Έρευνα του Πανεπιστημίου Αιγαίου για τις επιπτώσεις του προσφυγικού – μεταναστευτικού ζητήματος στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις

Η ευρύ­τερη γεω­πο­λι­τική αστά­θεια στη Μέση Ανατολή έχει οδη­γή­σει τα τελευ­ταία χρόνια στην εκδή­λωση έντονων προ­σφυ­γι­κών – μετα­να­στευ­τι­κών ροών προς τη χώρα μας και ιδιαί­τερα στα νησιά του Αιγαίου Πελά­γους που απο­τε­λούν τις κατε­ξο­χήν πύλες εισόδου προ­σφύ­γων – μετα­να­στών. Οι ροές αυτές έγιναν ιδιαί­τερα έντονες από το καλο­καίρι του 2015, με πολ­λα­πλές επι­πτώ­σεις (ανθρω­πι­στι­κές, κοι­νω­νι­κές, οικο­νο­μι­κές, πολι­τι­κές κ.ά.). Εξαι­τίας του έντονου προ­σα­να­το­λι­σμού των νησιών του Αιγαίου Πελά­γους στον του­ρι­σμό και της μεγάλης εξάρ­τη­σης της ευη­με­ρίας τους από αυτόν, οι επι­πτώ­σεις ήταν μεγάλες και πολυ­διά­στα­τες τόσο στο επίπεδο της του­ρι­στι­κής προ­σφο­ράς όσο και σ’ αυτό της εικόνας των νησιών ως του­ρι­στι­κών προ­ο­ρι­σμών. Τα δεδο­μένα αυτά σε συν­δυα­σμό με την απουσία επι­στη­μο­νι­κών ερευνών που να εξε­τά­ζουν τις επι­πτώ­σεις του προ­σφυ­γι­κού – μετα­να­στευ­τι­κού ζητή­μα­τος στον ελλη­νικό του­ρι­σμό υπο­γράμ­μι­σαν την ανάγκη και απο­τε­λέ­σαν την αφορμή για την πραγ­μα­το­ποί­ηση της πρω­το­γε­νούς έρευνας.

 

Η έρευνα

Η έρευνα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε με πρω­το­βου­λία του Εργα­στη­ρίου Του­ρι­στι­κών Ερευνών και Μελετών του Τμή­μα­τος Διοί­κη­σης Επι­χει­ρή­σεων του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου, χωρίς χρη­μα­το­δό­τηση (εσω­τε­ρική ή εξω­τε­ρική). Υπεύ­θυ­νοι της έρευνας ήταν ο Επί­κου­ρος Καθη­γη­τής του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου και Διευ­θυ­ντής του Εργα­στη­ρίου Του­ρι­στι­κών Ερευνών και Μελετών Δρ. Θεό­δω­ρος Α. Σταυ­ρι­νού­δης[i] και ο Αντι­πρύ­τα­νης του Varna University of Management, Καθη­γη­τής Stanislav Ivanov. Στόχος της έρευνας ήταν να απο­τυ­πω­θούν με τρόπο οργα­νω­μένο και επι­στη­μο­νικό οι επι­δρά­σεις του προ­σφυ­γι­κού – μετα­να­στευ­τι­κού ζητή­μα­τος στις ελλη­νι­κές ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις το 2015 και το 2016. Διε­ξή­χθη με τη χρήση δομη­μέ­νου ερω­τη­μα­το­λο­γίου το οποίο στάλ­θηκε με τη βοήθεια των κατά τόπους ενώσεων ξενο­δό­χων στις ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις τεσ­σά­ρων νησιών του Αιγαίου (Λέσβος, Χίος, Σάμος και Κως).

 

Κυριό­τερα απο­τε­λέ­σματα

Παρου­σιά­ζε­ται ακο­λού­θως, με τρόπο απλό και συνο­πτικό, ένα μικρό μέρος των απο­τε­λε­σμά­των της έρευνας.

1. Τα τέσσερα νησιά στα οποία πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η έρευνα, δέχθη­καν ιδιαί­τερα μαζικές ροές προ­σφύ­γων – μετα­να­στών που ξεπέ­ρα­σαν τις 759.000 το 2015 και τις 156.000 το 2016. Μάλιστα οι ροές αυτές αυξή­θη­καν δρα­μα­τικά στη διάρ­κεια της του­ρι­στι­κής σεζόν του 2015, παράλ­ληλα με τη συνε­χι­ζό­μενη οικο­νο­μική κρίση.

 

Πίνακας 1

Προ­σφυ­γι­κές – μετα­να­στευ­τι­κές ροές προς τα υπό εξέταση νησιά

2015	2016
759.000	156.000

 

1. Οι συμ­με­τέ­χο­ντες στην έρευνα δια­τύ­πω­σαν μια ιδιαί­τερα αρνη­τική επιρροή του προ­σφυ­γι­κού – μετα­να­στευ­τι­κού ζητή­μα­τος στα λει­τουρ­γικά απο­τε­λέ­σματα των επι­χει­ρή­σεων τους. Ενδει­κτικά, κατά μέσο όρο το 2015 σε σύγκριση με το 2014 οι δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις μειώ­θη­καν κατά 18,75%, ο αριθμός των επι­σκε­πτών μειώ­θηκε κατά 22,79%, οι τιμές παρου­σί­α­σαν πτώση σε ποσοστό 12,45%, η μέση διάρ­κεια παρα­μο­νής μειώ­θηκε σχεδόν κατά μια ημέρα, η απα­σχό­ληση στις ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις μειώ­θηκε 5,26%, ενώ το κόστος λει­τουρ­γίας αυξή­θηκε κατά 5,66%.

 

Πίνακας 2

Ποσοστό μετα­βο­λής κυριό­τε­ρων του­ρι­στι­κών μεγεθών (2015 σε σύγκριση με το 2014)

Του­ρι­στικό μέγεθος	Ποσοστό μετα­βο­λής
Δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις	–       18,75
Αριθμός επι­σκε­πτών	–       22,79
Τιμές	–       12,45
Απα­σχό­ληση	–       5,26
Κόστος λει­τουρ­γίας	+ 5,66

 

1. Αντί­στοιχα, ιδιαί­τερα αρνη­τι­κές και ανη­συ­χη­τι­κές κατα­γρά­φη­καν οι εκτι­μή­σεις τους  για τη διετία 2016 – 2017, όπου όπως δήλωσαν, ανα­μέ­νουν πτώση 40,63% στις δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις, μείωση 42,58% στον αριθμό των επι­σκε­πτών και απώ­λειες 35,16% στα έσοδα.

Πίνακας 3

Εκτι­μή­σεις των συμ­με­τε­χό­ντων στην έρευνα για τα ποσοστά μετα­βο­λής των βασικών του­ρι­στι­κών μεγεθών τη διετία 2016 – 2017

Του­ρι­στικό μέγεθος	Ποσοστό μετα­βο­λής
Δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις	–       40,63
Αριθμός επι­σκε­πτών	–       42,58
Έσοδα	–       35,16

 

1. Πρέπει να τονι­στεί ότι οι επι­πτώ­σεις δεν ήταν ίδιες σε όλα τα νησιά της έρευνας, αλλά διέ­φε­ραν ανάλογα με τις προ­σφυ­γι­κές – μετα­να­στευ­τι­κές ροές, την του­ρι­στική δυνα­μική κάθε νησιού αλλά και τα χαρα­κτη­ρι­στικά της του­ρι­στι­κής του ανά­πτυ­ξης (π.χ. βαθμό εξάρ­τη­σης από το μαζικό του­ρι­σμό).
2. Πέρα όμως και πάνω από αυτά, εξαι­τίας του μεγάλου μεγέ­θους των προ­σφυ­γι­κών – μετα­να­στευ­τι­κών ροών που δέχθηκε το νησί της Λέσβου, οι επι­πτώ­σεις ήταν σαφώς δυσμε­νέ­στε­ρες για τις επι­χει­ρή­σεις του νησιού, σε σύγκριση με αυτές των υπο­λοί­πων νησιών.
3. Ιδιαί­τερα αρνη­τική ήταν η επί­πτωση του προ­σφυ­γι­κού – μετα­να­στευ­τι­κού ζητή­μα­τος στην εικόνα τόσο των νησιών όσο –σε μικρό­τερο βαθμό- και των ίδιων των επι­χει­ρή­σεων. Τα νησιά έχουν παρα­μεί­νει στο επί­κε­ντρο της διε­θνούς δημο­σιό­τη­τας για πολλούς μήνες και, παρά την προβολή της αλλη­λεγ­γύης των κατοί­κων, η δημο­σιό­τητα είναι στη συντρι­πτική της πλειο­ψη­φία αρνη­τική τεί­νο­ντας να μετα­τρέ­ψει την αντι­λη­πτή του­ρι­στική εικόνα των νησιών από παρά­δει­σους ανα­ψυ­χής, χαλά­ρω­σης και ηρεμίας σε σύγ­χρονα κολα­στή­ρια.
4. Όλες οι κύριες αγορές απο­στο­λής του­ρι­στών προς τα νησιά επη­ρε­ά­στη­καν ιδιαί­τερα αρνη­τικά από το προ­σφυ­γικό – μετα­να­στευ­τικό ζήτημα, παρου­σιά­ζο­ντας σημα­ντι­κές μειώ­σεις των αφίξεων και φυσικά βρα­χυ­πρό­θε­σμες και μεσο­πρό­θε­σμες ακυ­ρώ­σεις. Η μεγα­λύ­τερη αρνη­τική αντί­δραση κατα­γρά­φε­ται στη Γερ­μα­νική αγορά ενώ αρνη­τική αλλά ηπιό­τερη είναι η αντί­δραση της Ελλη­νι­κής αγοράς.

 

Συμπε­ρά­σματα

Τα απο­τε­λέ­σματα που παρου­σιά­στη­καν προη­γου­μέ­νως στη­ρί­ζο­νται απο­κλει­στικά στις απα­ντή­σεις που δόθηκαν από τους συμ­με­τέ­χο­ντες στην έρευνα. Τονί­ζε­ται ότι οι επι­πτώ­σεις του προ­σφυ­γι­κού – μετα­να­στευ­τι­κού ζητή­μα­τος πρέπει να δια­κρι­θούν:

α) στις άμεσες – βρα­χυ­πρό­θε­σμες (όπως αυτές απο­τυ­πώ­νο­νται στα λει­τουρ­γικά μεγέθη των επι­χει­ρή­σεων) και

β) στις μακρο­πρό­θε­σμες που είναι οι σοβα­ρό­τε­ρες και αφορούν τόσο την εικόνα που έχει δια­μορ­φω­θεί για τα νησιά και τη χώρα στο μυαλό και τη συνεί­δηση των δυνη­τι­κών, αλλο­δα­πών κυρίως, του­ρι­στών όσο και στον τρόπο που οι μεσά­ζο­ντες – tour operators θα αντι­με­τω­πί­ζουν τα νησιά ως του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς και τις επι­χει­ρή­σεις τους  τα επόμενα χρόνια (κυρίως κατά τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για την υπο­γραφή συμ­βο­λαίων).

Οι επι­πτώ­σεις αυτές επι­τεί­νο­νται από α) την, έστω με μικρό­τερο ρυθμό, συνέ­χιση των ροών και β) την μακρο­χρό­νια παρα­μονή μεγάλου αριθμού προ­σφύ­γων – μετα­να­στών στα νησιά με τις επι­πτώ­σεις που αυτό έχει για τους ίδιους τους πρό­σφυ­γες – μετα­νά­στες, τους κατοί­κους και τις επι­χει­ρή­σεις των νησιών και κυρίως την σε τακτά χρονικά δια­στή­ματα ανα­μό­χλευση του ζητή­μα­τος.

 

Σε του­ρι­στικό επίπεδο το προ­σφυ­γικό – μετα­να­στευ­τικό ζήτημα συνιστά προ­φα­νώς κρίση και για το λόγο αυτό απαι­τεί­ται η αντι­με­τώ­πισή του με όρους δια­χεί­ρι­σης κρίσης. Πρω­τεύ­ο­ντα ρόλο σ΄ αυτή τη δια­χεί­ριση έχουν τόσο οι τοπικοί φορείς και οι επι­χει­ρή­σεις αλλά σε καμία περί­πτωση τα νησιά δεν μπορούν να αντι­με­τω­πί­σουν την παρούσα κατά­σταση χωρίς α) την ανά­πτυξη συλ­λο­γι­κών δράσεων και β) την υπο­στή­ριξη της πολι­τείας και των φορέων της. Άλλωστε, στην παρούσα του­ρι­στική, οικο­νο­μική και γεω­πο­λι­τική συγκυ­ρία οι επι­πτώ­σεις που προ­α­να­φέρ­θη­καν δεν περιο­ρί­ζο­νται στα εν λόγω νησιά αλλά δια­χέ­ο­νται στο σύνολο της χώρας επη­ρε­ά­ζο­ντας δυσμε­νώς τόσο τα οικο­νο­μικά όσο και τα του­ρι­στικά της δεδο­μένα.

 

Οι ερευ­νη­τές ευχα­ρι­στούν για τη συνερ­γα­σία τους τις ενώσεις ξενο­δό­χων των τεσ­σά­ρων νησιών, τους του­ρι­στι­κούς επι­χει­ρη­μα­τίες που συμ­με­τεί­χαν στην έρευνα, το Ξενο­δο­χειακό Επι­με­λη­τή­ριο της Ελλάδος και Ινστι­τούτο Του­ρι­στι­κών Ερευνών και Μελετών.

[i] E–mail επι­κοι­νω­νίας: tsta@aegean.gr