Α-τυπος και υπογραμμός: Τα ψεύτικα τα λόγια, τα μεγάλα…

«Μάνα μου Ελλάς»… Στο ποίημα αυτό του Νίκου Γκάτσου, απο­τυ­πώ­νο­νται περιε­κτικά η μοίρα της Ελλάδας, το συλ­λο­γικό πεπρω­μένο, οι προσ­δο­κίες ενός λαού και οι απο­γοη­τεύ­σεις μιας κοι­νω­νίας που διαρκώς μεταλ­λάσ­σε­ται αλλά δια­τη­ρεί ως ιδιο­συ­στα­τικό χαρα­κτη­ρι­στικό της την ελπίδα και την αυτα­πάτη.

Τα ψεύτικα τα λόγια, τα μεγάλα… Αυτά που με μεγάλη ευκολία εκστο­μί­ζο­νται, που με ακόμα μεγα­λύ­τερη ευκολία γίνο­νται πιστευτά αλλά που συνήθως μένουν κενό γράμμα.

Ετσι πορεύ­ε­ται η κοι­νω­νία μας, έτσι πορευό­μα­στε εμείς. Ετσι μας έμαθαν και έτσι μεγα­λώ­νουν γενιές που ανα­πα­ρά­γουν το ίδιο πρότυπο, σε κάθε έκφανση της καθη­με­ρι­νό­τη­τάς μας.

Τα σπου­δαία επι­τεύγ­ματα, οι αρετές του λαού, οι ικα­νό­τη­τες, τα κατορ­θώ­ματα, οι πνευ­μα­τι­κές κορυφές, τα κλέη και τα ύψη μερικών από τους Αρχαί­ους πρό­γο­νους μας, η γέννηση και η ώθηση των επι­στη­μών απο­τε­λούν το άλλοθι για να απο­κρυ­βούν ή να παρα­με­ρι­σθούν τα όποια ψεύδη ή οι μερικές αλή­θειες που μας ακο­λου­θούν, είτε ως κλη­ρο­νο­μιά είτε ως νοο­τρο­πία που επι­κρά­τησε μέσω της φυσικής επι­λο­γής.

Αγνο­ούμε ότι η αξία της ελλη­νι­κό­τη­τας είναι η ουσία και όχι το φαί­νε­σθαι.  Αγνο­ούμε επίσης ότι η όποια επι­κρά­τηση του ψέματος είναι παρο­δική, ότι το ψέμα δεν μπορεί να είναι συστα­τικό της επι­τυ­χίας και ότι η ευμά­ρεια των ανθρώ­πων έχει πνευ­μα­τική αφε­τη­ρία.

Συνη­θί­σαμε να ακούμε ψεύτικα λόγια και μεγάλα, τα οποία τις περισ­σό­τε­ρες φορές αν και γνω­ρί­ζουμε ότι θα τα πλη­ρώ­σουμε ακριβά, τα αφο­μοιώ­νουμε γιατί έτσι μας διευ­κο­λύ­νει, μας βγάζει από τη δύσκολη θέση, μας απο­μα­κρύ­νει – προσωρινά- από το να κοι­τά­ξουμε κατά­ματα την αλήθεια.

Και κάπως έτσι φτάσαμε στο σημείο που βρι­σκό­μα­στε σήμερα. Παρα­συ­ρό­με­νοι από παχιά λόγια, κάλ­πι­κες υπο­σχέ­σεις, ανεκ­πλή­ρω­τες παρο­χο­λο­γίες, λευκές επι­τα­γές και ψευ­δαι­σθή­σεις.

Οσο κι αν μας πονάει η παρα­δοχή της αλή­θειας, η σχέση αυτή είναι αμφί­δρομη. Δεν ευθύ­νε­ται μόνον εκείνος που σερ­βί­ρει ψεύτικα λόγια και κάλ­πι­κες υπο­σχέ­σεις, φταίει και ο τελικός απο­δέ­κτης που δεν τα απο­ποιεί­ται. Που προτιμά να εθε­λο­τυ­φλεί, επειδή η ελπίδα πεθαί­νει τελευ­ταία και επειδή η ψευ­δαί­σθηση ότι υπάρχει εύκολος δρόμος είναι πάντα προ­τι­μό­τερη από την επιλογή του κακο­κτρά­χα­λου μονο­πα­τιού που θα σε οδη­γή­σει στον τελικό προ­ο­ρι­σμό σου.

Είναι πλέον περισ­σό­τερο από εμφανές ότι αυτή η τακτική δεν οδηγεί πουθενά. Ευθύνες έχουν και οι δύο πλευρές. Ερχεται όμως η στιγμή που η μία από τις δύο πρέπει να ορθώσει ανά­στημα, να πει «φτάνει, ως εδώ» και να το εννοεί. Να το εννοεί και να δράσει. Κι επειδή ο καθ΄έ­ξιν ψεύτης είναι κάλ­πι­κος από επιλογή, η ελπίδα ενα­πό­κει­ται στο καθ΄ε­ξιν «θύμα» να κάνει την ανα­τροπή.

Τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα,

μου τα ‘πες με το πρώτο σου το γάλα.

Μα τώρα που η φωτιά φου­ντώ­νει πάλι

εσύ κοιτάς τα αρχαία σου τα κάλλη

και στις αρένες του κόσμου μάνα μου Ελλάς

το ίδιο ψέμα πάντα κου­βα­λάς…