Παρέμβαση συνταγματολόγων για Τζιτζικώστα

Με τίτλο «Μόνο βου­λευ­τής μπορεί να λάβει εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης κατά το Σύνταγμα» δύο συνταγ­μα­το­λό­γοι, οι Γιώργος Γερα­πε­τρί­της Ανα­πλη­ρω­τής Καθη­γη­τής Συνταγ­μα­τι­κού Δικαίου Νομικής Αθηνών και ο Φίλιπ­πος Σπυ­ρό­που­λος, Καθη­γη­τής Συνταγ­μα­τι­κού Δικαίου Νομικής Αθηνών, σε άρθρο τους στην Καθη­με­ρινή απα­ντούν στο ζήτημα αν είναι δυνατόν να υπάρξει μη κοι­νο­βου­λευ­τι­κός πρω­θυ­πουρ­γός.

Ανα­λυ­τικά το άρθρο έχει ως εξής:

Ενόψει της εκλογής αρχηγού στο κόμμα της αξιω­μα­τι­κής αντι­πο­λί­τευ­σης, ετέθη εκ νέου ένα κλασικό ζήτημα συνταγ­μα­τι­κού δικαίου, εάν δηλαδή είναι δυνατόν να υπάρξει μη κοι­νο­βου­λευ­τι­κός πρω­θυ­πουρ­γός.

Η αφορμή είναι γνωστή: ο ένας εκ των υπο­ψη­φίων προ­έ­δρων, ανώτερο αιρετό μονο­πρό­σωπο όργανο οργα­νι­σμού τοπικής αυτο­διοί­κη­σης δεύ­τε­ρου βαθμού (περι­φέ­ρεια), έχει, σύμφωνα με το άρθρο 56 παρ. 1 του Συντάγ­μα­τος, απόλυτο κώλυμα εκλο­γι­μό­τη­τας.

Συνεπώς, δεν μπορεί να ανα­κη­ρυ­χθεί υπο­ψή­φιος ούτε να εκλεγεί βου­λευ­τής κατά τη διάρ­κεια της θητείας, για την οποία εξελέγη (έως 31 Αυγού­στου 2019), ακόμη και αν παραι­τη­θεί. Το ισχύον Σύνταγμα, όπως ανα­θε­ω­ρή­θηκε το 2001, προ­βλέ­πει στο άρθρο 37 παρ. 4 ότι στις περι­πτώ­σεις κατά τις οποίες ανα­τί­θε­ται εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης ή διε­ρευ­νη­τική εντολή σε αρχηγό κόμ­μα­τος, αν το κόμμα δεν έχει αρχηγό ή εκπρό­σωπο ή αν ο αρχηγός/εκπρό­σω­πός του δεν έχει εκλεγεί βου­λευ­τής, ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας δίνει την εντολή σ’ αυτόν που προ­τεί­νει η κοι­νο­βου­λευ­τική ομάδα του κόμ­μα­τος.

Από τη δια­τύ­πωση της διά­τα­ξης και την ένταξή της στη μηχα­νική του κοι­νο­βου­λευ­τι­κού συστή­μα­τος και της κομ­μα­τι­κής δημο­κρα­τίας συνά­γε­ται ότι απο­σκο­πεί εκείνος που λαμ­βά­νει την εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης ή τη διε­ρευ­νη­τική εντολή να είναι βου­λευ­τής. Άλλως, η διάταξη δεν θα είχε κανένα απο­λύ­τως νόημα, αφού ο αρχηγός του κόμ­μα­τος θα μπο­ρούσε ούτως ή άλλως να λάβει την εντολή, ακόμη και αν ο ίδιος δεν ήταν βου­λευ­τής. Κατά την τελο­λο­γία της διά­τα­ξης ο εντο­λο­δό­χος, εν δυνάμει πρω­θυ­πουρ­γός, οφείλει να δια­θέ­τει λαϊκή νομι­μο­ποί­ηση, ώστε να εξυ­πη­ρε­τεί­ται καλύ­τερα η κοι­νο­βου­λευ­τική δια­δι­κα­σία και ιδίως ο κοι­νο­βου­λευ­τι­κός έλεγχος.

Υπό την έννοια αυτή, το ισχύον Σύνταγμα ανέ­χε­ται τον δυισμό μεταξύ του (μη κοι­νο­βου­λευ­τι­κού) αρχηγού του κόμ­μα­τος και του (κοι­νο­βου­λευ­τι­κού) πρω­θυ­πουρ­γού, αντί­θετα με ό,τι ίσχυε υπό το αρχικό Σύνταγμα του 1975 έως την ανα­θε­ώ­ρησή του, το 1986, όπου προ­βλε­πό­ταν στο άρθρο 37 παρ. 2 ότι σε περί­πτωση μη ύπαρξης αρχηγού ή μη εκλογής του ως βου­λευ­τού θα έπρεπε να προη­γεί­ται η ανά­δειξη αρχηγού, στον οποίο θα εδίδετο και η εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης, για να μην υφί­στα­ται δυαρχία.

Η συνταγ­μα­τική απα­γό­ρευση να λάβει εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης ή διε­ρευ­νη­τική εντολή μη κοι­νο­βου­λευ­τικό πρόσωπο είναι απο­τύ­πωση μιας ιστο­ρι­κής εξέ­λι­ξης που κορυ­φώ­θηκε το 1986 και οδήγησε σε ένα εξαι­ρε­τικά αυστηρό και ανα­λυ­τικό πλαίσιο ανά­δει­ξης της κυβέρ­νη­σης. Το πλαίσιο αυτό μηδε­νί­ζει ουσια­στικά τη δυνα­τό­τητα παρέμ­βα­σης του Προ­έ­δρου της Δημο­κρα­τίας (έναντι του οποίου το Σύνταγμα δια­τή­ρησε εν πολλοίς την πολι­τική δυσπι­στία προς τον βασιλέα) και ανα­δει­κνύει και εξαίρει τον ρόλο της Βουλής.

Σε άλλες συνταγ­μα­τι­κές τάξεις, ιδίως όπου λόγω της υφής του εκλο­γι­κού συστή­μα­τος και της πολι­τι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας ανθούν οι κυβερ­νή­σεις συνερ­γα­σίας, ο διο­ρι­σμός μη κοι­νο­βου­λευ­τι­κού πρω­θυ­πουρ­γού είναι συνήθης συνταγ­μα­τική λύση. Στις περι­πτώ­σεις αυτές ελλεί­πουν ανα­λυ­τι­κές συνταγ­μα­τι­κές ρυθ­μί­σεις. Το ιταλικό Σύνταγμα, π.χ., αφιε­ρώ­νει στο πρω­τό­τυπο κείμενο 20 μόνο λέξεις για την ανά­δειξη της κυβέρ­νη­σης και αφήνει ανοικτό το ενδε­χό­μενο διο­ρι­σμού μη κοι­νο­βου­λευ­τι­κού πρω­θυ­πουρ­γού («ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας διο­ρί­ζει τον Πρόεδρο του Υπουρ­γι­κού Συμ­βου­λίου και με πρότασή του τα μέλη του Υπουρ­γι­κού Συμ­βου­λίου»).

Το ελλη­νικό Σύνταγμα, αντί­θετα, ρυθ­μί­ζει το θέμα της ανά­δει­ξης του πρω­θυ­πουρ­γού και της κυβέρ­νη­σης σε 353 λέξεις, οι οποίες, μάλιστα, δημιουρ­γούν εκά­στοτε έντο­νους ερμη­νευ­τι­κούς προ­βλη­μα­τι­σμούς.

Κατά το ελλη­νικό Σύνταγμα, μη κοι­νο­βου­λευ­τικό πρόσωπο είναι δυνατόν να διο­ρι­στεί πολι­τι­κός (μη υπη­ρε­σια­κός) πρω­θυ­πουρ­γός μόνο κατά το στάδιο που έπεται των διε­ρευ­νη­τι­κών εντολών, όπου ο Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας καλεί τους αρχη­γούς των κομ­μά­των ως τελευ­ταίο κατα­φύ­γιο για τον σχη­μα­τι­σμό βιώ­σι­μης πολι­τι­κής κυβέρ­νη­σης που να έχει την εμπι­στο­σύνη της Bουλής.

Στο στάδιο ακριβώς αυτό προ­έ­κυ­ψαν οι δύο μετα­πο­λι­τευ­τι­κές (μη υπη­ρε­σια­κές) κυβερ­νή­σεις υπό μη κοι­νο­βου­λευ­τι­κούς πρω­θυ­πουρ­γούς: τον Ξενο­φώ­ντα Ζολώτα (Νοέμ­βριος 1989 – Απρί­λιος 1990) και τον Λουκά Παπα­δήμο (Νοέμ­βριος 2011 – Μάιος 2012). Μπορεί κάποιος να συμ­φω­νεί ή να δια­φω­νεί με το ουσια­στικό περιε­χό­μενο των συνταγ­μα­τι­κών μας δια­τά­ξεων που αφορούν την ανά­δειξη της κυβέρ­νη­σης. Εντού­τοις, με την υφι­στά­μενη συνταγ­μα­τική αρχι­τε­κτο­νική, μη κοι­νο­βου­λευ­τι­κός αρχηγός κόμ­μα­τος δεν μπορεί να διο­ρι­στεί πρω­θυ­πουρ­γός ή να λάβει εντολή σχη­μα­τι­σμού κυβέρ­νη­σης.

Τούτο μπορεί να αλλάξει μόνο στο πλαίσιο ανα­θε­ώ­ρη­σης και όχι μέσω δημιουρ­γι­κής πολι­τι­κής ερμη­νείας της σαφούς δια­τύ­πω­σης και έννοιας του Συντάγ­μα­τος. Το Σύνταγμα είναι και οφείλει να παρα­μεί­νει υπεράνω της πολι­τι­κής και όχι όργανό της.

Πηγή: Καθη­με­ρινή