“Πως να αναπτύξουμε τη συναισθηματική νοημοσύνη σε εμάς και στα παιδιά μας;”

Γρά­φει η Ψυ­χο­λό­γος του Κέ­ντρου Κοι­νό­τη­τας Δήμου Ρόδου με Πα­ράρ­τη­μα Ρομά, Ευαγ­γε­λία Χα­τζη­μι­χα­ήλ

 Είναι αδιαμ­φι­σβή­τη­το γε­γο­νός πως όσοι είναι «προι­κι­σμέ­νοι» με υψηλό δεί­κτη νοη­μο­σύ­νης (IQ) έχουν κά­ποια πα­ρα­πά­νω «εφό­δια» σε σχέση με όσους δεν έχουν εξί­σου υψηλό IQ. Εν­δει­κτι­κά, μα­θαί­νουν και­νούρ­γιες πλη­ρο­φο­ρί­ες πιο εύ­κο­λα, απο­στη­θί­ζουν, έχουν έμ­φυ­τη πε­ριέρ­γεια και συ­νε­χώς ανα­ζη­τούν να μά­θουν νέα πράγ­μα­τα και να διευ­ρύ­νουν τους ορί­ζο­ντές τους, τους χα­ρα­κτη­ρί­ζει η ικα­νό­τη­τα επί­λυ­σης προ­βλη­μά­των, κλπ.

Μο­λο­νό­τι ένα άτομο είναι επι­τυ­χη­μέ­νο σε διά­φο­ρους κλά­δους της ζωής του (επαγ­γελ­μα­τι­κούς, οι­κο­νο­μι­κούς, προ­σω­πι­κούς), δε ση­μαί­νει πως είναι και ευ­τυ­χι­σμέ­νο. Άτομα με υψηλό IQ πολ­λές φορές αντι­με­τω­πί­ζουν δυ­σκο­λί­ες στις δια­προ­σω­πι­κές τους σχέ­σεις, στον έλεγ­χο των συ­ναι­σθη­μά­των τους, κλπ. Αυτό συμ­βαί­νει γιατί δεν έχουν ανα­πτύ­ξει τόσο τη Συ­ναι­σθη­μα­τι­κή τους Νοη­μο­σύ­νη (ΣΝ) ή, αλ­λιώς, τη Νοη­μο­σύ­νη της Καρ­διάς.

Η Συ­ναι­σθη­μα­τι­κή Νοη­μο­σύ­νη ορί­ζε­ται ως η ικα­νό­τη­τα του ατό­μου να ανα­γνω­ρί­ζει τόσο τα δικά του συ­ναι­σθή­μα­τα όσο και των άλλων γύρω του, να τα δια­χει­ρί­ζε­ται με απο­τε­λε­σμα­τι­κό τρόπο και να δη­μιουρ­γεί κί­νη­τρα για τον εαυτό του. Σε αντί­θε­ση με το IQ, η ΣΝ μπο­ρεί να δι­δα­χθεί και να ανα­πτυ­χθεί καθ’όλη τη διάρ­κεια της ζωής του ατό­μου. Έτσι ανα­πτύσ­σε­ται, δι­δά­σκε­ται και εξε­λίσ­σε­ται αδιά­κο­πα, μέσα από συ­νε­χή με­θό­δευ­ση, υπο­μο­νή, εξά­σκη­ση και κυ­ρί­ως, επι­θυ­μία εκ μέ­ρους του ατό­μου να αλ­λά­ξει.

 

 

Πώς μπο­ρού­με να ενι­σχύ­σου­με τη Συ­ναι­σθη­μα­τι­κή μας Νοη­μο­σύ­νη;

 

• Να ανα­γνω­ρί­ζου­με τα συ­ναι­σθή­μα­τά μας τη στιγ­μή που δη­μιουρ­γού­νται και να τους δί­νου­με όνομα, (π.χ. «Τι αι­σθά­νο­μαι αυτή τη στιγ­μή; – θυμό, θλίψη, αγω­νία»)
• Να δια­κρί­νου­με τις Σκέ­ψεις από τα Συ­ναι­σθή­μα­τά μας και να ανα­γνω­ρί­σου­με τη δύ­να­μη που έχουν οι δικές μας Σκέ­ψεις πάνω σε αυτά. Επί πα­ρα­δείγ­μα­τι, συχνά σκε­φτό­μα­στε μία δε­δο­μέ­νη κα­τά­στα­ση, ένα πρό­βλη­μα π.χ. και τους τρό­πους επί­λυ­σης του προ­βλή­μα­τος αυτού και ξαφ­νι­κά νιώ­θου­με να μας δια­κα­τέ­χει άγχος, πολ­λές φορές συ­νο­δευό­με­νο και από σω­μα­τι­κά συμ­πτώ­μα­τα. Αυτό που πρέ­πει να κα­τα­νο­ή­σου­με είναι πως δε μας δη­μιουρ­γεί άγχος η ίδια η κα­τά­στα­ση κα­θε­αυ­τή ή η εκά­στο­τε πρό­κλη­ση – δυ­σκο­λία, αλλά οι δικές μας σκέ­ψεις επί του προ­βλή­μα­τος και οι δικοί μας χει­ρι­σμοί αντι­με­τώ­πι­σης
• Να ανα­λαμ­βά­νου­με την ευ­θύ­νη των συ­ναι­σθη­μά­των μας. Είναι ση­μα­ντι­κό να κα­τα­νο­ή­σου­με πως εί­μα­στε οπλι­σμέ­νοι με την ελευ­θε­ρία του λόγου και της γνώ­μης μας και άρα, ελεύ­θε­ροι να παίρ­νου­με απο­φά­σεις που μας αφο­ρούν. Επο­μέ­νως, εί­μα­στε υπεύ­θυ­νοι και για την έκ­βα­ση της εκά­στο­τε κα­τά­στα­σης και για τα συ­ναι­σθή­μα­τα που «νο­μί­ζου­με» πως μας έχει δη­μιουρ­γή­σει η συ­γκε­κρι­μέ­νη κα­τά­στα­ση
• Να δεί­χνου­με σε­βα­σμό και κα­τα­νό­η­ση στα συ­ναι­σθή­μα­τα των άλλων
• Να μην ασκού­με κρι­τι­κή στους άλ­λους, αλλά να προ­σπα­θού­με να κα­τα­λα­βαί­νου­με τα κί­νη­τρά τους και να μπαί­νου­με στη θέση τους, να έχου­με δη­λα­δή εν­συ­ναί­σθη­ση. Αυτό μπο­ρεί να επι­τευ­χθεί κά­νο­ντας την εξής απλή ερώ­τη­ση στον εαυτό μας: «Τι θα έκανα και πώς θα ένιω­θα εάν ήμουν ακρι­βώς στην ίδια θέση με τον άλλον, με ακρι­βώς τις ίδιες συν­θή­κες, την ίδια ακρι­βώς στιγ­μή;»
• Να μά­θου­με να χα­λι­να­γω­γού­με και να αντι­κα­θι­στού­με τον αρ­νη­τι­κό τρόπο σκέ­ψης μας με έναν πιο πα­ρα­γω­γι­κό και θε­τι­κό τρόπο σκέ­ψης

 

Πώς μπο­ρούν οι γο­νείς να ανα­πτύ­ξουν τη Συ­ναι­σθη­μα­τι­κή Νοη­μο­σύ­νη στα παι­διά τους;

Η προ­σω­πι­κό­τη­τα κάθε ατό­μου ξε­κι­νά να δια­μορ­φώ­νε­ται κατά τα πρώτα χρό­νια της ζωής του, ιδίως δε κατά τη βρε­φο­νη­πια­κή ηλι­κία. Κα­τα­λυ­τι­κός λοι­πόν είναι ο ρόλος των γο­νέ­ων στη δια­μόρ­φω­ση της προ­σω­πι­κό­τη­τας του παι­διού γε­νι­κά, αλλά και την ανά­πτυ­ξη της ΣΝ ει­δι­κά. Αυτό συμ­βαί­νει γιατί οι γο­νείς είναι οι «ση­μα­ντι­κοί άλλοι» στη ζωή του παι­διού, αυ­τούς εμπι­στεύ­ε­ται και με αυ­τούς νιώ­θει ασφά­λεια. Απο­τε­λούν για εκεί­νο πρό­τυ­πο για αυτό και ακο­λου­θεί άκρι­τα τις νου­θε­σί­ες και τις συμ­βου­λές που του δί­νουν και υιο­θε­τεί τον δικό τους τρόπο συ­μπε­ρι­φο­ράς. Άλ­λω­στε μην ξε­χνά­με πως τα παι­διά σε αυτήν την ηλι­κία είναι «σφουγ­γά­ρια» και απορ­ρο­φούν όποια τροφή και να τους δώ­σουν οι γο­νείς τους.

Αυτό λοι­πόν που μπο­ρούν και οφεί­λουν να κά­νουν οι γο­νείς απέ­να­ντι στα παι­διά τους προ­κει­μέ­νου να τα βοη­θή­σουν να ανα­πτύ­ξουν τη ΣΝ τους είναι:

• Να συ­ζη­τούν με το παιδί τους σχε­τι­κά με το πώς αι­σθά­νε­ται και να το μά­θουν να ανα­γνω­ρί­ζει τα συ­ναι­σθή­μα­τά του. Αυτό για να γίνει θα πρέ­πει και οι ίδιοι οι γο­νείς να ανα­γνω­ρί­ζουν και να εξω­τε­ρι­κεύ­ουν τα συ­ναι­σθή­μα­τά τους στο παιδί, σε λο­γι­κά πά­ντο­τε πλαί­σια.
• Να «δια­βά­ζουν» τη συ­μπε­ρι­φο­ρά του παι­διού τους: πίσω από κά­ποιες συ­μπε­ρι­φο­ρές του παι­διού μπο­ρεί να βρί­σκο­νται κά­ποια «κρυφά μη­νύ­μα­τα» που μαρ­τυ­ρούν κά­ποια δυ­σλει­τουρ­γία ή κά­ποιο μπλο­κά­ρι­σμα από μέ­ρους του παι­διού (π.χ. δυ­σκο­λί­ες στον ύπνο, νυ­χτε­ρι­νή ενού­ρη­ση, κακές σχέ­σεις με συ­νο­μη­λί­κους, επι­θε­τι­κή ή πα­ρα­βα­τι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά κλπ). Το παιδί με αυτόν τον τρόπο κάτι προ­σπα­θεί να πει, να εκ­φρά­σει και είναι στο χέρι του γονέα να το κα­τα­νο­ή­σει και να το βοη­θή­σει, ενι­σχύ­ο­ντας έτσι τη ΣΝ του. Άλ­λω­στε, κα­νείς δεν ξέρει κα­λύ­τε­ρα ένα παιδί πέρα από τον ίδιο τον γονιό.
• Να στη­ρί­ζουν το παιδί όταν αυτό κάνει λάθη και να το ενι­σχύ­ουν ώστε αυτό να μην το βάζει κάτω και πως «δε χά­θη­κε ο κό­σμος αν απο­τύ­χει», παρά μόνο αν δεν προ­σπα­θή­σει ή τα πα­ρα­τή­σει. Στο ση­μείο βέ­βαια αυτό πρέ­πει να πούμε πως θα πρέ­πει πρω­τί­στως οι ίδιοι οι γο­νείς να έχουν συμ­φι­λιω­θεί με τις δικές τους απο­τυ­χί­ες προ­κει­μέ­νου να επι­κοι­νω­νή­σουν στο παιδί πως είναι κάτι φυ­σι­κό, αν­θρώ­πι­νο και μη κα­τα­κρι­τέο. Έτσι το παιδί ενι­σχύ­ε­ται με σι­γου­ριά, θάρ­ρος και δεν στε­να­χω­ριέ­ται άσκο­πα με τυχόν αρ­νη­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα και απο­γοη­τεύ­σεις.
• Να μά­θουν στα παι­διά τους να ανα­γνω­ρί­ζουν τα συ­ναι­σθή­μα­τα των άλλων γύρω τους, ξε­κι­νώ­ντας από τους συ­νο­μη­λί­κους τους (π.χ. «Πώς μπο­ρεί άραγε να αι­σθά­νε­ται ο Χ. που τον κο­ροϊ­δε­ψαν στο σχο­λείο» «Πώς θα ένιω­θες αν ήσουν στη θέση του» κλπ). Με αυτόν τον τρόπο αρ­χί­ζει να ανα­πτύσ­σε­ται η εν­συ­ναί­σθη­ση του παι­διού.
• Να ενι­σχύ­ουν την αυ­το­πε­ποί­θη­ση του παι­διού: με ένα ει­λι­κρι­νές «μπρά­βο» εκ μέ­ρους των γο­νέ­ων, το παιδί δεν κερ­δί­ζει μόνο τον έπαι­νο, αλλά και την αγάπη, την εκτί­μη­ση, την προ­σο­χή και τη δύ­να­μη να πι­στέ­ψει στον εαυτό του. Ση­μα­ντι­κό επί­σης είναι να επαι­νού­με το παιδί όταν δεί­χνει αυ­το­έ­λεγ­χο.
• Να νου­θε­τούν και να κα­τευ­θύ­νουν το παιδί να μην κρί­νει τους άλ­λους: το παιδί δε θα πρέ­πει να βγά­ζει συ­μπε­ρά­σμα­τα στη­ρι­ζό­με­νο σε κά­ποιο τυχόν ελάτ­τω­μα, ή κά­ποια κακή συ­μπε­ρι­φο­ρά (π.χ. ενός συ­νο­μή­λι­κου). Θα πρέ­πει να μάθει να δι­καιο­λο­γεί  τυχόν ελατ­τώ­μα­τα και μη επι­θυ­μη­τές συ­μπε­ρι­φο­ρές και να προ­σπα­θεί να «μπαί­νει στη θέση των άλλων» βλέ­πο­ντας στα πράγ­μα­τα από τη δική στους οπτι­κή γωνία, προ­λαμ­βά­νο­ντας κα­ταυ­τόν τον τρόπο τη μι­σαλ­λο­δο­ξία και την προ­κα­τά­λη­ψη στην ενή­λι­κη ζωή του.

Η ανά­πτυ­ξη της Συ­ναι­σθη­μα­τι­κής Νοη­μο­σύ­νης, μόνο ευ­τυ­χι­σμέ­νο μπο­ρεί να κάνει ένα παιδί. Και αυτό γιατί μέσα από αυτήν μα­θαί­νει να έχει αυ­το­πε­ποί­θη­ση και υπευ­θυ­νό­τη­τα, να συ­νερ­γά­ζε­ται, να κα­τα­νο­εί και συ­νε­πώς αρ­γό­τε­ρα, να εντάσ­σε­ται ομαλά στο κοι­νω­νι­κό σύ­νο­λο, όντας «οπλι­σμέ­νο» για τις σύγ­χρο­νες προ­κλή­σεις της ζωής. Στο ση­μείο αυτό αξί­ζει να ση­μειω­θεί πως πρω­τί­στως οι γο­νείς είναι εκεί­νοι που θα πρέ­πει να εφαρ­μό­ζουν στη ζωή τους πα­ρα­δείγ­μα­τα προς μί­μη­ση για τα παι­διά ανα­φο­ρι­κά με τη Συ­ναι­σθη­μα­τι­κή Νοη­μο­σύ­νη τους. Ας μην ξε­χνά­με άλ­λω­στε πως τα παι­διά «δεν κά­νουν αυτό που τους λες, αλλά κά­νουν αυτό που κά­νεις».