Εγκλωβισμένοι στην ανεργία οι νέοι

Τα υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά νέων που βρί­σκο­νται εκτός απα­σχό­λη­σης, εκ­παί­δευ­σης και κα­τάρ­τι­σης, των απο­κα­λού­με­νων ΝΕΕΤ (Not in Employment, Education or Training), εμ­φα­νί­ζει η Ελ­λά­δα στον ευ­ρω­παϊ­κό Νότο.

Της ΤΑ­ΣΟΥ­ΛΑΣ  ΚΑ­ΡΑΙ­ΣΚΑ­ΚΗ

Ερευ­να που διε­ξή­χθη από το Πα­νε­πι­στή­μιο Αι­γαί­ου στο πλαί­σιο του έργου Youthshare, το οποίο χρη­μα­το­δο­τεί­ται από τον Ευ­ρω­παϊ­κό Οι­κο­νο­μι­κό Χώρο, έδει­ξε ότι το 19,5% των νέων 15-29 ετών δεν ερ­γά­ζε­ται και δεν πα­ρα­κο­λου­θεί κά­ποιο επι­μορ­φω­τι­κό πρό­γραμ­μα. Το πρό­βλη­μα εμ­φα­νί­ζε­ται ιδιαί­τε­ρα οξυ­μέ­νο στις ηλι­κί­ες των 25 έως 29 ετών. Την πε­ρί­ο­δο 2006-2009 οι νέοι 25-29 ετών εκτός ερ­γα­σί­ας ή επι­μόρ­φω­σης απο­τε­λού­σαν το 25% του συ­νό­λου αυτής της πλη­θυ­σμια­κής ομά­δας στην Ελ­λά­δα. Το 2013 άγ­γι­ξαν το 40%, στη συ­νέ­χεια άρ­χι­σαν να μειώ­νο­νται και το 2018 έφτα­σαν να απο­τε­λούν το 29,5%, παρά τη δη­μο­γρα­φι­κή συρ­ρί­κνω­ση αυτής της πλη­θυ­σμια­κής ομά­δας, η οποία το 2006 πε­ριε­λάμ­βα­νε 800.000 άτομα και το 2018 πε­ρί­που 560.000, λόγω brain drain.

«Με­λε­τά­με το φαι­νό­με­νο σε τέσ­σε­ρις χώρες, Ελ­λά­δα, Κύπρο, Ιτα­λία, Ισπα­νία, αλλά και στις πε­ρι­φέ­ρειές τους, κα­τα­γρά­φο­ντας δια­φο­ρές και εσω­τε­ρι­κές ανι­σό­τη­τες, για όλη την πε­ρί­ο­δο της κρί­σης. Μετά το 2013, πρώτη ανέ­καμ­ψε η Κύ­προς (14,8% το ση­με­ρι­νό πο­σο­στό των ΝΕΕΤ), κα­τό­πιν η Ισπα­νία (16,5%), ενώ Ελ­λά­δα και Ιτα­λία εξα­κο­λου­θούν να εμ­φα­νί­ζουν υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά (περί το 20%). Εστιά­ζου­με στους ΝΕΕΤ 25-29 ετών, 168.000 άτομα στην Ελ­λά­δα, καθώς το φαι­νό­με­νο σε αυτή την ηλι­κια­κή ομάδα, που μέχρι πρό­τι­νος δεν πε­ρι­λαμ­βα­νό­ταν στις ευ­ρω­παϊ­κές δρά­σεις για τους άνερ­γους ή ανε­νερ­γούς νέους, είναι πολύ πιο έντο­νο. Είναι οι ηλι­κί­ες που απει­λού­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο από τις δυ­σκο­λί­ες έντα­ξης στην αγορά ερ­γα­σί­ας», ση­μειώ­νει στην «Κ» ο δρ Στέ­λιος Γκιά­λης, ανα­πλη­ρω­τής κα­θη­γη­τής στο Πα­νε­πι­στή­μιο Αι­γαί­ου. Ο κ. Γκιά­λης είναι κύ­ριος ερευ­νη­τής του Youthshare (www.youthshare-project.org) και επι­βλέ­πων της ερευ­νη­τι­κής ομά­δας που συ­γκρο­τούν η δι­δα­κτο­ρι­κή ερευ­νή­τρια Εφη Εμ­μα­νου­ήλ, ο με­τα­δι­δα­κτο­ρι­κός ερευ­νη­τής δρ Μι­χά­λης Που­λη­μάς και ο ερευ­νη­τής δρ Ιω­άν­νης Πα­πα­γε­ωρ­γί­ου.

«Ο όρος ΝΕΕΤ ει­σή­χθη τη δε­κα­ε­τία του ’90 στη Βρε­τα­νία και διευ­ρύ­νει την ομάδα των άνερ­γων νέων συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νο­ντας και εκεί­νους που δεν ψά­χνουν για δου­λειά και άρα δεν εμ­φα­νί­ζο­νται στις στα­τι­στι­κές των ανέρ­γων. Συ­να­θροί­ζο­νται με τους ανε­νερ­γούς, με τα παι­διά και τους συ­ντα­ξιού­χους» συ­νε­χί­ζει ο κ. Γκιά­λης. «Πε­ρι­λαμ­βά­νει διά­φο­ρες κα­τη­γο­ρί­ες νέων 15-29 ετών, από άνερ­γους πτυ­χιού­χους μέχρι νέους που απα­σχο­λού­νται πε­ρι­στα­σια­κά στη “μαύρη” οι­κο­νο­μία, δεν ερ­γά­ζο­νται γιατί έχουν ανα­λά­βει τη φρο­ντί­δα μελών της οι­κο­γέ­νειας, είτε ανή­κουν σε άλλες “ευά­λω­τες” ομά­δες, είναι εξαρ­τη­μέ­νοι ή αντι­με­τω­πί­ζουν σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα ψυ­χι­κής υγεί­ας.

Πρό­κει­ται για μια με­γά­λη ανο­μοιο­γε­νή ομάδα, που απα­σχο­λεί ιδιαί­τε­ρα την Ε.Ε., καθώς θε­ω­ρεί­ται πηγή αρ­νη­τι­κού ρι­ζο­σπα­στι­σμού και προς τα δύο άκρα του πο­λι­τι­κού φά­σμα­τος. Δο­κι­μά­ζο­νται δρά­σεις για να πε­ριο­ρι­στεί, με πιο εμ­βλη­μα­τι­κή το Youth Guarantee (κα­νέ­νας νέος εκτός ερ­γα­σί­ας ή κα­τάρ­τι­σης μετά την απο­φοί­τη­σή του ή τον τερ­μα­τι­σμό προη­γού­με­νης σύμ­βα­σής του) που “τρέ­χει” και στην Ελ­λά­δα, ωστό­σο με σχε­τι­κά πε­ριο­ρι­σμέ­να ακόμη απο­τε­λέ­σμα­τα», ανα­φέ­ρει ο κ. Γκιά­λης.

Ανι­σό­τη­τες

Ση­μα­ντι­κές είναι οι ανι­σό­τη­τες που κα­τα­γρά­φο­νται στο εσω­τε­ρι­κό της χώρας. «Στην Ατ­τι­κή και στην Κε­ντρι­κή Μα­κε­δο­νία, που συ­γκε­ντρώ­νουν το 60-70% του πλη­θυ­σμού και των δρα­στη­ριο­τή­των της χώρας, ση­μειώ­θη­κε μια με­γά­λη έκρη­ξη των ΝΕΕΤ στη διάρ­κεια της κρί­σης, η οποία σή­με­ρα έχει υπο­χω­ρή­σει στα προ κρί­σης επί­πε­δα.

Στις μειο­νε­κτι­κές μας Πε­ρι­φέ­ρειες, Δυ­τι­κή Μα­κε­δο­νία, Βό­ρειο Αι­γαίο, τα πο­σο­στά πα­ρέ­μει­ναν υψηλά και απαι­τού­νται ει­δι­κά σχε­δια­σμέ­νες πα­ρεμ­βά­σεις ώστε να μην απο­κτή­σουν μό­νι­μο χα­ρα­κτή­ρα, ει­δι­κά για την ομάδα 25-29», εξη­γεί ο κ. Γκιά­λης.

Στην Ελ­λά­δα, οι πε­ριο­χές της Δυ­τι­κής Μα­κε­δο­νί­ας (29%), του Βο­ρεί­ου Αι­γαί­ου (27%) και της Κε­ντρι­κής Ελ­λά­δας (26%) πα­ρου­σιά­ζουν τα υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά νέων ΝΕΕΤ 15-29 ετών. Πρέ­πει να ση­μειω­θεί ότι η Κε­ντρι­κή Μα­κε­δο­νία ήταν σε ύφεση πολύ πριν από το 2008, καθώς εκα­το­ντά­δες πε­ρι­φε­ρεια­κές βιο­μη­χα­νι­κές μο­νά­δες είχαν εγκα­τα­λεί­ψει την πε­ριο­χή. Η κρίση ενί­σχυ­σε το φαι­νό­με­νο.

Τα υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά γυ­ναι­κών ΝΕΕΤ κα­τα­γρά­φο­νται στις Πε­ρι­φέ­ρειες Πε­λο­πον­νή­σου (67%), Δυ­τι­κής Ελ­λά­δας (61%) και Θεσ­σα­λί­ας (59%), δη­λα­δή η πλειο­νό­τη­τα των νέων γυ­ναι­κών στις πε­ριο­χές αυτές είναι άνερ­γες. Τα υψη­λό­τε­ρα πο­σο­στά αν­δρών ΝΕΕΤ κα­τα­γρά­φο­νται στην Ηπει­ρο (54%), στο Νότιο Αι­γαίο (52%) και στα Ιόνια Νησιά (51%). «Οι νέοι απου­σιά­ζουν από τις σύγ­χρο­νες κοι­νω­νι­κο­πα­ρα­γω­γι­κές δομές κυ­ρί­ως στις λι­γό­τε­ρο ανε­πτυγ­μέ­νες νη­σιω­τι­κές και πα­ρά­κτιες πε­ριο­χές που υπέ­φε­ραν πε­ρισ­σό­τε­ρο κατά τη διάρ­κεια της ύφε­σης.

Οι λόγοι; «Προ­σφο­ρά κυ­ρί­ως επο­χι­κής ερ­γα­σί­ας, από­στα­ση από τη μη­τρό­πο­λη (η Ελ­λά­δα εμ­φα­νί­ζει από τα με­γα­λύ­τε­ρα χά­σμα­τα με­τα­ξύ πό­λε­ων και αγρο­τι­κών πε­ριο­χών όσον αφορά τους NEET), πρό­ω­ρη εγκα­τά­λει­ψη του σχο­λεί­ου, φύλο, εθνι­κό­τη­τα, σχε­τι­κά χα­μη­λό οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο της οι­κο­γέ­νειας», ση­μειώ­νουν οι Εφη Εμ­μα­νου­ήλ και Μι­χά­λης Που­λη­μάς.

«Πιο ευά­λω­τες είναι οι γη­γε­νείς γυ­ναί­κες και οι πρό­σφυ­γες 25-29 ετών», λέει ο κ. Που­λη­μάς. «Στις νη­σιω­τι­κές Πε­ρι­φέ­ρειες οι γυ­ναί­κες ανα­φέ­ρουν έλ­λει­ψη ευ­και­ριών. Οι πε­ρισ­σό­τε­ρες επι­χει­ρή­σεις στα χωριά είναι οι­κο­γε­νεια­κές, οι προ­σφε­ρό­με­νες θέ­σεις απαι­τούν χα­μη­λό επί­πε­δο ει­δί­κευ­σης σε σχέση με τις δε­ξιό­τη­τες που δια­θέ­τουν οι γυ­ναί­κες. Ωστό­σο, αγω­νιούν και προ­σπα­θούν να εντα­χθούν στην αγορά ερ­γα­σί­ας, για να με­τα­δώ­σουν στα παι­διά τους μέσα από τη δική τους επαγ­γελ­μα­τι­κή εμπει­ρία αξίες, πρό­τυ­πα, στά­σεις», ανα­φέ­ρει ο κ. Που­λη­μάς.

Σο­βα­ρές είναι οι έμ­φυ­λες ανι­σό­τη­τες. «Οι γυ­ναί­κες ανα­λαμ­βά­νουν τον με­γα­λύ­τε­ρο όγκο του οι­κο­γε­νεια­κού φόρ­του, τη φρο­ντί­δα των παι­διών, των ηλι­κιω­μέ­νων. Δεν υπάρ­χει ευ­ε­λι­ξία στο ωρά­ριο, οι προ­σφε­ρό­με­νες θέ­σεις είναι κα­κο­πλη­ρω­μέ­νες και ανα­σφά­λι­στες», λέει η κ. Εμ­μα­νου­ήλ. «Με­γά­λες δυ­σκο­λί­ες αντι­με­τω­πί­ζουν οι γυ­ναί­κες από ερ­γα­τι­κά και λαϊκά στρώ­μα­τα που ερ­γά­ζο­νταν από μι­κρές και ακόμη με­γα­λύ­τε­ρες εκεί­νες σε μο­νο­γο­νεϊ­κές οι­κο­γέ­νειες καθώς δεν έχουν βο­ή­θεια ούτε από το κρά­τος ούτε από την οι­κο­γέ­νεια», το­νί­ζει ο κ. Που­λη­μάς. Ομως, δεν πτο­ού­νται. «Μια νεαρή γυ­ναί­κα που τε­λεί­ω­σε με δυ­σκο­λί­ες το νυ­χτε­ρι­νό, έχει βάλει στό­χους, να πάρει το “lower”, να μάθει υπο­λο­γι­στές, να βρει μια καλή και στα­θε­ρή δου­λειά, όπως είπε “δου­λεύω από μικρή χωρίς ασφά­λι­ση, τώρα πια δεν θέλω μια τέ­τοια δου­λειά”», ανα­φέ­ρει η κ. Εμ­μα­νου­ήλ.

Ελ­λει­ψη προ­ϋ­πη­ρε­σί­ας, ένας φαύ­λος κύ­κλος

Το 66% των ΝΕΕΤ 15-29 ετών ψά­χνει για δου­λειά και το 34% έχει πα­ραι­τη­θεί από την ανα­ζή­τη­ση ερ­γα­σί­ας. Πέραν των γυ­ναι­κών, σε δυ­σμε­νή θέση βρί­σκο­νται και οι αι­τού­ντες άσυλο. Οι κυ­ριό­τε­ρες δυ­σκο­λί­ες που αντι­με­τω­πί­ζουν «είναι η έλ­λει­ψη νο­μι­μο­ποι­η­τι­κών εγ­γρά­φων, αριθ­μού φο­ρο­λο­γι­κού μη­τρώ­ου, η άγνοια γρα­φειο­κρα­τι­κών δια­δι­κα­σιών, η μη γνώση της ελ­λη­νι­κής γλώσ­σας. Μέχρι να εντα­χθούν στο κα­θε­στώς διε­θνούς προ­στα­σί­ας δεν μπο­ρούν να εκ­δώ­σουν ΑΦΜ ούτε να εγ­γρα­φούν στον ΟΑΕΔ. Οι ερ­γα­σί­ες που βρί­σκουν, εάν βρουν, είναι πε­ρι­στα­σια­κές και άτυ­πες. Ει­δι­κά οι γυ­ναί­κες πρό­σφυ­γες έχουν πα­ραι­τη­θεί από όνει­ρα. Προ­σβλέ­πουν στην εν­σω­μά­τω­ση των παι­διών τους, με­τα­φέ­ρουν τις προσ­δο­κί­ες στα παι­διά τους», λένε οι ερευ­νη­τές.

Πρό­βλη­μα, για γη­γε­νείς και πρό­σφυ­γες, «είναι η έλ­λει­ψη προ­ϋ­πη­ρε­σί­ας, ένας φαύ­λος κύ­κλος», ση­μειώ­νουν. Επί­σης, «ση­μα­ντι­κό ρόλο παί­ζει η κοι­νω­νι­κο-οι­κο­νο­μι­κή θέση των γο­νέ­ων. Αν οι γο­νείς κα­τα­τάσ­σο­νται στη βάση της κοι­νω­νι­κής ιε­ραρ­χί­ας είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο πι­θα­νό τα παι­διά τους να είναι NΕΕΤ». Ση­μα­ντι­κό εύ­ρη­μα κατά τον κ. Που­λη­μά είναι «ότι οι NΕΕΤ με χα­μη­λό μορ­φω­τι­κό επί­πε­δο, που είχαν απο­τυ­χί­ες ή μα­θη­σια­κά προ­βλή­μα­τα και εγκα­τέ­λει­ψαν το σχο­λείο, δεν εν­δια­φέ­ρο­νται να συμ­με­τά­σχουν σε επι­μορ­φω­τι­κά προ­γράμ­μα­τα, σε αντί­θε­ση με εκεί­νους με υψηλό μορ­φω­τι­κό επί­πε­δο». Συ­νε­πώς, «πα­ρό­λο που το υψηλό μορ­φω­τι­κό επί­πε­δο δεν προ­στα­τεύ­ει από­λυ­τα τους νέους 25-29 ετών από τον κίν­δυ­νο να βρε­θούν άνερ­γοι, η εγκα­τά­λει­ψη της κα­τάρ­τι­σης αυ­ξά­νει την πι­θα­νό­τη­τα να βρε­θούν κοι­νω­νι­κά πε­ρι­θω­ριο­ποι­η­μέ­νοι. Βέ­βαια, εξί­σου ση­μα­ντι­κή με την από­κτη­ση δε­ξιο­τή­των είναι και η ανά­καμ­ψη της αγο­ράς ερ­γα­σί­ας. Κρί­σι­μη είναι και η δια­σύν­δε­ση της εκ­παί­δευ­σης με την αγορά ερ­γα­σί­ας, με συν­δυα­στι­κές πα­ρεμ­βά­σεις και πο­λι­τι­κές που να στο­χεύ­ουν σε κάθε με­μο­νω­μέ­νη κα­τη­γο­ρία νέων», κα­τα­λή­γει ο κ. Που­λη­μάς.

πηγή kathimerini.gr