«Να αναθεωρηθεί εκ βάθρων ο Κανονισμός του Δουβλίνου»

Άρθρο του Επι­τρό­που Ανθρω­πί­νων Δικαιω­μά­των του Συμ­βου­λίου της Ευρώπης Νιλς Μού­ιζ­νιεκς

Επί πολλά χρόνια, οι ευρω­παϊ­κές χώρες λαμ­βά­νουν προει­δο­ποι­ή­σεις για την ανε­πάρ­κεια των συστη­μά­των μετα­νά­στευ­σης και ασύλου. Σήμερα, λόγω των αυξη­μέ­νων αφίξεων προ­σφύ­γων και τις συχνές τρα­γω­δίες, το σύστημα φανε­ρώ­νει όλες τις αδυ­να­μίες του. Αλλά οι αφίξεις των προ­σφύ­γων δεν απο­τε­λούν την πραγ­μα­τική αιτία αυτής της κατάρ­ρευ­σης. Η πραγ­μα­τική αιτία είναι πολι­τική.

Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμο­στεία του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες, περισ­σό­τε­ρες από 430.000 αιτή­σεις για άσυλο κατα­τέ­θη­καν στα κράτη – μέλη της ΕΕ από τον Ιανουά­ριο. Το 40% στη Γερ­μα­νία, ενώ η Ουγ­γα­ρία δέχθηκε το ένα τέταρτο των υπο­λοί­πων.

Παρά τους 300.000 πρό­σφυ­γες που έφθασαν στην Ιταλία και στην Ελλάδα από τον Ιανουά­ριο _ κυρίως Σύριοι που θα λάβουν άσυλο _ πολύ απέ­χουμε ακόμη από την πραγ­μα­τική πίεση προ­σφυ­γι­κών αφίξεων που βιώνουν πολύ λιγό­τερο εύπορες και στα­θε­ρές χώρες όπως το Πακι­στάν, ο Λίβανος και η Αιθιο­πία ή ακόμη και η Τουρκία που φιλο­ξε­νεί σχεδόν 2 εκατ. σύριους πρό­σφυ­γες.

Δυστυ­χώς, συχνά οι πολι­τι­κοί αγνοούν τα γεγο­νότα. Με την λαμπρή εξαί­ρεση της Γερ­μα­νίας, στα περισ­σό­τερα κράτη της ΕΕ οι πολι­τι­κοί αντα­γω­νί­ζο­νται μεταξύ τους στην απο­στολή αρνη­τι­κών σημάτων προς το κοινό. Η Γαλλία και η Βρε­τα­νία _ στη δεύτερη, οι αιτή­σεις για άσυλο παρα­μέ­νουν στα­θε­ρές τα τελευ­ταία χρόνια _ δεν κατόρ­θω­σαν να βρουν καλύ­τερη λύση για τις ανάγκες των 3.000 μετα­να­στών που βρί­σκο­νται στο Καλαί από το να στεί­λουν την αστυ­νο­μία και να δαπα­νή­σουν χρήματα για να ενι­σχύ­σουν την αστυ­νό­μευση. Στη Δανία _ όπου οι αιτή­σεις ασύλου δεν αυξή­θη­καν σημα­ντικά σε σχέση με το 2014 _ η Βουλή ενέ­κρινε την περα­σμένη Τετάρτη μείωση στα επι­δό­ματα προς τους πρό­σφυ­γες με την δηλω­μένη πρόθεση να κάνει τη χώρα λιγό­τερο ελκυ­στική γι’ αυτούς. Στην Πολωνία _ όπου οι αιτή­σεις για άσυλο το 2014 μειώ­θη­καν κατά 50% σε σχέση με το 2013 _ ο πρό­ε­δρος κατα­φέρ­θηκε κατά της δυνα­τό­τη­τας να δεχθεί περισ­σό­τε­ρους αιτού­ντες άσυλο, αν και ο αριθμός των αιτή­σεων παρέ­μεινε χαμηλός το πρώτο μισό του 2015.

Με τις αιτή­σεις για άσυλο να έχουν αυξηθεί κατα­κό­ρυφα και ελά­χι­στη βοήθεια από τους εταί­ρους στην ΕΕ, η Βουλ­γα­ρία και η Ουγ­γα­ρία επέ­λε­ξαν κακώς να σφρα­γί­σουν τα σύνορά τους. Αυτή δεν είναι η σωστή απά­ντηση προς όσους ζητούν διεθνή προ­στα­σία. Αλλά η άβολη πολι­τική αλήθεια είναι ότι αυτά απο­τε­λούν απόρ­ροια του ευρω­παϊ­κού συστή­μα­τος ασύλου το οποίο τιμωρεί τις χώρες που βρί­σκο­νται στα σύνορα της Ευρώπης.

Το πραγ­μα­τικό πρό­βλημα δεν είναι η άφιξη των προ­σφύ­γων αλλά η ασύν­δετη, σχεδόν υστε­ρική απά­ντηση προς αυτή. Περισ­σό­τερο από προ­σφυ­γική, η παρούσα κρίση είναι πολι­τική. Τα κράτη ζητούν λιγό­τερη Ευρώπη ενώ στην πραγ­μα­τι­κό­τητα χρεια­ζό­μα­στε περισ­σό­τερη. Για να δια­σώ­σουμε την Ευρώπη της αλλη­λεγ­γύης και των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των, πρέπει να ξανα­σκε­φτούμε πώς προ­σεγ­γί­ζουμε τη μετα­νά­στευση.

Το πρώτο που πρέπει να κάνουμε είναι να ανα­θε­ω­ρή­σουμε εκ βάθρων τον Κανο­νι­σμό του Δου­βλί­νου, έναν άδικο μηχα­νι­σμό που επι­τρέ­πει στην πλειο­νό­τητα των κρατών – μελών της ΕΕ να ρίχνουν την ευθύνη του χει­ρι­σμού των αιτού­ντων άσυλο στις λίγες χώρες της πρώτης γραμμής, όπως η Βουλ­γα­ρία, η Ελλάδα, η Ουγ­γα­ρία, η Ιταλία, η Μάλτα και η Ισπανία. Η Γερ­μα­νία ανέ­στειλε πριν από μερικές μέρες την εφαρ­μογή του Κανο­νι­σμού του Δου­βλί­νου όσον αφορά τους σύριους πρό­σφυ­γες. Η απόφαση αυτή πρέπει να επε­κτα­θεί σε όλες τις κατη­γο­ρίες αιτού­ντων άσυλο και να εφαρ­μο­στεί απ’ όλα τα κράτη – μέλη της ΕΕ.

Οι χώρες της ΕΕ και η ευρω­παϊκή Επι­τροπή πρέπει να οικο­δο­μή­σουν ένα σύστημα στο οποίο τα κράτη – μέλη θα μοι­ρά­ζο­νται δίκαια τους αιτού­ντες άσυλο με βάση της αρχές της αλλη­λεγ­γύης και της προ­στα­σίας των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των. Αυτό θα συνέ­βαλε στη βελ­τί­ωση της προ­στα­σίας που παρέχει η Ευρώπη στους πρό­σφυ­γες και, παράλ­ληλα, θα ελά­φραινε την πίεση προς ορι­σμέ­νες χώρες της ΕΕ.

Την ίδια στιγμή, πρέπει να βελ­τιω­θεί η συνερ­γα­σία με τις χώρες των Δυτικών Βαλ­κα­νίων. Προς το παρόν, η ΕΕ τις πιέζει με διά­φο­ρους τρόπους προ­κει­μέ­νου να κρατούν μακριά τους αιτού­ντες άσυλο, επιλογή που ανά­γκασε ορι­σμέ­νες από αυτές να υιο­θε­τή­σουν παρά­νομα μέτρα, όπως η κατά­σχεση των ταξι­διω­τι­κών εγγρά­φων.

Η ΕΕ πρέπει να βοη­θή­σει τις χώρες αυτές να ανα­πτύ­ξουν το σύστημα ασύλου τους και την δυνα­τό­τητά τους να φιλο­ξε­νούν πρό­σφυ­γες σύμφωνα με τα ευρω­παϊκά πρότυπα. Αυτό όχι μόνο θα βοη­θή­σει να σωθούν ζωές αλλά και θα υλο­ποι­ή­σει την υπό­σχεση να «επι­τευ­χθεί η μεγα­λύ­τερη ενότητα» για την οποία συμ­φώ­νη­σαν όλα τα κράτη της ΕΕ και των Δυτικών Βαλ­κα­νίων όταν εντά­χθη­καν στο Συμ­βού­λιο της Ευρώπης.

Επι­πλέον, τα ευρω­παϊκά κράτη πρέπει να παρά­σχουν περισ­σό­τε­ρες νόμιμες οδούς για να φθάσουν οι πρό­σφυ­γες στην Ευρώπη, για παρά­δειγμα χαλα­ρώ­νο­ντας τις ανθρω­πι­στι­κές βίζες και τους κανόνες για την οικο­γε­νειακή επα­νέ­νωση. Αυτό όχι μόνο θα βοη­θή­σει τους πρό­σφυ­γες να απο­φύ­γουν επι­κίν­δυ­νες χερ­σαίες και θαλάσ­σιες δια­δρο­μές αλλά και θα απο­δυ­να­μώ­σει τους λαθρε­μπό­ρους που ανθούν όταν οι περιο­ρι­σμοί στη μετα­νά­στευση είναι αυστη­ροί.

Η προ­στα­σία των προ­σφύ­γων απο­τε­λεί ηθική και νομική υπο­χρέ­ωση. Δεν είναι εύκολο έργο, αλλά ούτε και αδύνατο. Πρέπει να κάνουμε περισ­σό­τερα για να προ­στα­τεύ­σουμε όσους δρα­πε­τεύ­ουν από πολέ­μους και διώξεις. Αν υπάρχει πολι­τική βούληση, η Ευρώπη θα μπο­ρέ­σει να μείνει πιστή στις αξίες της.

Το ΒΗΜΑ