«Τη νύχτα που πήραμε διαταγή να φύγουμε απ’ τα Ιμια»

Ο κυ­βερ­νή­της και οι ναύ­τες της φρε­γά­τας «Αδρί­ας» πε­ρι­γρά­φουν τις συ­γκλο­νι­στι­κές στιγ­μές της νύ­χτας των Ιμίων – Θλίψη για τη συ­ντρι­βή του ελι­κο­πτέ­ρου, πι­κρία και οργή για το σήμα επι­στρο­φής στη Σα­λα­μί­να

Πριν από 21 χρό­νια το πο­λε­μι­κό πλοίο «Αδρί­ας», μία από τις φρε­γά­τες του στό­λου, κλή­θη­κε να με­τα­βεί στις βρα­χο­νη­σί­δες Ιμια έτοι­μη να συν­δρά­μει σε πι­θα­νό θερμό επει­σό­διο ανά­με­σα σε Ελ­λά­δα και Τουρ­κία.

Ο τότε κυ­βερ­νή­της, ναύ­αρ­χος ε.α. Γιάν­νης Εγκολ­φό­που­λος, και οι ναύ­τες του «Αδρί­ας» σή­με­ρα μι­λούν στο «ΘΕΜΑ» και  πε­ρι­γρά­φουν συ­γκλο­νι­στι­κές στιγ­μές από τη νύχτα των Ιμίων: για τη θλίψη και τη συ­ντρι­βή τους όταν κα­τέ­πε­σε το ελι­κό­πτε­ρο με τους τρεις αξιω­μα­τι­κούς του Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού. Για την πι­κρία και την οργή τους όταν πήραν το σήμα της επι­στρο­φής  στον ναύ­σταθ­μο της Σα­λα­μί­νας. Ολοι τους, όμως, κα­τα­λή­γουν σε μια κοινή δια­πί­στω­ση και δη­λώ­νουν με αυ­το­πε­ποί­θη­ση ότι εάν ακο­λου­θού­σε σύ­γκρου­ση, χάρη στο υψηλό τους ηθικό και τη με­γά­λη αί­σθη­ση πα­τριω­τι­κού χρέ­ους η ελ­λη­νι­κή επι­κρά­τη­ση θα ήταν βέ­βαιη. Οπως ακρι­βώς γρά­φει και ο θυ­ρε­ός της φρε­γά­τας: «Ελεύ­θε­ρον το εύ­ψυ­χον». Φράση του Θου­κυ­δί­δη που συ­μπυ­κνώ­νει το μα­χη­τι­κό τους φρό­νη­μα και ση­μαί­νει ότι «η ελευ­θε­ρία είναι συ­νυ­φα­σμέ­νη με την αν­δρεία».

Τρίτη 30 Ια­νουα­ρί­ου 1996: Η κρίση στις βρα­χο­νη­σί­δες Ιμια βρί­σκε­ται στην απο­κο­ρύ­φω­σή της. Στις 11 το πρωί δί­νε­ται εντο­λή για από­πλου του στό­λου. Ανά­με­σα στα πο­λε­μι­κά πλοία που εξέρ­χο­νται από τον ναύ­σταθ­μο της Σα­λα­μί­νας και η φρε­γά­τα «Αδρί­ας». Ο τότε κυ­βερ­νή­της της, ναύ­αρ­χος ε.α. Γιάν­νης Εγκολ­φό­που­λος, θυ­μά­ται εκεί­νες τις δρα­μα­τι­κές ώρες. Τότε που παρά την κρι­σι­μό­τη­τα της κα­τά­στα­σης δεν έλει­πε σε κα­νέ­ναν ο εν­θου­σια­σμός. Από τους ανώ­τα­τους αξιω­μα­τι­κούς έως τον τε­λευ­ταίο ναύτη του αξιό­μα­χου πλη­ρώ­μα­τος. «Το σήμα του αρ­χη­γού ΓΕΝ Ιω­άν­νη Στά­γκα έλεγε πως έπρε­πε να απο­πλεύ­σου­με άμεσα από τον ναύ­σταθ­μο της Σα­λα­μί­νας, έχο­ντας πλέον το ΟΚ για τη χρήση όπλων. Ελεγε το σήμα: ‘‘Είμαι από­λυ­τα βέ­βαιος ότι εάν χρεια­στεί όλοι σας θα φα­νεί­τε αντά­ξιοι της εν­δό­ξου ιστο­ρί­ας του Π.Ν. Καλή τύχη και ο Θεός μαζί σας». Δεν ήταν εύ­κο­λες οι στιγ­μές, αλλά ο εν­θου­σια­σμός όλων ήταν με­γά­λος. Βγαί­να­με στο Αι­γαίο με την αί­σθη­ση πως θα έπρε­πε να τε­λειώ­σου­με επι­τέ­λους με τα κα­μώ­μα­τα των Τούρ­κων. Ολοι μας εί­χα­με πλήρη αί­σθη­ση του κα­θή­κο­ντος ότι πάμε να εκ­πλη­ρώ­σου­με το χρέος στην πα­τρί­δα», ανα­φέ­ρει ο κ. Εγκολ­φό­που­λος.

Καθώς η ρότα έχει χα­ρα­χθεί και οι ναύ­τες αντι­λαμ­βά­νο­νται πλέον τη σο­βα­ρό­τη­τα της κα­τά­στα­σης, το λιτό μή­νυ­μα του κυ­βερ­νή­τη επι­ση­μαί­νει επι­γραμ­μα­τι­κά από τα με­γά­φω­να του «Αδρί­ας» το αί­σθη­μα πα­τριω­τι­κής ευ­θύ­νης και το κά­λε­σμα στο κα­θή­κον. «Αν και έχουν πε­ρά­σει 21 χρό­νια από τότε, τα λόγια του κυ­βερ­νή­τη Εγκολ­φό­που­λου είναι ακόμη στα αυτιά μου. ‘‘Παι­διά, η πα­τρί­δα σάς καλεί να κά­νε­τε το κα­θή­κον σας. Εύ­χο­μαι ο Αγιος Νι­κό­λα­ος να είναι στην πλώρη και η Πα­να­γιά μαζί μας’’, ακού­σα­με να λέει με τη στι­βα­ρή φωνή του στα με­γά­φω­να, ζη­τώ­ντας μας να εφαρ­μό­σου­με όσα εί­χα­με μάθει τους προη­γού­με­νους μήνες στην εκ­παί­δευ­ση», λέει ο κ. Στρά­τος Κοκ­κα­λάς, ναύ­της-ηλε­κτρο­τε­χνί­της το 1996 στο «Αδρί­ας», ανα­κα­λώ­ντας στη μνήμη του το έντο­νο κλίμα εκεί­νων των ωρών. «Ημα­σταν σαν μια γρο­θιά όλοι. Γνω­ρι­ζό­μα­σταν καλά, τα­ξι­δεύ­α­με μαζί μήνες και όλοι ήμα­σταν ψυ­χω­μέ­νοι», ανα­φέ­ρει.

Από­πλους με εμ­βα­τή­ρια: Το «Αδρί­ας» απέ­πλευ­σε μαζί με τον υπό­λοι­πο στόλο από τον ναύ­σταθ­μο της Σα­λα­μί­νας, αν και μόλις είχε επι­στρέ­ψει από εκ­παι­δευ­τι­κό τα­ξί­δι και οι πε­ρισ­σό­τε­ροι ναύ­τες βρί­σκο­νταν εκτός φρε­γά­τας έχο­ντας έξοδο ή άδεια. Η επι­στρο­φή τους έγινε εσπευ­σμέ­να, χωρίς κα­νείς έως τότε να αντι­λη­φθεί τη σο­βα­ρό­τη­τα της κα­τά­στα­σης.

«Οταν φύ­γα­με το πρωί με τον στόλο δεν εί­χα­με ακρι­βή αντί­λη­ψη της κα­τά­στα­σης και βε­βαί­ως πού πη­γαί­να­με. Το δια­πι­στώ­σα­με στην πο­ρεία, όταν ξε­κί­νη­σαν να ακού­γο­νται στρα­τιω­τι­κά εμ­βα­τή­ρια -με στόχο να μας εμ­ψυ­χώ­σουν- στα με­γά­φω­να, αλλά και από τα λόγια των  ανω­τέ­ρων μας που μας έλε­γαν ότι δεν πρό­κει­ται για συ­νη­θι­σμέ­νο γυ­μνά­σιο, αλλά για πο­λε­μι­κή απο­στο­λή που ανά πάσα στιγ­μή θα μπο­ρού­σα­με να μπού­με στο στό­χα­στρο της τουρ­κι­κής Πο­λε­μι­κής Αε­ρο­πο­ρί­ας και των υπο­βρυ­χί­ων», λέει ο δι­κη­γό­ρος Γιώρ­γος Καλ­λί­νης, ναύ­της-κα­μα­ρό­τος στη φρε­γά­τα το 1996, και συ­νε­χί­ζει: «Ηρ­θα­με αντι­μέ­τω­ποι με μια πρω­τό­γνω­ρη κα­τά­στα­ση λίγο πριν από τη στρα­τιω­τι­κή σύ­γκρου­ση. Ημα­σταν πλέον ο κα­θέ­νας στη θέση του με το δά­χτυ­λο στη σκαν­δά­λη, ακού­γο­ντας συ­νε­χώς στα με­γά­φω­να την προει­δο­ποί­η­ση: ‘‘Το παρόν δεν είναι γυ­μνά­σιο’’. Τότε συ­νει­δη­το­ποι­ή­σα­με όλοι μας πόσο κοντά ήμα­σταν στον πό­λε­μο».

«Επι­κρα­τού­σε σιγή. Δεν μι­λού­σε κα­νείς, ανη­συ­χού­σα­με όλοι και δεν το λέ­γα­με. Ηταν ώρες αγω­νί­ας. Σκε­φτό­μα­σταν βέ­βαια τα αγα­πη­μέ­να μας πρό­σω­πα, αλλά υπήρ­χε έντο­νο το συ­ναί­σθη­μα του χρέ­ους προς την πα­τρί­δα. Δεν θέ­λα­με μόνο να πο­λε­μή­σου­με, αλλά να γυ­ρί­σου­με σπί­τια μας νι­κη­τές και πε­ρή­φα­νοι», ανα­φέ­ρει ο κ. Βί­κτω­ρας Μι­σαη­λί­δης, μά­γει­ρας τότε του «Αδρί­ας».

«Πα­γώ­σα­με. Κα­τα­γρά­φα­με τις κι­νή­σεις του ελι­κο­πτέ­ρου όταν αντι­λη­φθή­κα­με πως κάτι συμ­βαί­νει. Λίγη ώρα μετά, και ενώ εί­χα­με φτά­σει κοντά στα Ιμια, λά­βα­με σήμα ότι πρέ­πει να στρί­ψου­με το πη­δά­λιο και να γυ­ρί­σου­με πίσω, υπο­στέλ­λο­ντας ου­σια­στι­κά τη ση­μαία. Εί­χα­με κα­ταρ­ρα­κω­θεί. Ολοι κλαί­γα­με γι’ αυτό», λέει ο τότε κυ­βερ­νή­της της φρε­γά­τας «Αδρί­ας», ναύ­αρ­χος ε.α. Γιάν­νης Εγκολ­φό­που­λος 

Το ελι­κό­πτε­ρο και η επι­στρο­φή

Ο τότε κυ­βερ­νή­της και οι ναύ­τες του «Αδρί­ας» συμ­φω­νούν ότι η χει­ρό­τε­ρη στιγ­μή ήταν όταν πλη­ρο­φο­ρή­θη­καν την πτώση του ελι­κο­πτέ­ρου του Ελ­λη­νι­κού Πο­λε­μι­κού Ναυ­τι­κού που είχε εντο­πί­σει τους Τούρ­κους κα­τα­δρο­μείς. Το ελι­κό­πτε­ρο κα­τέ­πε­σε με­τα­ξύ των βρα­χο­νη­σί­δων Πίττα και Κα­λό­λι­μνος την ώρα που επέ­στρε­φε στη φρε­γά­τα «Ναυα­ρί­νο». Το πλή­ρω­μα του ελι­κο­πτέ­ρου, ο υπο­πλοί­αρ­χος Χρι­στό­δου­λος Κα­ρα­θα­νά­σης, ο υπο­πλοί­αρ­χος Πα­να­γιώ­της Βλα­χά­κος και ο αρ­χι­κε­λευ­στής Εκτο­ρας Για­λο­ψός, είχε συ­νερ­γα­στεί πολ­λές φορές σε ασκή­σεις με τα στε­λέ­χη του «Αδρί­ας». Ηταν λίγο πριν τις 5 τα ξη­με­ρώ­μα­τα της 31ης Ια­νουα­ρί­ου 1996, όταν η σύ­γκρου­ση ανά­με­σα στις δύο χώρες ήθελε μόνο μια σπίθα για να ανά­ψει. Η άμεση πα­ρέμ­βα­ση, ωστό­σο, των ΗΠΑ με το πε­ρι­βό­η­το «No ships, no troops, no flags» του τότε υφυ­πουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Ρί­τσαρντ Χόλ­μπρουκ, είχε ως απο­τέ­λε­σμα να δια­τα­χθεί ο στό­λος να επι­στρέ­ψει στη βάση του και να υπάρ­ξει απο­κλι­μά­κω­ση. Στο «Αδρί­ας» τα συ­ναι­σθή­μα­τα θλί­ψης και οργής για τον θά­να­το του πλη­ρώ­μα­τος του ελι­κο­πτέ­ρου δια­δέ­χτη­κε η απο­γο­ή­τευ­ση για την εντο­λή απο­χώ­ρη­σής του.

«Πα­γώ­σα­με. Κα­τα­γρά­φα­με τις κι­νή­σεις του ελι­κο­πτέ­ρου όταν αντι­λη­φτή­κα­με πως κάτι συμ­βαί­νει. Γνώ­ρι­ζα το πλή­ρω­μα και ήταν μια δύ­σκο­λη στιγ­μή. Τε­λι­κά δεν ήταν η μόνη. Λίγη ώρα μετά, και ενώ εί­χα­με φτά­σει κοντά στα Ιμια, λά­βα­με σήμα ότι πρέ­πει να στρί­ψου­με το πη­δά­λιο και να γυ­ρί­σου­με πίσω, υπο­στέλ­λο­ντας ου­σια­στι­κά τη ση­μαία. Εί­χα­με κα­ταρ­ρα­κω­θεί. Ολοι κλαί­γα­με γι’ αυτό», απο­κα­λύ­πτει ο τότε κυ­βερ­νή­της του «Αδρί­ας». «Στο άκου­σμα της εί­δη­σης για την πτώση του ελι­κο­πτέ­ρου, ανα­δύ­θη­κε ένα κράμα συ­ναι­σθη­μά­των. Θλίψη για τα παι­διά που χά­θη­καν και πι­κρία για τη μάχη που δεν δό­θη­κε… Η οργή με­γά­λω­σε όταν δια­τά­χθη­κε το πλοίο να επι­στρέ­ψει στη βάση του», ανα­φέ­ρει ο κ. Καλ­λί­νης. Στο ίδιο μήκος κύ­μα­τος και ο τότε ηλε­κτρο­τε­χνί­της του «Αδρί­ας» κ. Κοκ­κα­λάς: «Ημα­σταν σε ετοι­μό­τη­τα φο­ρώ­ντας τις πυ­ρί­μα­χες στο­λές, ώστε αν το πλοίο βλη­θεί να τρέ­ξου­με να απο­κα­τα­στή­σου­με τις ζη­μιές, μέχρι που ήρθε το σήμα για την πτώση του ελι­κο­πτέ­ρου και τον θά­να­το των παι­διών που τα γνω­ρί­ζα­με και εί­χα­με συ­νερ­γα­στεί πα­λαιό­τε­ρα. Από­λυ­τη σιωπή ανά­με­σά μας και στα πρό­σω­πα όλων έβλε­πες τη στε­νο­χώ­ρια αλλά και την οργή. Οταν, δε, αρ­γό­τε­ρα δό­θη­κε η εντο­λή να επι­στρέ­ψου­με, όλοι μας κλαί­γα­με γιατί ξέ­ρα­με τι σή­μαι­νε αυτό».

Τι θα γι­νό­ταν εάν… 

Τι θα γι­νό­ταν όμως εάν εκεί­νη τη νύχτα στα Ιμια εξε­λισ­σό­ταν ένα θερμό επει­σό­διο ανά­με­σα σε Ελ­λά­δα και Τουρ­κία; O τότε κυ­βερ­νή­της Γιάν­νης Εγκολ­φό­που­λος εμ­φα­νί­ζε­ται κα­τη­γο­ρη­μα­τι­κός: «Βρι­σκό­μα­σταν σε πλε­ο­νε­κτι­κή κα­τά­στα­ση και αυτό δεν μπο­ρεί να το αμ­φι­σβη­τή­σει κα­νέ­νας. Τους εί­χα­με στη μέση, γύρω από τα Ιμια. Θα βα­ρά­γα­με και θα πη­γαί­να­νε στον πάτο. Είτε το ήθε­λαν, είτε όχι. Αλλά θα χά­να­με και κόσμο. Αυτή είναι η αλή­θεια. Αλλά θα είχε ξε­κα­θα­ρί­σει η κα­τά­στα­ση και θα τε­λειώ­να­με με τους Τούρ­κους για τα επό­με­να 100 χρό­νια», το­νί­ζει με πι­κρία και συ­νε­χί­ζει: «Οι Τούρ­κοι δεν θα ανέ­βαι­ναν στα μικρά Ιμια αν η εντο­λή ήταν δια­φο­ρε­τι­κή από την τότε πο­λι­τι­κή ηγε­σία».

«Υπήρ­χε υψηλό φρό­νη­μα και βλέ­πα­με στο πρό­σω­πο των αξιω­μα­τι­κών μας τη θέ­λη­σή τους να αντι­με­τω­πί­σουν νι­κη­φό­ρα τους Τούρ­κους. Αλλοι όμως απο­φά­σι­σαν», συ­μπλη­ρώ­νει ο κ. Μι­σαη­λί­δης. «Εάν χρεια­στεί να ξα­να­πάω στα Ιμια, θα το κάνω, αν και πα­τέ­ρας τριών ανή­λι­κων παι­διών. Μπο­ρού­σα­με το 1996 να φύ­γου­με πε­ρή­φα­νοι. Δεν μας άφη­σαν», κα­τα­λή­γει ο κ. Κοκ­κα­λάς.

«Εάν χρεια­στεί να ξα­να­πάω στα Ιμια, θα το κάνω, αν και πα­τέ­ρας τριών ανή­λι­κων παι­διών. Μπο­ρού­σα­με το 1996 να φύ­γου­με πε­ρή­φα­νοι. Δεν μας άφη­σαν», ανα­φέ­ρει ο τότε ηλε­κτρο­τε­χνί­της του «Αδρί­ας» κ. Στρά­τος Κοκ­κα­λάς 

«Δεν θέ­λα­με μόνο να πο­λε­μή­σου­με, αλλά να γυ­ρί­σου­με σπί­τια μας νι­κη­τές και πε­ρή­φα­νοι. Υπήρ­χε υψηλό φρό­νη­μα και βλέ­πα­με στο πρό­σω­πο των αξιω­μα­τι­κών μας τη θέ­λη­σή τους να αντι­με­τω­πί­σουν νι­κη­φό­ρα τους Τούρ­κους. Αλλοι όμως απο­φά­σι­σαν», λέει ο κ. Βί­κτω­ρας Μι­σαη­λί­δης, μά­γει­ρας του «Αδρί­ας» το 1996