Το… «CSI» της Πυροσβεστικής

Λίγα λεπτά είχαν συμπλη­ρω­θεί από την πρώτη ειδο­ποί­ηση για την πρό­σφατη πυρ­κα­γιά στον Καρέα, όταν το συνερ­γείο της Διεύ­θυν­σης Αντι­με­τώ­πι­σης Εγκλη­μά­των Εμπρη­σμού έλαβε εντολή να μεταβεί στο σημείο.

Είχαν ήδη κυκλο­φο­ρή­σει μαρ­τυ­ρίες κατοί­κων για «εκρή­ξεις», ενώ η πυρ­κα­γιά σάρωνε τις πλαγιές του Υμηττού καί­γο­ντας συθέ­μελα ό,τι έβρισκε στο πέρασμά της. Οσο δυνά­μεις της Πυρο­σβε­στι­κής προ­σπα­θού­σαν να περιο­ρί­σουν τις φλόγες, οι ανα­κρι­τές έπρεπε να βρουν το σημείο έναρξης για να φτάσουν στους υπαί­τιους. Ο χρόνος κυλούσε αντί­στροφα.

Πρώτο μέλημα ήταν να δια­χω­ρί­σουν τη φήμη από τα πραγ­μα­τικά περι­στα­τικά. Εμπει­ρος αξιω­μα­τι­κός της Πυρο­σβε­στι­κής με γνώση της υπό­θε­σης, που μίλησε στην «Κ» με τον όρο της ανω­νυ­μίας, λέει ότι στις πλαγιές βρέ­θη­καν και καμένα σκου­πί­δια. «Τα περια­στικά δάση έχουν μετα­τρα­πεί σε σκου­πι­δό­το­πους», τονίζει. «Εάν εκδη­λω­θεί δασική πυρ­κα­γιά, μπα­τα­ρίες ή μεταλ­λικά μπου­κά­λια που θα βρεθούν στον δρόμο της μπορεί να σκάσουν και αυτό να ακου­στεί σαν έκρηξη». Το έργο των ανα­κρι­τών δυσκο­λεύ­τηκε και από το είδος της πυρ­κα­γιάς. Λόγω του φαι­νο­μέ­νου της κηλί­δω­σης, της μετα­φο­ράς καύ­σι­μης ύλης από τον άνεμο σε μακρι­νές απο­στά­σεις, δημιουρ­γού­νταν νέες εστίες μπροστά από το κύριο μέτωπο περι­πλέ­κο­ντας τα σημάδια που έπρεπε να «δια­βά­σουν» οι ανα­κρι­τές γύρω τους.

Τα 18 μέλη της ΔΑΕΕ έχουν ως βάση την Αττική, αλλά προ­σεγ­γί­ζουν μεγάλες φωτιές σε όλη την Ελλάδα με πολι­τική περι­βολή ψάχνο­ντας για απα­ντή­σεις στα μετό­πι­σθεν. «Γίνεσαι μαύρος για να κάνεις αυτή τη δουλειά, μέσα στα απο­κα­ΐ­δια», λέει στην «Κ» ο Γαβριήλ Ξαν­θό­που­λος, δασο­λό­γος και ερευ­νη­τής στο Ινστι­τούτο Μεσο­γεια­κών Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των και Τεχνο­λο­γίας Δασικών Προ­ϊ­ό­ντων.

Αυτός ειση­γή­θηκε για πρώτη φορά το 1995, ως σύμ­βου­λος τότε του γενικού γραμ­μα­τέα Δασών, την εκπαί­δευση 25 Ελλήνων συνα­δέλ­φων του στην εγκλη­μα­το­λο­γική έρευνα από Αμε­ρι­κα­νούς ειδι­κούς. Το 1998, με τη μετα­βί­βαση της αρμο­διό­τη­τας των δασικών πυρ­κα­γιών από τη Δασική Υπη­ρε­σία στην Πυρο­σβε­στική, συνε­χί­στη­καν τα εκπαι­δευ­τικά σεμι­νά­ρια. «Εφαρ­μό­ζουμε όσα αυτοί μας έμαθαν», λέει αξιω­μα­τι­κός της ΔΑΕΕ.

Πρώτα η εστία

Οι ανα­κρι­τές της Πυρο­σβε­στι­κής βασί­ζο­νται σε 14 δείκτες καύσης. Συν­δυά­ζο­ντάς τους δημιουρ­γούν έναν νοητό χάρτη που τους οδηγεί στο σημείο έναρξης της πυρ­κα­γιάς. «Είναι τέχνη να βρεις την εστία», λέει στην «Κ» ο Ανδρια­νός Γκουρ­μπά­τσης, αντι­στρά­τη­γος – υπαρ­χη­γός Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος ε.α. και πρώτος διευ­θυ­ντής της ΔΑΕΕ. «Παρα­τη­ρείς πώς έχει καεί η βλά­στηση, σε ποια πλευρά των κορμών δέντρων έχει μαζευ­τεί γκρίζα στάχτη, σε ποια μεριά των συρ­μά­των της ΔΕΗ κάθισε κάπνα και κατα­λα­βαί­νεις πώς κινή­θηκε η φωτιά».

Οπως γράφει ο ίδιος στο βιβλίο του «Εγκλή­ματα Εμπρη­σμού: Η Εγκλη­μα­το­λο­γική Ερευνα», η κατεύ­θυνση της φωτιάς μπορεί να απο­δει­χθεί και από την απαν­θρά­κωση άλλων αντι­κει­μέ­νων. Μια από αυτές τις παρα­μέ­τρους ονο­μά­ζε­ται «δείκτης τύπου αλι­γά­τορα», καθώς μερικές φορές η απαν­θρά­κωση έχει μορφή φολί­δω­σης και θυμίζει το δέρμα του κρο­κό­δει­λου. Παρα­τη­ρεί­ται σε ξύλι­νους στύλους, κολόνες της ΔΕΗ και του ΟΤΕ και κορμούς δέντρων. Οι ανα­κρι­τές λαμ­βά­νουν υπόψη τους και τον «δείκτη παγώ­μα­τος». Η θερ­μό­τητα που εκλύ­ε­ται από τη φωτιά ξηραί­νει τα μικρά κλαδιά και φύλλα των δέντρων και ο άνεμος που διέρ­χε­ται τα παγώνει δεί­χνο­ντας στον έμπειρο παρα­τη­ρητή την κατεύ­θυνση της πυρ­κα­γιάς.

Τα πει­στή­ρια

Αφού εντο­πι­στεί με ακρί­βεια η εστία, ακο­λου­θούν φωτο­γρά­φιση και άλλες ανα­λύ­σεις. Κάθε πει­στή­ριο συλ­λέ­γε­ται με δια­φο­ρε­τικά ζευ­γά­ρια γάντια. Οπως λέει ο κ. Γκουρ­μπά­τσης, μπορεί να σταλούν δείγ­ματα χώματος στο Γενικό Χημείο του Κράτους για να δια­πι­στω­θεί εάν έχουν εμπο­τι­στεί με εύφλε­κτο υγρό ή να σαρωθεί η περιοχή με μαγνή­τες. Αυτή η μέθοδος απέφερε καρπούς πριν από χρόνια όταν βρέ­θη­καν από τους ανα­κρι­τές τα βεγ­γα­λικά τούρτας γενε­θλίων (συρ­μα­τά­κια) που χρη­σι­μο­ποιούσε εμπρη­στής.

Η πρό­σφατη πυρ­κα­γιά στον Καρέα πάντως φαί­νε­ται πως ξεκί­νησε από την αμέλεια δύο μελισ­σο­κό­μων. «Ανάλογα με τα δεδο­μένα οδη­γού­μα­στε στον δράστη», λέει ο κ. Γκουρ­μπά­τσης και θυμάται ένα περι­στα­τικό που είχε χει­ρι­στεί πριν από μία δεκα­ε­τία στον Κότρωνα Μάνης. «Σε ένα μήνα είχαν μπει δεκάδες φωτιές. Οταν είδαμε ότι ως εμπρη­στικό μέσο χρη­σι­μο­ποιού­νταν απο­ξη­ρα­μένη κοπριά αγε­λά­δας, κατα­λή­ξαμε στον δράστη: έναν κτη­νο­τρόφο ο οποίος έφτανε σε κάθε φωτιά από τους πρώτους, με μια έκφραση ανα­κού­φι­σης στο πρόσωπό του».

Η σημασία του αυτόπτη μάρτυρα

Πέρα από τα σεμι­νά­ρια των Αμε­ρι­κα­νών ειδικών, τα μέλη της ΔΑΕΕ εκπαι­δεύ­ο­νται τακτικά από την ΕΛ.ΑΣ. και τη Διεύ­θυνση Εγκλη­μα­το­λο­γι­κών Ερευνών. Οποτε επεμ­βαί­νουν σε περι­στα­τικά εκτός Αττικής, συν­δρά­μουν τα 12 αντί­στοιχα ανα­κρι­τικά κλι­μά­κια που λει­τουρ­γούν σε ισά­ριθ­μες περι­φέ­ρειες της χώρας.

Σε μια ειδική εφαρ­μογή στους υπο­λο­γι­στές της ΔΑΕΕ εμφα­νί­ζο­νται όλα τα στοι­χεία πυρ­κα­γιών που είναι σε εξέλιξη (ώρα έναρξης, οχήματα που έχουν σπεύσει), ενώ σε συνερ­γα­σία με τον ΟΠΕΚΕΠΕ μπορούν να δουν εάν μια έκταση είναι αγρός ή βοσκο­τόπι.

«Το πιο σημα­ντικό κομμάτι της δου­λειάς μας, όμως, είναι οι μαρ­τυ­ρίες των ντόπιων και όσα παρα­τη­ρεί το πρώτο πυρο­σβε­στικό όχημα που θα φτάσει εκεί», λέει αξιω­μα­τι­κός της ΔΑΕΕ. Πρό­σφατα, σε φωτιά της Στερεάς Ελλάδας χρειά­στη­καν 24 ώρες για να βρεθεί με ακρί­βεια η εστία. Η δυσπρό­σιτη περιοχή σε συν­δυα­σμό με λαν­θα­σμέ­νες μαρ­τυ­ρίες δυσκό­λεψε το έργο των ανα­κρι­τών. «Εάν έχεις καλές μαρ­τυ­ρίες μπορείς να “δια­βά­σεις” αμέσως μια φωτιά», λέει ο κ. Ξαν­θό­που­λος. Καθώς η καύση στο σημείο έναρξης της φωτιάς είναι ατελής, συχνά μένουν και ίχνη που μπορεί να οδη­γή­σουν στον εμπρη­στή. «Οι περισ­σό­τε­ρες φωτιές πάντως ξεκι­νούν από ανθρώ­πους και εξα­κρι­βώ­νε­ται ότι οφεί­λο­νται σε αμέλεια», προ­σθέ­τει ο κ. Ξαν­θό­που­λος.

Πηγή: Καθη­με­ρινή