή­τευση για την σημε­ρινή κατά­σταση. Και είναι διά­χυ­τος ο φόβος των πολιτών ότι οι θυσίες που έχει κάνει επί επτά χρόνια πηγαί­νουν χαμένες. Μάλιστα, η αίσθηση αυτή αυξά­νε­ται κάθε φορά που η τρόικα είναι στην Αθήνα και το Χίλτον γίνεται «πεδίο μάχης», μέχρι να ορι­στι­κο­ποι­η­θεί κάποιου είδους «ανακωχή» κυβέρ­νη­σης και δανει­στών. Οσο δηλαδή παρα­τεί­νε­ται η δια­πραγ­μά­τευση και η αβε­βαιό­τητα τόσο αυξά­νε­ται η οικο­νο­μική ανα­σφά­λεια, αυτό που οι ειδικοί έχουν ονο­μά­σει «κοι­νω­νικό φόβο».

Ας δούμε τι δεί­χνουν τρεις τελευ­ταίες δημο­σκο­πή­σεις για την κατά­σταση που επι­κρα­τεί στην ελλη­νική κοι­νω­νία και πώς εκτι­μώ­νται οι προ­σπά­θειες της κυβέρ­νη­σης.

Σύμφωνα με την έρευνα του Πανε­πι­στη­μίου Μακε­δο­νίας:

•  Σχεδόν εννέα στους δέκα πολίτες εκτι­μούν πως τα πράγ­ματα κινού­νται προς τη λάθος κατεύ­θυνση για τη χώρα.

• Περισ­σό­τε­ροι από οκτώ στους δέκα πολίτες κρίνουν αρνη­τικά την πρώτη διετία της Κου­μουν­δού­ρου στην εξουσία.

•Η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία (78,5%) εκτιμά πως η κυβέρ­νηση θα κλείσει τελικά την αξιο­λό­γηση με τίμημα νέα μέτρα. Μόλις το 6,5% πιστεύει πως η δια­πραγ­μά­τευση θα ολο­κλη­ρω­θεί χωρίς νέα μέτρα.

• Το 52% των ψηφο­φό­ρων δηλώνει πως θεωρεί λάθος τη δια­πραγ­μα­τευ­τική στρα­τη­γική της κυβέρ­νη­σης, ενώ μόλις το 7,5% τη θεωρεί σωστή. Περισ­σό­τε­ροι από ένας στους τρεις ψηφο­φό­ρους λένε πως η στρα­τη­γική της Αθήνας δεν είναι σταθερή, και «συνεπώς κάποτε είναι σωστή και κάποτε λαν­θα­σμένη».

Αλλη έρευνα της Κάπα Research δείχνει ότι στην πλειο­ψη­φία τους οι πολίτες, δηλώ­νουν ότι αισθά­νο­νται «ανη­συ­χία» και «θυμό».

Συγκε­κρι­μένα:

• Οι πολίτες αισθά­νο­νται «θυμό» για τη συμ­φω­νία, ωστόσο εκτι­μούν ότι ανοίγει ο δρόμος για το κλεί­σιμο της αξιο­λό­γη­σης και απο­μα­κρύ­νε­ται το σενάριο του Grexit.

• Μπορεί το 73% να θεωρεί ότι τα αντι­σταθ­μι­στικά μέτρα (μείωση ΕΝΦΙΑ, ΦΠΑ κ.λπ.) κινού­νται στη σωστή κατεύ­θυνση, απορ­ρί­πτει όμως τη μείωση συντά­ξεων (78%), τη μείωση του αφο­ρο­λο­γή­του (64,5%) και την αύξηση του ορίου των ομα­δι­κών απο­λύ­σεων (59%).

• Το 64,5% επι­θυ­μεί να παρα­μεί­νει η Ελλάδα στο ευρώ, έναντι ενός 27% που επι­θυ­μεί την επι­στροφή στη δραχμή, δείγμα του ότι οι πολίτες «ψάχνο­νται», καθώς είναι πλήρως απο­γοη­τευ­μέ­νοι.

Τέλος, από την έρευνα της Prorata προ­κύ­πτουν τα εξής:

• Το 83% των πολιτών αισθά­νε­ται φόβο, είτε μικρό είτε πολύ μεγάλο.

• Περισ­σό­τε­ροι από 9 στους 10 πολίτες αισθά­νο­νται οργή για όσα συμ­βαί­νουν στην Ελλάδα.

• Το 42% δεν νιώθει καθόλου ελπίδα, ενώ το 44% νιώθει λίγη ή μέτρια ελπίδα.

• Το 72% πιστεύει ότι η οικο­νο­μία χει­ρο­τε­ρεύει, ενώ το 92% θεωρεί ότι η προ­σω­πική του οικο­νο­μική κατά­σταση θα γίνει χει­ρό­τερη ή θα παρα­μεί­νει ίδια το επόμενο διά­στημα.

Είναι φανερή τόσο από τις μετρή­σεις όσο και από την καθη­με­ρι­νό­τητα, η «βεντά­λια» των αρνη­τι­κών συναι­σθη­μά­των που έχουν άμεση σχέση με το σκηνικό μιζέ­ριας που επι­κρα­τεί στην οικο­νο­μία και η οποία αντι­κα­το­πτρί­ζε­ται στα νοι­κο­κυ­ριά. Η οργή σε συν­δυα­σμό με την έλλειψη ελπίδας δημιουρ­γούν ένα εκρη­κτικό μείγμα που είναι άγνωστο πώς θα εκφρα­στεί. Δεν έχει να κάνει με την παρούσα κυβέρ­νηση, αν και η διά­ψευση των ελπίδων από τον ΣΥΡΙΖΑ επέ­τεινε την κακή ψυχο­λο­γία των ψηφο­φό­ρων. Εχει να κάνει με το σύνολο του πολι­τι­κού συστή­μα­τος και την αδυ­να­μία να βρει τρόπους εξόδου από τη βαθιά κρίση, όχι μόνο την οικο­νο­μική αλλά και την αξιακή, την κοι­νω­νική. Είναι η πλήρης απα­ξί­ωση του πολι­τι­κού προ­σω­πι­κού που έχει απο­γο­ή­τευση τους πολίτες στα χρόνια της κρίσης.

ΕΚΡΗΞΗ;

Κι αυτή η σιωπηρή, προς το παρόν, αποδοχή της κατά­στα­σης είναι σίγουρο ότι δεν θα διαρ­κέ­σει πολύ. Αντι­θέ­τως, εκφρά­ζο­νται φόβοι ότι θα επι­φέ­ρει είτε κοι­νω­νική έκρηξη με επει­σό­δια σαν αυτά που έγιναν μέσα στην εβδο­μάδα σε Αθήνα και Θεσ­σα­λο­νίκη, είτε με έξαρση των λαϊ­κί­στι­κων φαι­νο­μέ­νων που εκπρο­σω­πού­νται είτε από επι­κίν­δυ­νους (ακρο­δε­ξιά) είτε από γρα­φι­κούς (Σώρρας).

Μιλώ­ντας πρό­σφατα ένας διά­ση­μος Αλγε­ρι­νός συγ­γρα­φέας, ο Μπ. Σανσάλ είχε πει: «Εξαρ­τά­ται από την κοι­νω­νική οργά­νωση και τους ηγέτες εάν αυτός ο φόβος θα γίνει κινη­τή­ρας για να προ­χω­ρή­σουμε προς τα εμπρός ή φρένο για να στα­μα­τή­σουμε και να κρυ­φτούμε. Μεγάλοι ηγέτες ήξεραν, σε συν­θή­κες πολύ πιο επι­κίν­δυ­νες από τις σημε­ρι­νές, να εμπνέ­ουν κου­ρά­γιο και δύναμη στους λαούς. Με τη σημε­ρινή ηγεσία στην Ευρώπη οι φόβοι πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται και γίνο­νται θανά­σιμο δηλη­τή­ριο».

Στην περί­πτωση της Ελλάδας το μεγάλο στοί­χημα είναι αυτό ακριβώς. Αν θα υπάρ­ξουν ηγέτες που θα κινη­το­ποι­ή­σουν την κοι­νω­νία και θα μετα­τρέ­ψουν τον φόβο όχι σε φρένο αλλά σε κινη­τή­ρια δύναμη για τη χώρα.