Οι προκλήσεις στον τουρισμό το 2026

Η ανάγκη επεν­δύ­σεων και ευρύ­τε­ρου σχε­δια­σμού για να συνε­χι­στεί η ανά­πτυξη μετά το φετινό ρεκόρ

Ηλίας Μπέλλος

Καθώς ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός ολο­κλη­ρώ­νει το 2025 επι­τυγ­χά­νο­ντας ένα ακόμα ιστο­ρικό ρεκόρ αφίξεων και ταξι­διω­τι­κών εισπρά­ξεων, καθί­στα­ται σαφές ότι έχει φτάσει σε σημείο καμπής.

Η περαι­τέρω ανά­πτυξή του και η διάχυση των ωφε­λειών του γεω­γρα­φικά, χρονικά αλλά και συνο­λικά στην ελλη­νική κοι­νω­νία απαιτεί έναν νέο, προ­σε­κτικό σχε­δια­σμό. Σχε­δια­σμό ικανό να δώσει απα­ντή­σεις στις προ­κλή­σεις που συνο­δεύ­ουν την επι­τυ­χία του και να δια­σφα­λί­σει την ομαλή ανά­πτυξή του για τα επόμενα χρόνια και δεκα­ε­τίες. Η χώρα θα εισπρά­ξει φέτος κοντά στα 23,5 δισ., σχεδόν 8% περισ­σό­τερα από πέρυσι, σύμφωνα με τις τελευ­ταίες εκτι­μή­σεις που βασί­ζο­νται σε στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος και άλλων φορέων. Μια χώρα με λίγο περισ­σό­τε­ρους από 10 εκατ. κατοί­κους υπο­δέ­χθηκε πάνω από 37 εκατ. ξένους επι­σκέ­πτες, χωρίς καν να συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται σε αυτούς όσοι έφθασαν εδώ με κρουα­ζιε­ρό­πλοια ή με ιδιω­τικά σκάφη ανα­ψυ­χής, που κατέ­κλυ­σαν τις ελλη­νι­κές θάλασ­σες και ακτές.

Την ίδια ώρα, όμως, προ­βλή­ματα υδρο­δό­τη­σης, καθα­ριό­τη­τας, δια­χεί­ρι­σης λυμάτων, λιμε­νι­κών υπο­δο­μών, ηλε­κτρο­δό­τη­σης, στάθ­μευ­σης, κυκλο­φο­ρια­κής συμ­φό­ρη­σης και πολλά ακόμα εκδη­λώ­θη­καν σε δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς αλλά και σε μέχρι πρό­σφατα λιγό­τερο πολυ­σύ­χνα­στους τόπους. Ορι­σμένα νησιά μάλιστα, που εμφά­νι­ζαν τέτοια συμ­πτώ­ματα ήδη από τα προη­γού­μενα χρόνια, όπως η Μύκονος και η Σαντο­ρίνη, είδαν ακόμα και μείωση των αφίξεων.

Σημάδι ίσως ότι οι επι­σκέ­πτες έχουν παρα­τη­ρή­σει τις ολι­γω­ρίες στη δια­χεί­ριση των ροών και τις ελλεί­ψεις υπο­δο­μών και ανα­ζη­τούν πλέον αυθε­ντι­κές εμπει­ρίες και όχι κορε­σμένα μοντέλα του­ρι­σμού. Παράλ­ληλα, η απουσία εδώ και δεκα­ε­τίες ενός ολο­κλη­ρω­μέ­νου χωρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού για τον του­ρι­σμό, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο, παράγει από τη μια πλευρά άναρχη ανά­πτυξη και από την άλλη περιο­ρί­ζει την ασφά­λεια των επεν­δύ­σεων – και επο­μέ­νως την ελκυ­στι­κό­τητα της χώρας ως επεν­δυ­τι­κού προ­ο­ρι­σμού.

Επα­νει­λημ­μέ­νες έρευνες του Ινστι­τού­του του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΙΝΣΕΤΕ) έχουν δείξει ότι η ισχύς του ελλη­νι­κού του­ρι­στι­κού brand βασί­ζε­ται στην εγγενή αίσθηση φιλο­ξε­νίας και φιλι­κό­τη­τας που αισθά­νε­ται ο επι­σκέ­πτης στην Ελλάδα, στις εγκα­τα­στά­σεις και στα κατα­λύ­ματα δια­μο­νής, στην αίσθηση ασφά­λειας και στη γαστρο­νο­μία, και ακο­λου­θούν οι παρα­λίες και τα τοπία. Αντι­θέ­τως, τα στοι­χεία στα οποία η Ελλάδα μειο­νε­κτεί έναντι του αντα­γω­νι­σμού συν­δέ­ο­νται κυρίως με τη λει­τουρ­γία προ­ο­ρι­σμών και θέματα όπως η καθα­ριό­τητα, η πλη­ρο­φό­ρηση, η άναρχη πολε­ο­δο­μία και η έλλειψη ποι­κι­λίας δρα­στη­ριο­τή­των.

«Ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός βρί­σκε­ται σε σημείο καμπής, καθώς στρα­τη­γι­κές ώριμων προ­ο­ρι­σμών πλη­σιά­ζουν τα όριά τους και νέες πηγές αντα­γω­νι­σμού ανα­δύ­ο­νται», σημειώ­νει μελέτη της Εθνικής Τρά­πε­ζας.

«Ο ελλη­νι­κός του­ρι­σμός βρί­σκε­ται σε σημείο καμπής, καθώς στρα­τη­γι­κές ώριμων προ­ο­ρι­σμών πλη­σιά­ζουν τα όριά τους και νέες πηγές αντα­γω­νι­σμού ανα­δύ­ο­νται», σημεί­ωνε νωρί­τερα αυτή την εβδο­μάδα η Διεύ­θυνση Οικο­νο­μι­κής Ανά­λυ­σης της Εθνικής Τρά­πε­ζας σε σχετική μελέτη της. Για τους οικο­νο­μο­λό­γους της, η μετου­σί­ωση της ισχυρής ζήτησης σε δια­τη­ρή­σιμη οικο­νο­μική αξία και ανθε­κτι­κό­τητα απαιτεί οργα­νω­μένη προ­σπά­θεια σε δύο άξονες και ειδι­κό­τερα στην ανά­δειξη των «κρυμ­μέ­νων θησαυ­ρών» της χώρας με προ­ώ­θηση εναλ­λα­κτι­κών προ­ο­ρι­σμών και, βεβαίως, στην επα­να­φορά των επεν­δύ­σεων σε βασικές υπο­δο­μές στα προ κρίσης επίπεδα –καθώς κατά την τελευ­ταία πεντα­ε­τία παρα­μέ­νουν 8% χαμη­λό­τερα–, ώστε να συμ­βα­δί­σουν με την του­ρι­στική επεν­δυ­τική δυνα­μική, η οποία είναι 14% υψη­λό­τερα από τα προ κρίσης επίπεδα. «Αυτό θα απο­δεί­ξει την ικα­νό­τητά μας ως χώρα να δια­χει­ρι­στούμε την ίδια μας την επι­τυ­χία», σημειώ­νουν οι συντά­κτες της μελέτης.

Την ανάγκη να καθί­σουν όλοι στο τραπέζι και να σχε­διά­σουν το masterplan για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό της επό­με­νης δεκα­ε­τίας υπο­γράμ­μισε προ ημερών και ο πρό­ε­δρος του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΣΕΤΕ) Γιάννης Παρά­σχης, στο ετήσιο συνέ­δριο του αντι­προ­σω­πευ­τι­κού φορέα του κλάδου. Στοι­χεία που παρου­σί­ασε στο συνέ­δριο αυτό η Εθνική Τράπεζα δεί­χνουν ότι έως το 2040 οι ταξι­διω­τι­κές αφίξεις, υπό προ­ϋ­πο­θέ­σεις που περι­λαμ­βά­νουν την αντι­με­τώ­πιση των προ­α­να­φερ­θέ­ντων προ­κλή­σεων, θα αγγί­ξουν τα 55 εκατ., δηλαδή θα αυξη­θούν κατά 18 εκατ. από τα τρέ­χο­ντα επίπεδα, και οι ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις θα φτάσουν στα 36 δισ. ευρώ, δηλαδή 14 δισ. ευρώ περισ­σό­τερα από ό,τι το 2024.

Προ­φα­νώς και η χώρα δεν μπορεί να αντέξει τέτοιους φόρτους χωρίς κατάλ­ληλη προ­ε­τοι­μα­σία, σχε­δια­σμό και συντο­νι­σμό. Ο κ. Ευτύχης Βασι­λά­κης, πρό­ε­δρος της Aegean και αντι­πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ, εξήγησε πρό­σφατα πως «το ζήτημα των υπο­δο­μών δεν είναι κυρίως οικο­νο­μικό, καθώς μεγάλο μέρος είναι αυτο­χρη­μα­το­δο­τού­μενο από τους χρήστες του, αλλά πρω­τί­στως λει­τουρ­γικό και δια­χει­ρι­στικό». Τόνισε δε πως «η χρονική και γεω­γρα­φική διάχυση των του­ρι­στι­κών ροών οφείλει να απο­τε­λεί βασική προ­τε­ραιό­τητα στον σχε­δια­σμό, στην υλο­ποί­ηση και στη λει­τουρ­γία των υπο­δο­μών, ώστε η ανά­πτυξη να μετα­φρά­ζε­ται σε μετρή­σιμα και διαρκή οφέλη για τις τοπικές κοι­νω­νίες, τους κατοί­κους και τους επι­σκέ­πτες της χώρας».

Να καθί­σουν όλοι στο τραπέζι και να σχε­διά­σουν το masterplan για τον ελλη­νικό του­ρι­σμό της επό­με­νης δεκα­ε­τίας ζήτησε προ ημερών ο πρό­ε­δρος του ΣΕΤΕ Γιάννης Παρά­σχης.

Δεν πρό­κει­ται για μια συζή­τηση που γίνεται σε αφη­ρη­μένο επίπεδο. Τα προ­βλή­ματα έχουν πυκνώ­σει σε τέτοιο σημείο που η τοπική αυτο­διοί­κηση αδυ­να­τεί να αντα­πο­κρι­θεί σε βασικές υπο­χρε­ώ­σεις της σε πολλά μέρη, πόσο μάλλον να σχε­διά­σει υπο­δο­μές και να τις κατα­σκευά­σει. Το πρό­βλημα επι­τεί­νουν συχνά και οι ημε­ρή­σιοι επι­σκέ­πτες που δέχο­νται προ­ο­ρι­σμοί όπως η Σύμη και η Σαντο­ρίνη. Οι επι­σκέ­πτες αυτοί, καθώς δεν δια­νυ­κτε­ρεύ­ουν στους προ­ο­ρι­σμούς και δεν κατα­βάλ­λουν το τέλος παρε­πι­δη­μού­ντων που εισπράτ­τε­ται από τα ξενο­δο­χεία και τα κατα­λύ­ματα και απο­δί­δε­ται στους δήμους, δεν συνει­σφέ­ρουν όπως οι υπό­λοι­ποι ταξι­διώ­τες. Ανα­ζη­τούν έτσι οι εν λόγω δήμοι πόρους για να μπορούν να δια­χει­ρι­στούν τις ροές αυτές αλλά και για να τις ελέγ­ξουν. Λίγο μετά το φετινό καλο­καίρι η Περι­φε­ρειακή Ενωση Δήμων Νοτίου Αιγαίου απο­φά­σισε ομόφωνα να ζητήσει να νομο­θε­τη­θεί η δυνα­τό­τητα στους δήμους να μπορούν να επι­βάλ­λουν τέλη στους ημε­ρή­σιους επι­σκέ­πτες που δέχο­νται. Προη­γή­θηκε ο δήμαρ­χος Σύμης Ελευ­θέ­ριος Παπα­κα­λο­δού­κας, που κατόπιν σχε­τι­κής από­φα­σης του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου επι­διώ­κει να εξα­σφα­λί­σει άδεια από τα συναρ­μό­δια υπουρ­γεία για την καθιέ­ρωση ειδικού τέλους ύψους τριών ευρώ κατ’ άτομο για τους ημε­ρή­σιους επι­σκέ­πτες. Το νησί δέχεται καθη­με­ρινά περίπου 1.000 έως και 5.000 τέτοιους επι­σκέ­πτες, καθώς ο γρα­φι­κός οικι­σμός του λιμα­νιού και το μονα­στήρι του Αρχαγ­γέ­λου στον Πάνορμο απο­τε­λούν μαγνήτη για επι­σκέ­πτες από τη Ρόδο, άλλα κοντινά νησιά, αλλά και την Τουρκία, οι οποίοι παρά­γουν απορ­ρίμ­ματα, χρειά­ζο­νται νερό και χρη­σι­μο­ποιούν δημό­σιες υπο­δο­μές που δημιουρ­γή­θη­καν πριν από δεκα­ε­τίες για πολύ μικρό­τε­ρες ροές επι­σκε­πτών.

Ολα αυτά σε μια περίοδο που η κλι­μα­τική κρίση και η συμπε­ρι­φορά των ταξι­διω­τών αλλά­ζουν τα δεδο­μένα, ενώ ο αντα­γω­νι­σμός από άλλες ανε­πτυγ­μέ­νες και ανα­δυό­με­νες χώρες – του­ρι­στι­κούς προ­ο­ρι­σμούς της Μεσο­γείου εντεί­νε­ται.