Εκεί, στο Καστελλόριζο…

Για το πρώτο Διεθνές Φεστι­βάλ Ντο­κι­μα­ντέρ

Επί­σκεψη στο ακρι­τικό Καστελ­λό­ριζο, για το πρώτο Διεθνές Φεστι­βάλ Ντο­κι­μα­ντέρ, υπό τον τίτλο «Πέρα από τα σύνορα», που κράτησε όλη την περα­σμένη εβδο­μάδα. Ενα νέο, φιλό­δοξο μεν, χρη­σι­μό­τατο δε – και για το συγκε­κρι­μένο νησί, αλλά και για το ριγμένο εν πολλοίς αυτό κινη­μα­το­γρα­φικό είδος.

Στόχος, ανα­γρά­φε­ται σε σχετικό φυλ­λά­διο, «να απο­τε­λέ­σει τόπο συνά­ντη­σης Ελλήνων και ξένων δημιουρ­γών ντο­κι­μα­ντέρ, όχι μόνο για να προ­βάλ­λουν το έργο τους, αλλά και για μια γόνιμη ανταλ­λαγή ιδεών, με σκοπό νέες συνερ­γα­σίες και διε­θνείς παρα­γω­γές».

Το όραμα του φεστι­βάλ συνο­ψί­ζε­ται στη φράση «Να φέρουμε τον κόσμο στο Καστελ­λό­ριζο και να μετα­φέ­ρουμε το Καστελ­λό­ριζο στον κόσμο».

Οργα­νω­τής, το δρα­στή­ριο Ιδρυμα Ιστο­ρι­κών Μελετών – ΙΔΙΣΜΕ (έχω ξανα­γρά­ψει στο παρελ­θόν), που έχει σκοπό τη διάσωση, κατα­γραφή και διάδοση της ελλη­νι­κής ιστο­ρίας μέσα από πρω­το­γε­νείς πηγές.

Συνι­δρύ­τρια και γενική γραμ­μα­τέας του ΙΔΙΣΜΕ, καθώς και καλ­λι­τε­χνική διευ­θύ­ντρια του φεστι­βάλ, η ιστο­ρι­κός Ειρήνη Σαρί­ο­γλου, γεν­νη­μένη στην Πόλη, επί­κουρη καθη­γή­τρια του τμή­μα­τος Νεο­ελ­λη­νι­κών Σπουδών στο Πανε­πι­στή­μιο της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης. Κι από κοντά ομάδα νέων ανθρώ­πων που συμ­βάλ­λουν στο έργο του ΙΔIΣΜΕ.

Τα δεινά του

Πολύ­παθο νησί το Καστελ­λό­ριζο, του οποίου η ιστορία μετράει από τη λίθινη εποχή (Μεγίστη το παλιό του όνομα) – και τι δεν έχει τρα­βή­ξει από κατα­κτη­τές, λεη­λα­σίες και διωγ­μούς, συν σει­σμούς και πυρ­κα­γιές.

Αν εξα­κο­λου­θεί να υπάρχει είναι χάρη στους κατοί­κους που επέ­στρε­ψαν και προ­σπά­θη­σαν –και προ­σπα­θούν– να το ξανα­ζω­ντα­νέ­ψουν, στους 300 τώρα (άκρως πλη­ρο­φο­ριακό το ντο­κι­μα­ντέρ «Στην άκρη του Αιγαίου, Καστελ­λό­ριζο», σε σκη­νο­θε­σία Ειρήνης Σαρί­ο­γλου και Αγγελου Κοβό­τσου, που εκδό­θηκε σε dvd και δια­τί­θε­ται από το ΙΔΙΣΜΕ).

Περί τις 80.000 οι Καστελ­λο­ρι­ζιοί που έχουν μετα­να­στεύ­σει στην Αυστρα­λία (Σίδνεϊ και Μελ­βούρνη) και περί τις 20.000 στην Αμερική.

Είκοσι δύο ταινίες συμ­με­τεί­χαν στο φεστι­βάλ (οι 15 δια­γω­νι­στι­κές). Οι 17 Ελλήνων σκη­νο­θε­τών, δύο σε συνερ­γα­σία με Γερ­μα­νία και Ηνωμένο Βασί­λειο, μία Γερ­μα­νία με Σκόπια και από μία Αίγυ­πτος και Κροατία.

Υπήρξαν 50 προ­τά­σεις για συμ­με­τοχή, οι οποίες όμως κατά την κρίση της προ­κρι­μα­τι­κής επι­τρο­πής δεν αντα­πο­κρί­νο­νταν στους όρους του φεστι­βάλ.

Του χρόνου, υπο­λο­γί­ζε­ται, οι συμ­με­το­χές ξένων θα είναι περισ­σό­τε­ρες (συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της Τουρ­κίας –μια ανάσα απέ­να­ντι– με την οποία οι σχε­τι­κές συνεν­νο­ή­σεις δυσκο­λεύ­τη­καν φέτος, λόγω των γνωστών γεγο­νό­των), ώστε να αντα­πο­κρί­νε­ται και στον τίτλο ως διεθνές το φεστι­βάλ.

Τα βραβεία

Τα βραβεία Καλύ­τε­ρου Ιστο­ρι­κού και Καλύ­τε­ρου Κοι­νω­νι­κού – Πολι­τι­κού Ντο­κι­μα­ντέρ απο­νε­μή­θη­καν στις ταινίες: «Ο Πιο Μακρύς Δρόμος» της Μαριάν­νας Οικο­νό­μου, «It was all just a good dream» του Branko Istvancic (Κροατία), «Κατι­νούλα» της Μύρνας Τσάπα και «Γεγο­νότα στη Φώκαια 1914» των Ανιές Σκλάβου και Στέλιου Τατάκη.

Γίνεται αντι­λη­πτό ότι, προ­κει­μέ­νου να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί το φεστι­βάλ, κατα­βλή­θη­καν προ­σπά­θειες ώστε να πει­σθούν φορείς να συμ­βά­λουν ηθικά και, κυρίως, οικο­νο­μικά (όχι πάντως, όπως μαθαίνω, τόσο ώστε να καλύ­πτο­νται τα έξοδα της εκδή­λω­σης).

Και είναι: η Γενική Γραμ­μα­τεία Από­δη­μου Ελλη­νι­σμού & ο Δήμος Μεγί­στης, που το έθεσαν υπό την αιγίδα τους, ο Ελλη­νι­κός Οργα­νι­σμός Του­ρι­σμού, η Γενική Γραμ­μα­τεία Αιγαίου και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής, η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, η Βουλή των Ελλήνων, τα Blue Star Ferries και ο Φιλο­πρό­ο­δος Ομιλος Υμηττού.

Τον ερχό­μενο Δεκέμ­βριο το φεστι­βάλ θα μετα­φερ­θεί στην Αυστρα­λία, έπειτα από πρό­σκληση του ελλη­νι­κού προ­ξε­νείου του Σίδνεϊ, και τον Ιανουά­ριο στην Αμερική, με τη συμβολή των εκεί από­δη­μων Καστελ­λο­ρι­ζιών.

Το φεστι­βάλ, πλην των ταινιών, περιε­λάμ­βανε επίσης ποι­κί­λες εκδη­λώ­σεις (εκθέ­σεις, παρου­σιά­σεις βιβλίων, δια­λέ­ξεις, κινη­μα­το­γρα­φικό σεμι­νά­ριο κ.ά.). Για να κατα­λή­ξει (το βράδυ του Σαβ­βά­του) σε μια λαϊκή συναυ­λία του Μπάμπη Τσέρτου, με την Ειρήνη Του­μπάκη και ορχή­στρα, με τρα­γού­δια μεγάλων συν­θε­τών – ρεμπέ­τικα, σμυρ­ναί­ικα και νεότερα. Με τους ντό­πιους και τους επι­σκέ­πτες να τρα­γου­δούν και να χορεύ­ουν ώς τις πρωινές ώρες. Πανη­γυ­ριώ­τικο φινάλε ενός φεστι­βάλ που αξίζει να γίνει θεσμός.

Στο πλαίσιο

Πάνε κάποια χρόνια που είχα επι­σκε­φθεί για πρώτη φορά ως του­ρί­στας το Καστελ­λό­ριζο και είχα γοη­τευ­τεί από την ομορφιά του.

Ανάλογα τα αισθή­ματα και στην τωρινή επί­σκεψη, παρά τη δυσκο­λία της πρό­σβα­σης στην παρα­λιακή δια­δρομή του νησιού, που έχει κατα­λη­φθεί από «τρα­πε­ζά­κια έξω» (ταβέρ­νες και καφε­τέ­ριες). Αλλά υπάρχει κατα­νό­ηση – τι να κάνουν οι άνθρω­ποι, καλο­καίρι γαρ και νοιά­ζο­νται να απο­κο­μί­σουν το κάτι τι για τους μονα­χι­κούς λοιπούς μήνες.

Παρα­δί­πλα ρίχνω δυο κου­βέ­ντες για τα όσα έχει τρα­βή­ξει το νησί στο παρελ­θόν και την προ­σπά­θεια να ξανα­στα­θεί, ειδι­κό­τερα μετά το 1948, οπότε ενώθηκε με την Ελλάδα. Εντυ­πω­σιά­ζουν, πέρα από τη φυσική ομορφιά, τα σπίτια γύρω από τη θάλασσα με την ομοιο­μορ­φία και τα χρώματά τους.

Εκεί στην παραλία στήθηκε τον Απρίλιο του 2010 ο (και πρω­θυ­πουρ­γός) Γιώργος Παπαν­δρέου για να εκφω­νή­σει το διάγ­γελμα για την οικο­νο­μική στήριξη της Ελλάδας από την Ε.Ε. και το ΔΝT – και ούτω πώς περά­σαμε στα μνη­μό­νια που μας ταλα­νί­ζουν και θα μας ταλα­νί­ζουν άγνωστο για πόσο ακόμα.

Τρια­κό­σιοι, όπως γράφω και παρα­δί­πλα, οι σημε­ρι­νοί κάτοι­κοι του Καστελ­λό­ρι­ζου – αυτοί που είχαν το σθένος να ξαναρ­χί­σουν στον ρημαγ­μένο τόπο τη ζωή τους. Και σιγά σιγά προ­σέρ­χο­νται και άλλοι. Οπως συμ­βαί­νει προς το παρόν κατά μόνας ή με κάποια ισχνά κυβερ­νη­τικά προ­γράμ­ματα και σε άλλα μέρη της Ελλάδας.

Εκεί πλέον που όσοι δεν έχουν μοίρα στην πρω­τεύ­ουσα είναι δυνατό να σταθούν – πολύ περισ­σό­τερο όταν δια­θέ­τουν στέγη κι ένα κομμάτι γης. Ωστε και αυτοί να ξαλα­φρώ­σουν και ο τόπος.

ΚΑΙ… «Ολα καλά;» «Δεν είσαι καλά…»

efsyn.gr