Συνήγορος Πολίτη: Προτάσεις για τον νόμο περί ανθρωπιστικής κρίσης

Ο Συνή­γο­ρος του Πολίτη, αξιο­ποιώ­ντας την εμπει­ρία του από το χει­ρι­σμό ανα­φο­ρών για παροχές προς ευπα­θείς ομάδες (π.χ. επίδομα πετρε­λαίου θέρ­μαν­σης, φοι­τη­τικό επίδομα, κοι­νω­νικό μέρισμα κ.λπ.), δια­τύ­πωσε στο πλαίσιο της δια­βού­λευ­σης για το νομο­σχέ­διο σχετικά με την αντι­με­τώ­πιση της ανθρω­πι­στι­κής κρίσης, σειρά παρα­τη­ρή­σεων για τη βελ­τί­ωση των σχε­τι­κών δια­τά­ξεων. Ήδη με ικα­νο­ποί­ηση η Αρχή δια­πί­στωσε ότι πολλές από τις παρα­τη­ρή­σεις της ελή­φθη­σαν υπόψη κατά την τελική δια­τύ­πωση των δια­τά­ξεων του νόμου (π.χ. αναφορά της μόνιμης κατοι­κίας αντί της «κύριας κατοι­κίας» που προ­βλε­πό­ταν αρχικά σε ό,τι αφορά τους δικαιού­χους επι­δό­μα­τος ενοι­κίου, απα­λοιφή της αρχικής πρό­βλε­ψης περί υπο­βο­λής υπεύ­θυ­νης δήλωσης για τα εισο­δή­ματα ορι­σμέ­νων από τους δικαιού­χους επι­δό­τη­σης σίτισης κ.λπ.).

Πλέον, μετά την ψήφιση του ν. 4320/2015, και με στόχο την απο­τε­λε­σμα­τική εφαρ­μογή των δια­τά­ξεων του νόμου, η Αρχή πρό­τεινε, μεταξύ άλλων, και τα ακό­λουθα:

∙ Βασική απόφαση που πρέπει να ληφθεί είναι εάν, για τον προσ­διο­ρι­σμό των εισο­δη­μά­των και της περιου­σίας βάσει των οποίων θα καθο­ρι­σθούν οι δικαιού­χοι των μέτρων, θα ληφθούν υπόψη οι φορο­λο­γι­κές δηλώ­σεις του οικο­νο­μι­κού έτους 2014 (δηλαδή τα εισο­δή­ματα της χρήσης 2013) ή οι φορο­λο­γι­κές δηλώ­σεις που θα κατα­τε­θούν φέτος (οικο­νο­μικό έτος 2015) και οι οποίες θα αφορούν τα εισο­δή­ματα της περυ­σι­νής χρονιάς (2014). Η τελευ­ταία λύση είναι προ­τι­μό­τερη γιατί θα λαμ­βά­νε­ται υπόψη η πιο πρό­σφατη εισο­δη­μα­τική και περιου­σιακή κατά­σταση των πολιτών. Θα απαι­τούσε ωστόσο, ενδε­χο­μέ­νως, να υπο­χρε­ω­θούν οι πολίτες που θεωρούν ότι δικαιού­νται τα επι­δό­ματα του νόμου, να υπο­βά­λουν τις φορο­λο­γι­κές τους δηλώ­σεις πριν από τη λήξη της τελικής προ­θε­σμίας υπο­βο­λής τους.

∙ Επίσης, θα ήταν ίσως προ­τι­μό­τερο ο υπο­λο­γι­σμός του εισο­δή­μα­τος και της περιου­σίας βάσει του οποίων επι­λέ­γε­ται ο δικαιού­χος να γίνεται βάσει του φορο­λο­γη­τέου εισο­δή­μα­τος (συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του τεκ­μαρ­τού) και όχι του πραγ­μα­τι­κού, δεδο­μέ­νου ότι κατά αυτόν τον τρόπο θα είναι ευχε­ρέ­στε­ρος ο υπο­λο­γι­σμός των ποσών. Σε αυτήν την περί­πτωση, το ύψος του εισο­δή­μα­τος που θα λαμ­βά­νε­ται υπόψη να υπο­λο­γί­ζε­ται βάσει του συνο­λι­κού φορο­λο­γη­τέου εισο­δή­μα­τος μείον ενός ποσο­στού έκπτω­σης (π.χ. 20%, 30% κ.λπ.), ανάλογα με τον αριθμό των δικαιού­χων.

∙ Ως προς τον καθο­ρι­σμό των κρι­τη­ρίων επι­λε­ξι­μό­τη­τας, και δεδο­μέ­νου ότι ο όρος «συν­θή­κες ακραίας φτώ­χειας» δεν εξει­δι­κεύ­ε­ται στο νόμο, θα πρέπει να ληφθεί μέριμνα, ώστε να καλυ­φθεί ο ευρύ­τε­ρος δυνατός κύκλος ευά­λω­των προ­σώ­πων. Ανα­γκαίο είναι να συμπε­ρι­λη­φθούν και οικο­γέ­νειες με ενήλικα παιδιά (δηλ. εξαρ­τώ­μενα μέλη, που θα περι­λαμ­βά­νουν και τους μακρο­χρό­νια άνερ­γους άνω των 25 ετών) και μονο­γο­νεϊ­κές οικο­γέ­νειες (απα­ραί­τη­τος είναι ο ορισμός της έννοιας).

∙ Σε ό,τι αφορά την δωρεάν επα­να­σύν­δεση και παροχή ρεύ­μα­τος, πρέπει να σημειω­θεί ότι η ένταξη στο Κοι­νω­νικό Οικιακό Τιμο­λό­γιο συχνά προ­σκρούει στο γεγονός ότι σε πολλές περι­πτώ­σεις η παροχή δεν είναι στο όνομα του χρήστη/δικαιού­χου, είτε επειδή ο χρήστης δεν μπορεί να αντι­με­τω­πί­σει το κόστος της μετα­φο­ράς, είτε επειδή αυτός στο όνομα του οποίου είναι η παροχή δεν είναι σε θέση να χορη­γή­σει (π.χ. λόγω θανάτου) σχετική εξου­σιο­δό­τηση. Προ­τεί­νε­ται το πρό­γραμμα ή ο πάροχος να ανα­λαμ­βά­νει το κόστος της μετα­φο­ράς, ή η ένταξη στο Κοι­νω­νικό Οικιακό Τιμο­λό­γιο να βασί­ζε­ται σε στοι­χεία χρήστη της παροχής. Θα πρέπει, επίσης, να ληφθεί μέριμνα για το ζήτημα της τιμο­λό­γη­σης της υπέρ­βα­σης κατα­νά­λω­σης για τους πολυ­τέ­κνους – ευά­λω­τους κατα­να­λω­τές, για τους οποίους ισχύει ιδιαί­τερη τιμο­λο­γιακή ρύθμιση, διάφορη εκείνης του Κοι­νω­νι­κού Οικια­κού Τιμο­λο­γίου.

∙ Σε ό,τι αφορά το επίδομα ενοι­κίου, είναι ανα­γκαίος ο καθο­ρι­σμός κρι­τη­ρίων για τους τελι­κούς δικαιού­χους του επι­δό­μα­τος σε περί­πτωση που ο συνο­λι­κός αριθμός όσων κριθεί ότι πληρούν τα προ­βλε­πό­μενα κρι­τή­ρια, υπερ­βαί­νουν τον ανώτατο αριθμό δικαιού­χων που ορίζει ο νόμος (30.000 άτομα και οικο­γέ­νειες).

∙ Σε ό,τι αφορά τις υπη­ρε­σίες που θα ανα­λά­βουν την αξιο­λό­γηση των αιτη­μά­των, την διεκ­πε­ραί­ωση των αιτή­σεων και την τυχόν επα­νε­ξέ­ταση σε περί­πτωση αρχικής απόρ­ρι­ψης του αιτή­μα­τος, θα πρέπει να τονι­στεί ότι η πρό­βλεψη ενός μεγάλου αριθμού συναρ­μο­δίων υπη­ρε­σιών, ενέχει τον κίνδυνο δυσλει­τουρ­γίας της δια­δι­κα­σίας. Θα ήταν απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερο να ανα­λά­βει πρω­ταρ­χικό ρόλο η ΓΓΠΣ – ΓΓΔΕ του Υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών, δεδο­μέ­νης της τεχνο­γνω­σίας της από παρό­μοιες δια­δι­κα­σίες (π.χ. επίδομα πετρε­λαίου, κοι­νω­νικό μέρισμα, κ.λπ.).

∙ Η απόρ­ριψη των αιτη­μά­των των πολιτών θα πρέπει να είναι αιτιο­λο­γη­μένη. Θα πρέπει να προ­βλε­φθεί δια­δι­κα­σία επα­νε­ξέ­τα­σης των αιτη­μά­των, και μάλιστα ανα­γκαίο είναι να δια­σφα­λι­στεί ότι, ήδη πριν την έναρξη της προ­θε­σμίας υπο­βο­λής αιτή­σεων των δικαιού­χων, θα έχει τεθεί σε λει­τουρ­γία και η εφαρ­μογή για την υποβολή ηλε­κτρο­νι­κής αίτησης επα­νε­ξέ­τα­σης.

∙ Η αξιο­ποί­ηση των ΚΕΠ για τη συγκέ­ντρωση και δια­βί­βαση των δικαιο­λο­γη­τι­κών και για την παροχή συν­δρο­μής στους ανθρώ­πους που δεν έχουν γνώση χει­ρι­σμού Η/Υ ή πρό­σβαση σε Η/Υ είναι απο­λύ­τως ανα­γκαία. Ωστόσο, δε θα πρέπει να παρα­σχε­θεί στα ΚΕΠ και η αρμο­διό­τητα επι­βε­βαί­ω­σης στοι­χείων και τρο­πο­ποί­η­σης αιτή­σεων των δικαιού­χων, διότι οι υπάλ­λη­λοι των ΚΕΠ δεν δια­θέ­τουν την κατάλ­ληλη τεχνο­γνω­σία για να κρίνουν φορο­λο­γικά ζητή­ματα (π.χ. υπο­λο­γι­σμός αντι­κει­με­νι­κών δαπανών). Ο σχε­τι­κός έλεγχος πρέπει να διε­νερ­γεί­ται από όργανα του Υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών (τα οποία δια­θέ­τουν την απαι­τού­μενη πείρα από την εφαρ­μογή παρό­μοιων μέτρων, π.χ. επίδομα θέρ­μαν­σης).

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ