Πλαστικά απόβλητα: Ευρωπαϊκή στρατηγική για τη μείωσή τους

Του Νίκου Χρυ­σό­γε­λου, Ευ­ρω­βου­λευ­τή των Πρά­σι­νων, Αντι­προ­έ­δρου της Επι­τρο­πής Πε­ρι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης

www.chrysogelos.gr

Η πα­γκό­σμια πα­ρα­γω­γή πλα­στι­κού αυ­ξή­θη­κε από 1,5 εκατ. τό­νους ετη­σί­ως το 1950 σε 245 εκατ. τό­νους το 2008, με 60 εκατ. τό­νους να πα­ρά­γο­νται στην Ευ­ρώ­πη. Μόνο το 2010 ει­σή­χθη­σαν στην αγορά της ΕΕ 95,5 δισ. πλα­στι­κές σα­κού­λες, το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος των οποί­ων προ­ο­ρι­ζό­ταν για μία και μόνο χρήση. Η χρήση πλα­στι­κών είναι ιδιαι­τέ­ρως δια­δε­δο­μέ­νη, καθώς πρό­κει­ται για αν­θε­κτι­κό, με μικρό βάρος και χα­μη­λό κό­στος υλικό, αλλά ακρι­βώς αυτά τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά κα­θι­στούν ταυ­τό­χρο­να τη δια­χεί­ρι­ση και διά­θε­σή του μετά τη χρήση του προ­βλη­μα­τι­κή.

Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι στην ΕΕ πα­ρή­χθη­σαν το 2008 πε­ρί­που 25 εκατ. τόνοι πλα­στι­κών απο­βλή­των. Εξ αυτών, 12,1 εκατ. τόνοι (48,7%) δια­τέ­θη­καν σε χώ­ρους υγειο­νο­μι­κής ταφής, 12,8 εκατ. τόνοι (51,3%) κα­τέ­λη­ξαν σε εγκα­τα­στά­σεις ανά­κτη­σης και μόλις 5,3 εκατ. τόνοι (21,3%) ανα­κυ­κλώ­θη­καν. Ως συ­νέ­πεια της υφι­στά­με­νης κα­τά­στα­σης, 80.000.000 πλα­στι­κών πλέ­ουν στον Ατλα­ντι­κό και τον Ει­ρη­νι­κό Ωκε­α­νό, ενώ εκα­τομ­μύ­ρια είδη πε­θαί­νουν κάθε χρόνο στη Με­σό­γειο και τους ωκε­α­νούς εξαι­τί­ας των απορ­ριμ­μά­των που κα­τα­λή­γουν στη θά­λασ­σα.

Εκτός, όμως, από το πρό­βλη­μα της θα­λάσ­σιας ρύ­παν­σης με πλα­στι­κά, ούτε η αν­θρώ­πι­νη υγεία μένει ανε­πη­ρέ­α­στη. Ορι­σμέ­να είδη πλα­στι­κών πε­ριέ­χουν χη­μι­κά πρό­σθε­τα, τα οποία μπο­ρούν να δια­τα­ρά­ξουν το εν­δο­κρι­νι­κό σύ­στη­μα, να προ­κα­λέ­σουν καρ­κί­νο ή άλλες το­ξι­κές αντι­δρά­σεις. Οι ορ­γα­νι­κοί ρύποι που δεν κα­τα­στρέ­φο­νται (POP), για πα­ρά­δειγ­μα φυ­το­φάρ­μα­κα όπως το DDT και πο­λυ­χλω­ρο­δι­φαι­νύ­λια (PCB), μπο­ρούν να προ­σκολ­λη­θούν σε κομ­μά­τια πλα­στι­κού, από το θα­λασ­σι­νό νερό όπου βρί­σκο­νται, και να ει­σέλ­θουν στην τρο­φι­κή αλυ­σί­δα μέσω των θα­λάσ­σιων ζώων (ψάρια, δελ­φί­νια, φώ­κιες, χε­λώ­νες, φά­λαι­νες κα) που κα­τα­να­λώ­νουν κατά λάθος τα πλα­στι­κά («φαι­νό­με­νο του Δού­ρειου Ίππου»).

Ευ­ρω­παϊ­κή στρα­τη­γι­κη για τη μεί­ω­ση των πλα­στι­κών απο­βλή­των στο πε­ρι­βάλ­λον

Μέχρι πρό­σφα­τα η ευ­ρω­παϊ­κή και εθνι­κή νο­μο­θε­σία του 1994 για την δια­χεί­ρι­ση της συ­σκευα­σί­ας και των απο­βλή­των συ­σκευα­σί­ας όριζε την πο­σό­τη­τα πλα­στι­κών που πρέ­πει να συλ­λέ­γο­νται και να ανα­κυ­κλώ­νο­νται στο 22,5%, με απο­τέ­λε­σμα την ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κή δια­χεί­ρι­ση των πλα­στι­κών.

Το Ευ­ρω­παϊ­κό Κοι­νο­βού­λιο ενέ­κρι­νε στις 14 Ια­νουα­ρί­ου 2014 ψή­φι­σμα σχε­τι­κά με μια ευ­ρω­παϊ­κή στρα­τη­γι­κή για τα πλα­στι­κά από­βλη­τα στο πε­ρι­βάλ­λον, με το οποίο ζη­τά­ει εφαρ­μο­γή της ιε­ράρ­χη­σης των με­θό­δων διά­θε­σης των απο­βλή­των που προ­κύ­πτουν από την υπάρ­χου­σα νο­μο­θε­σία, αλλά και προ­ε­τοι­μα­σία νέας νο­μο­θε­σί­ας με στόχο οι­κο­λο­γι­κό σχε­δια­σμό και και­νο­το­μία σχε­τι­κά με τα πλα­στι­κά προ­ϊ­ό­ντα, καθώς και αυ­ξη­μέ­να πο­σο­στά μεί­ω­σης, επα­να­χρη­σι­μο­ποί­η­σης και ανα­κύ­κλω­σης που φτά­νουν το 80%, στο πλαί­σιο μιας μη-το­ξι­κής κυ­κλι­κής οι­κο­νο­μί­ας.

Το ψή­φι­σμα που εγκρί­θη­κε προ­βλέ­πει την υιο­θέ­τη­ση κα­νό­νων σχε­τι­κά με τον οι­κο­λο­γι­κό σχε­δια­σμό, ώστε να κα­θί­στα­ται δυ­να­τή η συλ­λο­γή και δια­λο­γή των απο­βλή­των με στόχο την απο­τε­λε­σμα­τι­κή ανα­κύ­κλω­σή τους, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας νέες τε­χνο­λο­γί­ες (υπέ­ρυ­θρες και ει­δι­κή σή­μαν­ση, πα­ρα­δείγ­μα­τος χάρη) και αύ­ξη­ση της χρή­σης ανα­κυ­κλώ­σι­μων υλι­κών από τους δη­μό­σιους φο­ρείς μέσω κα­τάλ­λη­λων δια­τά­ξε­ων στις δη­μό­σιες συμ­βά­σεις προ­μή­θειας προ­ϊ­ό­ντων. Το γε­γο­νός αυτό θα δώσει τη δυ­να­τό­τη­τα στην ευ­ρω­παϊ­κή βιο­μη­χα­νία να θε­σπί­σει πρό­τυ­πα για προ­ϊ­ό­ντα, δια­τη­ρώ­ντας πα­ράλ­λη­λα, ή και αυ­ξά­νο­ντας, την πα­γκό­σμια αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τά τους. Επί­σης, ση­μειώ­νε­ται η ανά­γκη να κα­τα­βλη­θούν πε­ρισ­σό­τε­ρες προ­σπά­θειες όσον αφορά τη δια­φά­νεια των πλη­ρο­φο­ριών που πα­ρέ­χο­νται από τη βιο­μη­χα­νία, ώστε να ορί­ζο­νται με σα­φή­νεια τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά των προ­ϊ­ό­ντων που δια­τί­θε­νται στην αγορά.

Ζη­τά­ει, επί­σης, πρω­το­βου­λία από την Κο­μι­σιόν, μέσα στο 2014, για στα­δια­κή κα­τάρ­γη­ση μέχρι το 2020 της ταφής ανα­κυ­κλώ­σι­μων και ανα­κτή­σι­μων υλι­κών, χωρίς να πα­ρέ­χο­νται κί­νη­τρα για καύση ένα­ντι της ανα­κύ­κλω­σης, καθώς και στα­δια­κή ή και ορι­στι­κή κα­τάρ­γη­ση της πλα­στι­κής μη ανα­κυ­κλώ­σι­μης σα­κού­λας μιας χρή­σης, κα­τάρ­γη­ση των πιο επι­κίν­δυ­νων για την υγεία και το πε­ρι­βάλ­λον πλα­στι­κών (οξο-βιο­δια­σπώ­με­να πλα­στι­κά, μικρο-πλα­στι­κά, όσα πε­ριέ­χουν βαρέα μέ­ταλ­λα, κ.α.).

Οι­κο­νο­μι­κές δυ­να­τό­τη­τες από τη σωστή δια­χεί­ρι­ση των πλα­στι­κών και των άλλων υλι­κών

Η πλή­ρης εφαρ­μο­γή της νο­μο­θε­σί­ας της ΕΕ για τα από­βλη­τα θα μπο­ρού­σε να οδη­γή­σει στην εξοι­κο­νό­μη­ση 72 δισ. ευρώ ετη­σί­ως, την αύ­ξη­ση του ετή­σιου κύ­κλου ερ­γα­σιών των ευ­ρω­παϊ­κών εται­ριών δια­χεί­ρι­σης κι ανα­κύ­κλω­σης απο­βλή­των κατά 42 δισ. ευρώ και τη δη­μιουρ­γία πε­ρισ­σο­τέ­ρων από 400.000 θέ­σεις ερ­γα­σί­ας έως το 2020. Η ανα­κύ­κλω­ση πλα­στι­κού μόνο έχει τη δυ­να­τό­τη­τα να δη­μιουρ­γή­σει 162.018 θέ­σεις ερ­γα­σί­ας στην ΕΕ εάν το πο­σο­στό ανα­κύ­κλω­σης αυ­ξη­θεί και φτά­σει το 70% έως το 2020.

Οι δήμοι, οι πε­ρι­φέ­ρειες κι άλλοι φο­ρείς πρέ­πει να έχουν υπόψη ότι το Ευ­ρω­παϊ­κό Τα­μείο Συ­νο­χής μπο­ρεί να χρη­μα­το­δο­τή­σει την πε­ρί­ο­δο 2014-2020, κατά προ­τε­ραιό­τη­τα, την ανά­πτυ­ξη υπο­δο­μών για ανα­κύ­κλω­ση με δια­λο­γή στην πηγή των δια­φό­ρων υλι­κών, καθώς στον Κα­νο­νι­σμό που υιο­θε­τή­θη­κε πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται σχε­τι­κή πρό­βλε­ψη, ως απο­τέ­λε­σμα και της δικής μου ει­σή­γη­σης εκ μέ­ρους των Πρά­σι­νων.

Στις 19 Φε­βρουα­ρί­ου 2014 μαζί με μια πρά­σι­νη συ­νά­δελ­φο ευ­ρω­βου­λευ­τή από την Δανία διορ­γα­νώ­νου­με μά­λι­στα σχε­τι­κή ημε­ρί­δα στο Ευ­ρω­κοι­νο­βού­λιο στις Βρυ­ξέλ­λες, την οποία θα μπο­ρούν να πα­ρα­κο­λου­θή­σουν ζω­ντα­νά όσοι εν­δια­φέ­ρο­νται.

Δια­βά­στε πε­ρισ­σό­τε­ρα για το θέμα στο σύν­δε­σμο:

http://www.chrysogelos.gr/newsite/index.php/2012-01-26-17-17-39-594/deltia-typou/item/3572-phasing-out-plastic-bags-and-plastic-hazardous