Διασώστες πολλών ρόλων χωρίς βοήθεια-Ανέτοιμα τα νησιά για το μεγάλο κύμα δυστυχίας

Παρά το δυστύ­χημα έξω από την Αλι­καρ­νασσό τα δρό­μο­λό­για άλλων δια­κι­νη­τών δεν στα­μα­τούν. Ενα πρό­σφατο βράδυ επι­βι­βα­ζό­μα­στε σε πλωτό του Λιμε­νι­κού Σώματος Μυτι­λή­νης για περι­πο­λία στην οριο­γραμμή με την Τουρκία. Προτού το τετρα­με­λές πλήρωμα λύσει τα σχοινιά καλεί­ται να δια­χει­ρι­στεί το πρώτο περι­στα­τικό. Μια φου­σκωτή βάρκα με 39 ανθρώ­πους πλέει κοντά στις ακτές, στο ύψος του αερο­δρο­μίου. Μόλις την προ­σεγ­γί­ζουμε κάποιος από τους επι­βαί­νο­ντες σκίζει τον πίσω αρι­στερά αερο­θά­λαμο. Η βάρκα μπάζει νερά.

«Please stop engine. We help you» («Παρα­καλώ στα­μα­τή­στε τη μηχανή. Θα σας βοη­θή­σουμε»), ακού­γε­ται από το μεγά­φωνο του πλωτού η φωνή του κυβερ­νήτη.

Ενα βρέφος κλαίει καθώς ο πατέρας του το πετάει στα ανοιχτά χέρια λιμε­νι­κού. Αλλος πρό­σφυ­γας κάνει εμετό με το που επι­βι­βά­ζε­ται στο σκάφος του λιμε­νι­κού. Ολοι φορούν σωσίβια ή σαμπρέ­λες. Κάποιοι τρέμουν όπως είναι βρεγ­μέ­νοι και φυσάει ο αέρας πάνω τους. Μέσα σε δέκα λεπτά όλοι έχουν δια­σω­θεί.

Θα ακο­λου­θή­σουν άλλα δύο περι­στα­τικά. Συνο­λικά 126 άνθρω­ποι θα οδη­γη­θούν στη στεριά από το πλήρωμα, ανάμεσά τους μία έγκυος και ένας τυφλός Σύρος. «Υπάρχει μεγάλη πίεση. Στόχος και καθήκον μας είναι να σώσουμε και τον τελευ­ταίο άνθρωπο», λέει ο ανθυ­πο­πλοί­αρ­χος Μιχαήλ Καπη­τα­νέλ­λης που μετρά 15 χρόνια περι­πο­λιών. «Εχουμε ψυχο­λο­γική και σωμα­τική κόπωση, αλλά σφίγ­γουμε τα δόντια», προ­σθέ­τει.

Ζητούν ενι­σχύ­σεις

Μετά τη διάσωση στη θάλασσα η πίεση μετα­φέ­ρε­ται στη στεριά. Μέχρι την ταυ­το­ποί­ηση από την αστυ­νο­μία την επι­τή­ρηση των μετα­να­στών ανα­λαμ­βά­νει το λιμε­νικό. Την ώρα του φαγητού στον καταυ­λι­σμό του Καρά Τεπέ κάποιοι από τους μετα­νά­στες που γνω­ρί­ζουν ελλη­νικά, γιατί είχαν απε­λα­θεί παλιό­τερα από την Ελλάδα ή την είχαν εγκα­τα­λεί­ψει οικειο­θε­λώς, προ­σπα­θούν να συν­δρά­μουν τους λιμε­νι­κούς. Φτιά­χνουν με τα χέρια μια ανθρώ­πινη αλυσίδα και μοι­ρά­ζουν τα πλα­στικά πιάτα με τη φακή και καρ­βέ­λια ψωμί. Οι λιμε­νι­κοί εντο­πί­ζουν στο πλήθος έναν άντρα με σφυρί στο χέρι. Το αρπά­ζουν και τον οδηγούν στο κοντέι­νερ τους. «Αυτός θα φάει τελευ­ταίος», λένε.

Οταν οι μερίδες τελειώ­σουν οι δυσκο­λίες συνε­χί­ζο­νται. Στο λασπω­μένο κοντέι­νερ, με ένα κλι­μα­τι­στικό που δεν έχει τοπο­θε­τη­θεί στον τοίχο, οι λιμε­νι­κοί μετρούν τις λιγο­στές προ­μή­θειες: πέντε υπνό­σα­κοι, ένα πακέτο χαρτιά υγείας, δέκα χυμοί. Ανά δύο λεπτά μητέρες με βρέφη στην αγκαλιά, αμού­στα­κοι νεαροί και ηλι­κιω­μέ­νοι θα ζητή­σουν γάλα, ρούχα ή φάρμακα. «Μας έχουν παρα­τή­σει εμάς εδώ. Δεν είμαστε νοσο­κό­μοι, δεν είμαστε γιατροί», λέει ένας λιμε­νι­κός. «Σήμερα μας έφεραν εθε­λο­ντές 20 ζευ­γά­ρια παπού­τσια. Με χίλιους ανθρώ­πους πώς να κρί­νουμε ποιος θα πάρει πρώτος;»

Ο λιμε­νάρ­χης Μυτι­λή­νης Νικό­λαος Βάρθης περι­μέ­νει μέσα στις επό­με­νες ημέρες ενί­σχυση 20 ατόμων. Ασχο­λεί­ται και ο ίδιος σχεδόν απο­κλει­στικά με το μετα­να­στευ­τικό και ανα­γνω­ρί­ζει τα σημάδια εξά­ντλη­σης στο προ­σω­πικό του. «Κάποιες φορές δίνουμε ρεπό. Αλλες φορές δεν υπάρχει η δυνα­τό­τητα. Ανα­γκα­ζό­μα­στε να κλεί­σουμε ή να υπο­λει­τουρ­γή­σουμε γραφεία για άλλα θέματα», λέει.

Ανέ­τοιμα τα νησιά για το μεγάλο κύμα δυστυ­χίας

«Ακουσα πολύ ωραία λόγια και υπο­σχέ­σεις. Αλλά οι βοή­θειες είναι λίγες», λέει ο δήμαρ­χος Μυτι­λή­νης Σπύρος Γαληνός για την κυβερ­νη­τική αντα­πό­κριση στα αιτή­ματά του.

Από τον περα­σμένο Σεπτέμ­βριο, που ανέλαβε τα καθή­κο­ντά του, ο δήμαρ­χος Μυτι­λή­νης Σπύρος Γαληνός ζητούσε από την κυβέρ­νηση να ληφθούν μέτρα δια­χεί­ρι­σης των μετα­να­στευ­τι­κών ροών. Το ίδιο έκανε με την αλλαγή πολι­τι­κής ηγεσίας. «Υπήρξε η έλευση από τις επα­νει­λημ­μέ­νες προ­σκλή­σεις μου του κ. Πανούση (υπουρ­γού Προ­στα­σίας του Πολίτη) και της κ. Χρι­στο­δου­λο­πού­λου (ανα­πλη­ρώ­τριας υπουρ­γού Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής). Ακουσα πολύ ωραία λόγια και υπο­σχέ­σεις. Αλλά οι βοή­θειες είναι λίγες. Είναι σα να μην υπήρξαν ποτέ», λέει.

Προ­κει­μέ­νου να απο­συμ­φο­ρή­σει το λιμάνι όπου αρχικά στοι­βά­ζο­νταν οι μετα­νά­στες δημιούρ­γησε στη ράχη ενός λόφου, στην περιοχή Καρά Τεπέ, έναν καταυ­λι­σμό. Οι 400 μετα­νά­στες όμως που τοπο­θε­τή­θη­καν το Μάιο γρήγορα ξεπέ­ρα­σαν τους 1.500 τον Ιούνιο.

Το δεύτερο σημείο συγκέ­ντρω­σης βρί­σκε­ται στο Κέντρο Ταυ­το­ποί­η­σης Μόριας που λει­τουρ­γεί με ευθύνη της αστυ­νο­μίας. Τα κοντέι­νερ όμως του περί­φρα­κτου χώρου επαρ­κούν για 700 ανθρώ­πους. Ακόμη δεν έχουν ανοίξει δύο πτέ­ρυ­γες δυνα­μι­κό­τη­τας 240 ατόμων που ανήκουν στην υπη­ρε­σία Πρώτης Υπο­δο­χής, καθώς εκκρε­μεί η στε­λέ­χωσή τους. Εξω από τις πύλες του κέντρου στήθηκε ένας ακόμη καταυ­λι­σμός για άλλους 700 μετα­νά­στες. Ξαπλώ­νουν σε σκηνές που πυρώ­νουν από τον ήλιο ή ανα­ζη­τούν ίσκιο στα πιο απίθανα μέρη, όπως μέσα σε μια παρο­πλι­σμένη αστυ­νο­μική κλούβα.

«Πρέπει να συντο­νίσω τα οχήματα της αστυ­νο­μίας, τη συνερ­γα­σία με το λιμε­ναρ­χείο και με αυτές τις ροές είναι πολύ δύσκολα, κάπου το χάνουμε που λέμε», λέει ο Κώστας Παπά­ζο­γλου, Αστυ­νό­μος Α΄.

«Δεν έχουν μπει τα πράγ­ματα σε ροή. Είναι δύσκολο να εντο­πί­σεις τους αλλο­δα­πούς όταν φτάσει η σειρά τους για ταυ­το­ποί­ηση. Μπορεί να αναζητώ κάποιον στον καταυ­λι­σμό για ώρες, να μην τον βρω και να εμφα­νι­στεί μετά από ημέρες», λέει ο Κώστας Παπά­ζο­γλου, Αστυ­νό­μος Α΄ και υπεύ­θυ­νος αξιω­μα­τι­κός για θέματα αλλο­δα­πών στη Μυτι­λήνη.

Μέσα στο κέντρο της Μόριας τέσ­σε­ρις αστυ­νο­μι­κοί μαζί με έναν υπάλ­ληλο της FRONTEX ανα­λαμ­βά­νουν την ταυ­το­ποί­ηση υπη­κο­ό­τη­τας μετα­να­στών και προ­σφύ­γων σε τέσ­σε­ρις σταθ­μούς του συστή­μα­τος Eurodac. Μόλις ολο­κλη­ρω­θεί η κατα­γραφή, η δακτυ­λο­σκό­πηση και η φωτο­γρά­φιση τα στοι­χεία στέλ­νο­νται σε βάση δεδο­μέ­νων στο Λου­ξεμ­βούργο. Για κάθε άτομο η δια­δι­κα­σία μπορεί να διαρ­κέ­σει μέχρι και τρεις ημέρες. Ο ρυθμός απε­λευ­θέ­ρω­σης είναι μέχρι και 550 άτομα σε μία ημέρα.

Κάθε τόσο μετα­νά­στες και πρό­σφυ­γες ρωτούν τον κ. Παπά­ζο­γλου πότε θα μπο­ρέ­σουν να φύγουν από τη Μόρια. Οπως μια νεαρή Αφγανή που δια­κό­πτει τη συνο­μι­λία μας. Θέλει να μάθει εάν έφτασε η δική της ώρα και εάν θα την ακο­λου­θή­σει και ο αδερφός της. Ο αστυ­νο­μι­κός τη δια­βε­βαιώ­νει ότι δεν θα χωρι­στούν με τον αδερφό της, αλλά δεν έχει ξεκά­θαρη εικόνα για το πότε θα ολο­κλη­ρω­θεί η ταυ­το­ποί­ησή τους. «Χρεια­ζό­μα­στε και άλλους σταθ­μούς Eurodac, μετα­γω­γικά οχήματα, οδηγούς και προ­σω­πικό για να δου­λεύ­ουμε καλύ­τερα», λέει ο κ. Παπά­ζο­γλου.

Εθε­λο­ντές και του­ρί­στες καλύ­πτουν κενά

Η γρήγορη ταυ­το­ποί­ηση είναι ζητού­μενο για όλους. Οι μετα­νά­στες θέλουν να τελειώ­νει η ταλαι­πω­ρία τους για να συνε­χί­σουν το ταξίδι τους και οι ντόπιοι επι­θυ­μούν να απο­συμ­φο­ρεί­ται το νησί. Το κενό της Πολι­τείας καλύ­πτουν εθε­λο­ντές, όπως ο καθη­γη­τής μου­σι­κής Ευρι­πί­δης Καλο­γρί­δης που ως μέλος της συλ­λο­γι­κό­τη­τας «Χωριό του όλοι μαζί» μοίραζε πρό­σφατα υπνό­σα­κους. «Προ­σπα­θούμε να βοη­θή­σουμε όχι μόνο αυτούς τους ανθρώ­πους αλλά και την τοπική κοι­νω­νία ώστε να μην έχουμε ρατσι­στικά φαι­νό­μενα», λέει.

Συχνά βοηθούν και οι του­ρί­στες. «Ρωτούν τους μετα­νά­στες εάν πεινούν και εάν θέλουν να τους προ­σφέ­ρουν κάτι», λέει ο ξενο­δό­χος στο Μόλυβο, Δημή­τρης Τεκές. «Δεν μας είπε κανένας από τους πελάτες που έρχο­νται χρόνια ότι δεν θα ξανάρ­θει». Λίγα μέτρα από το ξενο­δο­χείο του στο μόλο, πίσω από μια ταβέρνα, ξαπλώ­νουν στο χώμα 40 άνθρω­ποι. Περι­μέ­νουν κάποιο όχημα του λιμε­νι­κού για να τους μετα­φέ­ρει στους καταυ­λι­σμούς. Του­ρί­στες ανη­φο­ρί­ζουν με περιέρ­γεια προς το μέρος τους και κερνούν τσιγάρα. Αλλοι τους δίνουν φαγητό εάν οι βάρκες προ­σα­ρά­ξουν σε παραλία κοντά στα ξενο­δο­χεία τους την ώρα του πρωινού.

Οι τοπικοί του­ρι­στι­κοί παρά­γο­ντες δεν γνω­ρί­ζουν ακυ­ρώ­σεις που να έχουν γίνει απο­κλει­στικά για αυτόν το λόγο, εκτός από την απόφαση καπε­τά­νιου του κρουα­ζιε­ρό­πλοιου Azamara Journey για αλλαγή ρότας. Το πλοίο των 677 επι­βα­τών έδεσε τελικά στη Λήμνο αντί για τη Λέσβο. Άλλα δρο­μο­λό­για κρουα­ζιέ­ρας θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν κανο­νικά.

«Μετά το δεκα­πε­νταύ­γου­στο ίσως έχουμε πρό­βλημα καθώς τα πλοία για Παιραιά που μετα­φέ­ρουν καθη­με­ρινά 400 μετα­νά­στες θα είναι πλήρη με εκδρο­μείς», παρα­τη­ρεί ο του­ρι­στι­κός πρά­κτο­ρας Αντώνης Πίκου­λος. Εάν δεν υπάρξει οργα­νω­μένο σχέδιο από την ελλη­νική Πολι­τεία και τα ευρω­παϊκά όργανα ο κ. Γαληνός λέει ότι η κατά­σταση στο νησί θα είναι «μη δια­χει­ρί­σιμη».

Οπως εξηγεί έχει ο ίδιος συγκε­κρι­μένο σχέδιο που περι­λαμ­βά­νει τη δημιουρ­γία κέντρων ολι­γό­ω­ρης ή μονο­ή­με­ρης φιλο­ξε­νίας στα σημεία εισόδου των μετα­να­στών και μετα­φο­ράς τους έπειτα στους καταυ­λι­σμούς. Ζητά όμως επι­πλέον ενί­σχυση από την Πολι­τεία για να το θέσει σε εφαρ­μογή. Σήμερα οι μετα­νά­στες ανα­γκά­ζο­νται να περ­πα­τή­σουν έως και 60 χιλιό­με­τρα για να φτάσουν από τις βόρειες ακτές του νησιού στους καταυ­λι­σμούς. «Μας ξεπερ­νούν οι συν­θή­κες. Χρειά­ζε­ται προ­σω­πικό. Χρειά­ζο­νται υπο­δο­μές», λέει και ο Γιώργος Συκου­τρής, συντο­νι­στής της μη κυβερ­νη­τι­κής οργά­νω­σης Μετά­δραση στη Μυτι­λήνη, που προ­σφέ­ρει υπη­ρε­σίες διερ­μη­νείας στη Μόρια και επι­τρο­πείας ασυ­νό­δευ­των ανή­λι­κων μετα­να­στών. «Πρέπει να ανοί­ξουν τα στρα­τό­πεδα, να δημιουρ­γη­θούν και εκεί χώροι βρα­χείας δια­μο­νής», προ­σθέ­τει.

Ο κ. Γαληνός πάντως επι­ση­μαί­νει ότι έχει ήδη χαθεί πολύ­τι­μος χρόνος. «Οταν έρθεις εκ των υστέρων να πάρεις απο­φά­σεις τρέχεις πίσω από τα γεγο­νότα», λέει. «Κιν­δυ­νεύ­ουμε να αλλάξει η στάση της κοι­νω­νίας, να μην φέρεται με ευγέ­νεια».

Καθη­με­ρινή