Επετειακό και διαχρονικό

Συμπλη­ρώ­θη­καν προχθές 11 χρόνια από τότε που «έφυγε» η Διδώ Σωτη­ρίου. Στα βιβλία της, απο­τυ­πω­μένη η «προ­σφυ­γιά», πρό­σφυ­γας και η ίδια, μετά την κατα­στροφή της Σμύρνης. Δια­χρο­νικά τα αφη­γή­ματά της. Θα μπο­ρού­σαν τούτες οι σκέψεις να’ναι ενός από τους πρό­σφυ­γες που βλέ­πουμε στις μέρες μας, με το φόβο και τη λαχτάρα απο­τυ­πω­μένα στα μάτια τους…

«Ενάμισι εκα­τομ­μύ­ριο αγωνίες και οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα ξεμπαρ­κά­ρανε στο φλούδι της Ελλάδας, με μια θλιβερή ταμπέλα κρε­μα­σμένη στο στήθος: «Πρό­σφυ­γες!» Πού να ακου­μπή­σουν οι πρό­σφυ­γες; Τι να σκε­φτούν; τι να ξεχά­σουν; τι να πράξουν; πού να δου­λέ­ψουν; πώς να ζήσουν; Τρέμαν ακόμα απ’ το φόβο. Τα μάτια τους ήταν κόκκινα απ’ το αιμά­τινο ποτάμι της κόλασης που διά­βη­καν. Και σαν πάτησαν σε στέρεο έδαφος, μετρή­θη­καν να δουν πόσοι φτάσανε και πόσοι λείπουν. Κι οι ζωντα­νοί δεν το πιστεύ­ανε, μόνο άπλωναν τα χέρια τους στο κορμί τους και το ψάχνανε, για να βεβαιω­θούνε πως δεν ήταν βρι­κό­λα­κες. Και ψάχναν και για την ψυχή τους, να δουν αν ήταν στη θέση της. Μ’ αυτή ήταν άφαντη. Είχε μείνει πίσω στην πατρίδα κοντά στους αγα­πη­μέ­νους νεκρούς και στους αιχ­μα­λώ­τους, κοντά στα σπι­τά­κια, στα χωράφια, στις δου­λειές…. Κι είπαν: περα­στι­κοί είμαστε, ας βολευ­τούμε όπως όπως, κι αύριο θα ματα­γυ­ρί­σουμε στα μέρη μας. Κι απο­ζη­τού­σαν, τούτη την ελπίδα, με την ίδια λαχτάρα σαν το ψωμί το νερό και τ’ αλάτι. Τόσοι ήταν, ενάμισι εκα­τομ­μύ­ριο ρωμιοί μικρα­σιά­τες, που στρι­φο­γύ­ρι­ζαν τώρα στο καύκαλο της Ελλάδας, σαν περι­πλα­νώ­με­νοι ιου­δαίοι διωγ­μέ­νοι από τη γη της Χαναάν. Χωρίς πατρίδα χωρίς δουλειά χωρίς σπίτι. Και μόλις χτες να θυμάσαι πως ήσουνα νοι­κο­κύ­ρης. Ψάχναν για τον αίτιο, ανα­θε­μά­τι­ζαν τον ουρανό, τη γης, τον Κεμάλ το Βενι­ζέλο τον Κων­στα­ντίνο, την Αντάντ, τον πόλεμο. Μα πριν απ΄ όλα τον ύπουλο τον Άγγλο, τον υπο­λο­γι­στή, το διπλο­πρό­σωπο, το σφε­τε­ρι­στή που έκανε μπίζνες και αυτο­κρα­το­ρική πολι­τική με το αίμα και τη δυστυ­χία ενός λαού….

(Διδώ Σωτη­ρίου, Οι νεκροί περι­μέ­νουν)