Θεόδωρος Κατσούφρος: Γεωπολιτικά παίγνια στην Ανατολική Μεσόγειο – Η ΑΟΖ στο επίκεντρο

Η γε­ω­πο­λι­τι­κή σκα­κιέ­ρα της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου ει­σέρ­χε­ται σε μια ιδιαί­τε­ρα κρί­σι­μη φάση. Οι εξε­λί­ξεις των τε­λευ­ταί­ων ετών, με απο­κο­ρύ­φω­μα τις προ­σπά­θειες της Τουρ­κί­ας να υπο­γρά­ψει συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης Απο­κλει­στι­κής Οι­κο­νο­μι­κής Ζώνης (ΑΟΖ) με τη Συρία, ανα­δει­κνύ­ουν την έντα­ση που επι­κρα­τεί στην πε­ριο­χή. Οι επι­πτώ­σεις αυτών των κι­νή­σε­ων είναι πο­λυ­ε­πί­πε­δες, καθώς αφο­ρούν όχι μόνο την εδα­φι­κή και θα­λάσ­σια κυ­ριαρ­χία, αλλά και τις διε­θνείς ισορ­ρο­πί­ες. Ως ει­δι­κός σε θέ­μα­τα θα­λάσ­σιων οριο­θε­τή­σε­ων και διε­θνούς δι­καί­ου, ο κ. Θε­ό­δω­ρος Κα­τσού­φρος στην συ­νέ­ντευ­ξη στη «δ» ανα­λύ­ει σε βάθος τα κρί­σι­μα ερω­τή­μα­τα που προ­κύ­πτουν: Ποιες είναι οι γε­ω­πο­λι­τι­κές επι­διώ­ξεις της Τουρ­κί­ας, τι ση­μαί­νει για την Ελ­λά­δα μία τέ­τοια εξέ­λι­ξη, κυ­ρί­ως, γιατί η χώρα μας, παρά τη δυ­να­μι­κή που φαί­νε­ται να υπάρ­χει, δεν έχει ακόμα προ­χω­ρή­σει στην ανα­κή­ρυ­ξη της δικής της ΑΟΖ, αλλά και στην εμ­μο­νή της γεί­το­νος περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νη­σιών.

Μέσα από την συ­νέ­ντευ­ξη επι­χει­ρεί­ται να φω­τι­στούν οι νο­μι­κές, δι­πλω­μα­τι­κές και γε­ω­πο­λι­τι­κές πα­ρά­με­τροι του ζη­τή­μα­τος, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τα κί­νη­τρα και τους κιν­δύ­νους που κρύ­βο­νται πίσω από τις στρα­τη­γι­κές επι­λο­γές των κρα­τών. Πρό­κει­ται για μία τεκ­μη­ριω­μέ­νη ανά­λυ­ση, που βα­σί­ζε­ται στην εμπε­ρι­στα­τω­μέ­νη γνώση και πο­λύ­χρο­νη ενα­σχό­λη­ση του συ­νε­ντευ­ξια­ζό­με­νου.

Ο Θε­ό­δω­ρος Κα­τσού­φρος είναι πτυ­χιού­χος της Νο­μι­κής Σχο­λής του Αρι­στο­τε­λεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου Θεσ­σα­λο­νί­κης και κά­το­χος τριών με­τα­πτυ­χια­κών τί­τλων σπου­δών στο Διε­θνές Δί­καιο, Δι­πλω­μα­τία και στο Ευ­ρω­παϊ­κό Δί­καιο. Από το 1981 έως το 2013 ερ­γά­στη­κε στο Δι­κα­στή­ριο της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης στο Λου­ξεμ­βούρ­γο. Το 1988 υπη­ρέ­τη­σε στην Ει­δι­κή Νο­μι­κή Υπη­ρε­σία του Ελ­λη­νι­κού ΥΠΕΞ. Από το 1988, ενερ­γό μέλος της Ελ­λη­νι­κής Εται­ρί­ας Διε­θνούς Δι­καί­ου και Διε­θνών Σχέ­σε­ων. Από το 2019, Senior Fellow στο Ευ­ρω­παϊ­κό Κέ­ντρο Αρι­στεί­ας Jean Monnet του Εθνι­κού Κα­πο­δι­στρια­κού Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών. Με­τα­ξύ του πλή­θους ερ­γα­σιών του και μία ει­δι­κή με­λέ­τη με θέμα τις «Ευ­θεί­ες Γραμ­μές Βάσης κατά το Δί­καιο της Θά­λασ­σας για λο­γα­ρια­σμό του Επι­στη­μο­νι­κού Συμ­βου­λί­ου του Ελ­λη­νι­κού ΥΠΕΞ» (απόρ­ρη­τη έτος 1997).

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• κ. Κα­τσού­φρο βρι­σκό­μα­στε σε μία κομ­βι­κή πε­ρί­ο­δο για την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Η Τουρ­κία απ’ ότι δια­φαί­νε­ται άρ­χι­σε όχι μόνο να νου­θε­τεί τη νέα πο­λι­τι­κή ηγε­σία της Συ­ρί­ας, αλλά και να διαρ­ρέ­ει σε­νά­ρια περί υπο­γρα­φής τουρ­κο­συ­ρια­κής ΑΟΖ. Τι κιν­δύ­νους ενέ­χει αυτή η εξέ­λι­ξη;

Αγα­πη­τή κυρία Πα­μπρή, αφού σας ευ­χα­ρι­στή­σω για την ευ­και­ρία που μου δί­νε­τε να επι­κοι­νω­νή­σω μέσω της «δη­μο­κρα­τι­κής» με το ανα­γνω­στι­κό κοινό σας, επι­τρέψ­τε μου να απευ­θύ­νω προς όλους τους Δω­δε­κα­νή­σιους τις ευχές μου για ένα ει­ρη­νι­κό 2025.

Ως εξαι­ρε­τι­κά επί­και­ρη, η ερώ­τη­ση απαι­τεί λε­πτο­με­ρή ανά­λυ­ση. Η ανα­τρο­πή του κα­θε­στώ­τος Άσαντ προ­κα­λεί ανα­τα­ρά­ξεις στην άμεση γει­το­νιά μας, οδη­γώ­ντας σε νέες γε­ω­πο­λι­τι­κές ισορ­ρο­πί­ες. Οποια­δή­πο­τε πρό­βλε­ψη είναι προς το παρόν πα­ρα­κιν­δυ­νευ­μέ­νη στο μέτρο που εμπλέ­κο­νται, με­τα­ξύ άλλων, πλεί­ο­νες «παί­κτες» με συ­γκρουό­με­να συμ­φέ­ρο­ντα. Η απά­ντη­σή μου εστιά­ζε­ται στα πι­θα­νά νο­μι­κά ζη­τή­μα­τα, ένα εκ των οποί­ων, σύμ­φω­να με δη­μο­σιο­γρα­φι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες, είναι ότι η Τουρ­κία επι­διώ­κει την επί­τευ­ξη συμ­φω­νί­ας για την οριο­θέ­τη­ση των θα­λάσ­σιων ζωνών της με τη Συρία το συ­ντο­μό­τε­ρο δυ­να­τόν. Τί θα σή­μαι­ναν, εάν υλο­ποιού­νταν, οι πλη­ρο­φο­ρί­ες αυτές τις οποί­ες έσπευ­σε να επι­βε­βαιώ­σει και ο τούρ­κος υπουρ­γός Με­τα­φο­ρών με σχε­τι­κή δή­λω­σή του στις 23 Δε­κεμ­βρί­ου 2024 (βλέπε εφη­με­ρί­δα Δη­μο­κρα­τι­κή: https://www.dimokratiki.gr/24-12-2024/tourkos-ypourgos-metaforon-i-tourkia-tha-ypograpsi-symfonia-thalassion-zonon-me-ti-syria-ti-apanta-i-athina/).

Όσον αφορά στην Τουρ­κία, το τουρ­κο-λι­βυ­κό μνη­μό­νιο του 2019 για την οριο­θέ­τη­ση των θα­λάσ­σιων ζωνών δι­καιο­δο­σί­ας των δύο κρα­τών απο­τε­λεί κραυ­γα­λέο δείγ­μα νο­μι­μο­φα­νών και ανερ­μά­τι­στων με­θο­δεύ­σε­ων, εξού και οι έντο­νες αντι­δρά­σεις κρα­τών της πε­ριο­χής, της ΕΕ και των ΗΠΑ. Οι δύο πε­ρι­πτώ­σεις δια­φέ­ρουν κα­θό­σον Τουρ­κία και Λιβύη δεν έχουν ούτε αντι­κεί­με­νες ούτε πα­ρα­κεί­με­νες ακτές ώστε η προ­βο­λή τους στη θά­λασ­σα να επι­κα­λύ­πτει τις εκα­τέ­ρω­θεν διεκ­δι­κού­με­νες θα­λάσ­σιες ζώνες, κα­θι­στώ­ντας ανα­γκαία την οριο­θέ­τη­σή τους. Αντι­θέ­τως, οι ακτές της Τουρ­κί­ας πα­ρά­κει­νται μεν των ακτών της Συ­ρί­ας, εφό­σον οι δύο χώρες έχουν κοινά χερ­σαία σύ­νο­ρα, αλλά σε καμία πε­ρί­πτω­ση δεν τε­λούν σε σχέση ευ­θεί­ας με­τω­πι­κό­τη­τας, όπως υπο­στη­ρί­ζει η Τουρ­κία, για τον απλού­στα­το λόγο ότι η Κύ­προς πα­ρεμ­βάλ­λε­ται με­τα­ξύ της ίδιας και της Συ­ρί­ας, δια­κό­πτο­ντας οποια­δή­πο­τε σχέση των ακτών τους ως αντι­κει­μέ­νων ή πα­ρα­κει­μέ­νων. Βε­βαί­ως, η Τουρ­κία ισχυ­ρί­ζε­ται εντε­λώς αυ­θαί­ρε­τα ότι τα νη­σιω­τι­κά εδάφη δεν είναι γε­νε­σιουρ­γά θα­λάσ­σιων ζωνών, πέραν της αι­για­λί­τι­δας ζώνης (βλέπε έγ­γρα­φο 2013/14136816/22273 της Μό­νι­μης Αντι­προ­σω­πεί­ας της Τουρ­κί­ας στον ΟΗΕ), δια­ψευ­δό­με­νη, όμως, πα­τα­γω­δώς από τη νο­μο­λο­γία του Διε­θνούς Δι­κα­στη­ρί­ου (απο­φά­σεις του 1985 στην υπό­θε­ση Λιβύη/Μάλτα και του 2002 στην υπό­θε­ση Κα­με­ρούν/Νι­γη­ρία). Εξάλ­λου, η ΕΕ κα­τα­δί­κα­σε απε­ρί­φρα­στα το μνη­μό­νιο του 2019 για τον λόγο ότι πα­ρα­βιά­ζει τα κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα της Ελ­λά­δας και της Κύ­πρου. Στην πε­ρί­πτω­ση λοι­πόν υπο­γρα­φής πα­ρό­μοιας συμ­φω­νί­ας, όπως την αντι­λαμ­βά­νε­ται η Τουρ­κία (δη­λα­δή με την απο­κο­πή της Κύ­πρου από τις θα­λάσ­σιες ζώνες της ανα­το­λι­κά και βό­ρεια των ακτών της), θα εί­χα­με τρεις πα­ρά­νο­μες και ανυ­πό­στα­τες «συμ­φω­νί­ες» [με την αυ­το­α­πο­κα­λού­με­νη Τουρ­κι­κή Δη­μο­κρα­τία της Βό­ρειας Κύ­πρου (ΤΔΒΚ) του 2011, με την Λιβύη του 2019 και την πι­θα­νο­λο­γού­με­νη με την Συρία], οι οποί­ες δεν απο­τε­λούν απλώς αγκά­θι στις τουρ­κο-ενω­σια­κές σχέ­σεις αλλά είναι ανα­με­νό­με­νο να «πα­γώ­σουν» οποια­δή­πο­τε πρό­ο­δο στην εντα­ξια­κή πο­ρεία της γεί­το­νος. Το συ­νημ­μέ­νο στην Πράξη Προ­σχω­ρή­σε­ως της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας δέ­κα­το Πρω­τό­κολ­λο προ­βλέ­πει ότι η Κύ­προς προ­σχω­ρεί στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση στο σύ­νο­λό της (βλέπε σχε­τι­κές δη­λώ­σεις του εκ­προ­σώ­που της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής: https://hellasjournal.com/2023/12/den-sizitame-lisi-dio-kraton-diaminii-o-ekprosopos-tis-ee-piter-stano-den-egkatalipoume-tin-kipro-i-kipros-imaste-emis/), πα­ρό­λον ότι η εφαρ­μο­γή του ενω­σια­κού δι­καί­ου στις υπό τουρ­κι­κή κα­τά­λη­ψη πε­ριο­χές της είναι προ­σώ­ρας ανέ­φι­κτη. Η Τουρ­κία θα δια­κιν­δύ­νευε, εφό­σον επι­τύγ­χα­νε μία τρίτη συμ­φω­νία, την ορι­στι­κή ρήξη των δε­σμών της με την ενω­σια­κή οι­κο­γέ­νεια, ως εκ του ότι η συμ­φω­νία αυτή θα οδη­γού­σε νο­μο­τε­λεια­κά στην δια­κο­πή της επι­θυ­μη­τής πο­ρεί­ας της προς την πλήρη έντα­ξή της στην ΕΕ. Ομοί­ως, στο πλαί­σιο της ανα­βάθ­μι­σης των σχέ­σε­ων ΗΠΑ και Κύ­πρου σε στρα­τη­γι­κές, η εξέ­λι­ξη αυτή θα δια­τά­ρασ­σε σο­βα­ρά όχι μόνο τις ήδη πά­σχου­σες αμε­ρι­κα­νο-τουρ­κι­κές αλλά και τις τουρ­κο-να­τοϊ­κές σχέ­σεις.

Όσον αφορά στην ίδια την Συρία, βάσει τυχόν συμ­φω­νί­ας οριο­θέ­τη­σης με την Τουρ­κία, θα κα­λού­νταν είτε να ανα­γνω­ρί­σει την ΤΔΒΚ ως ανε­ξάρ­τη­το κρά­τος, είτε να απο­δε­χτεί τις νο­μι­κές αλ­χη­μεί­ες της γεί­το­νος, όπως συ­νέ­βη με το τουρ­κο-λι­βυ­κό μνη­μό­νιο του 2019. Θυ­μί­ζω συ­να­φώς ότι η Συρία ήταν από τις πρώ­τες χώρες που δια­μαρ­τυ­ρή­θη­καν επι­σή­μως προς τον γε­νι­κό γραμ­μα­τέα του ΟΗΕ για τον πα­ρά­νο­μο και ανυ­πό­στα­το χα­ρα­κτή­ρα του μνη­μο­νί­ου (βλέπε το έγ­γρα­φο Α/74/831 της 29ης Απρι­λί­ου 2020 της Μό­νι­μης Αντι­προ­σω­πεί­ας της Συ­ρί­ας στον ΟΗΕ, ση­μεία 4 και 5). Θα ήταν λοι­πόν εξαι­ρε­τι­κά δύ­σκο­λο για την ίδια να δι­καιο­λο­γή­σει την σύ­να­ψη τουρ­κο-συ­ρια­κής συμ­φω­νί­ας η οποία θα κα­τα­πα­τεί κα­τά­φω­ρα, σύμ­φω­να με την τουρ­κι­κή λο­γι­κή, δι­καιώ­μα­τα της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας με την οποία η Συρία δια­τη­ρεί αγα­στές σχέ­σεις (βλέπε προ­α­να­φερ­θέν έγ­γρα­φο, ση­μείο 8), όπως αυτά απορ­ρέ­ουν από το ισχύ­ον εθι­μι­κά Δί­καιο της Θά­λασ­σας (βλέπε και προ­γε­νέ­στε­ρο έγ­γρα­φο Α/73/388 της 14ης Σε­πτεμ­βρί­ου 2018 της Μό­νι­μης Αντι­προ­σω­πεί­ας της Συ­ρί­ας προς τον ΟΗΕ) και θα υπο­νο­μεύ­ει τις επι­διω­κό­με­νες (σύμ­φω­να με σχε­τι­κές δη­λώ­σεις του νέου ηγέτη της) καλές σχέ­σεις της με την Δύση (βλέπε και πρό­σφα­τη το­πο­θέ­τη­ση του Έλ­λη­να ΥΠΕΞ επί του θέ­μα­τος, εφη­με­ρί­δα Δη­μο­κρα­τι­κή: https://www.dimokratiki.gr/21-12-2024/g-gerapetritis-anisychoume-gia-osa-symvenoun-sti-syria/).

• Γιατί η Ελ­λά­δα δεν έχει (ανα)κη­ρύ­ξει ΑΟΖ; Εξ όσων αντι­λαμ­βά­νο­μαι η πρώτη κί­νη­ση είναι να ορί­σεις πού θε­ω­ρείς ότι φτά­νουν τα όριά σου και εάν τε­λι­κώς πε­ριέλ­θουν στην Ελ­λά­δα αυτές οι πε­ριο­χές είναι ένα άλλο στά­διο της δια­δι­κα­σί­ας;

Ας μου επι­τρα­πεί να διευ­κρι­νί­σω κα­ταρ­χάς ότι ο μο­νο­με­ρής κα­θο­ρι­σμός των ορίων των θα­λάσ­σιων ζωνών ενός πα­ρά­κτιου κρά­τους χωρεί κατά κα­νό­να όταν το επι­τρέ­πουν οι απο­στά­σεις, όταν δη­λα­δή το εύρος τους (12 ναυ­τι­κά μίλια για την αι­για­λί­τι­δα ζώνη, 24 νμ για τη συ­νο­ρεύ­ου­σα ζώνη και 200 νμ για την υφα­λο­κρη­πί­δα και την ΑΟΖ) δεν συ­νε­πά­γε­ται την επι­κά­λυ­ψή τους με το αντί­στοι­χο εύρος των θα­λάσ­σιων ζωνών άλλου πα­ρά­κτιου κρά­τους. Αντι­θέ­τως, όταν οι προ­βο­λές των πα­ρα­κει­μέ­νων ή αντι­κει­μέ­νων ακτών δύο κρα­τών συ­να­ντώ­νται και επι­κα­λύ­πτο­νται, τότε απαι­τεί­ται η οριο­θέ­τη­ση των θα­λάσ­σιων ζωνών τους με δι­με­ρή συμ­φω­νία ή, εάν δεν επι­τυγ­χά­νε­ται συμ­φω­νία, με την προ­σφυ­γή στην διε­θνή δι­καιο­σύ­νη. Επο­μέ­νως, εάν η Ελ­λά­δα προ­έ­βαι­νε μο­νο­με­ρώς στον κα­θο­ρι­σμό των ορίων της ΑΟΖ της, η Τουρ­κία ή όποιο άλλο πα­ρά­κτιο κρά­τος με το οποίο έχει αντι­κεί­με­νες ή πα­ρα­κεί­με­νες ακτές (όπως η Κύ­προς, η Τουρ­κία και η Αί­γυ­πτος στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο και η Αλ­βα­νία στο Ιόνιο Πέ­λα­γος) θα μπο­ρού­σε να αμ­φι­σβη­τή­σει τον μο­νο­με­ρή κα­θο­ρι­σμό λόγω ακρι­βώς της επι­κά­λυ­ψης των θα­λάσ­σιων ζωνών τους. Πά­ντως, καμία διά­τα­ξη της Σύμ­βα­σης του Montego Bay του 1982 για το Δί­καιο της Θά­λασ­σας δεν επι­βάλ­λει σε οποιο­δή­πο­τε πα­ρά­κτιο κρά­τος την υπο­χρέ­ω­ση της μο­νο­με­ρούς ανα­κή­ρυ­ξης της ΑΟΖ του, ενώ προ­βλέ­πε­ται σχε­τι­κή διά­τα­ξη για την οριο­θέ­τη­σή της κατά το άρθρο 74, το οποίο, ως εθι­μι­κού χα­ρα­κτή­ρα, ισχύ­ει ένα­ντι όλων. Επί πα­ρα­δείγ­μα­τι, η Κύ­προς οριο­θέ­τη­σε αρ­χι­κά την ΑΟΖ της με την Αί­γυ­πτο το 2003, στη συ­νέ­χεια δε ανα­κή­ρυ­ξε μο­νο­με­ρώς (με νόμο του 2004) την ΑΟΖ της πέριξ του συ­νό­λου των ακτών της. Η Ελ­λά­δα φαί­νε­ται να ακο­λου­θεί την ίδια συλ­λο­γι­στι­κή εφό­σον το 2020 οριο­θέ­τη­σε πλή­ρως με την Ιτα­λία και με­ρι­κώς με την Αί­γυ­πτο την ΑΟΖ της. Όσον αφορά στην υφα­λο­κρη­πί­δα, το σχε­τι­κό δι­καί­ω­μα του πα­ρά­κτιου κρά­τους υφί­στα­ται εξαρ­χής (ab initio) και αφε­αυ­τού (ipso facto), οπότε η μο­νο­με­ρής ανα­κή­ρυ­ξή της δεν είναι ούτε ευ­κταία ούτε ανα­γκαία. Η Τουρ­κία κα­θό­ρι­σε μο­νο­με­ρώς τα όρια της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ της στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, με απο­τέ­λε­σμα οι μο­νο­με­ρείς αυτές πρά­ξεις της να μη δε­σμεύ­ουν την Ελ­λά­δα. Ομοί­ως, οι προ­α­να­φερ­θεί­σες ανυ­πό­στα­τες συμ­φω­νί­ες με την ΤΔΒΚ και την Λιβύη δι­καί­ως δεν ανα­γνω­ρί­ζο­νται από την Ελ­λά­δα λόγω ακρι­βώς των σο­βα­ρών νο­μι­κών ελατ­τω­μά­των από τα οποία πά­σχουν αμ­φό­τε­ρες, αν και για δια­φο­ρε­τι­κούς λό­γους.

• κ. Κα­τσού­φρο ο «Χάρ­της της Σε­βίλ­λης» αντι­κα­το­πτρί­ζει τη νο­μι­κή θέση της Ε.Ε. για τις πε­ριο­χές θα­λάσ­σιας δι­καιο­δο­σί­ας στη Με­σό­γειο;

Ο χάρ­της της Σε­βίλ­λης εκ­πο­νή­θη­κε από το ομώ­νυ­μο πα­νε­πι­στή­μιο της Ισπα­νί­ας με κρι­τή­ριο την εφαρ­μο­γή της μέσης γραμ­μής (επί αντι­κεί­με­νων ακτών) ή της γραμ­μής ίσης από­στα­σης (επί πα­ρα­κεί­με­νων ακτών) και προ­κει­μέ­νου να πα­ρα­σχε­θεί στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση η δυ­να­τό­τη­τα να προσ­διο­ρί­σει το εδα­φι­κό πεδίο εφαρ­μο­γής της νο­μο­θε­σί­ας της. Η γε­ω­με­τρι­κή αυτή μέ­θο­δος ακο­λου­θεί­ται πα­γί­ως από την διε­θνή δι­καιο­σύ­νη στην προ­σπά­θειά της να επι­τυγ­χά­νει, όταν επι­λαμ­βά­νε­ται δια­φο­ρών οριο­θέ­τη­σης, το επι­διω­κό­με­νο δί­καιο απο­τέ­λε­σμα, όπως προ­βλέ­πουν, ελ­λι­πώς όμως, οι αντί­στοι­χες δια­τά­ξεις της Σύμ­βα­σης περί οριο­θέ­τη­σης της ΑΟΖ και της υφα­λο­κρη­πί­δας (άρθρα 74 και 83). Έτσι, η από­λυ­τη τή­ρη­ση της μέσης γραμ­μής/γραμ­μής ίσης από­στα­σης απο­τε­λεί το πρώτο από τα τρία στά­δια οριο­θέ­τη­σης, ο δε χάρ­της της Σε­βίλ­λης απει­κο­νί­ζει ακρι­βώς αυτή την πρώτη φάση. Επο­μέ­νως, δεν είναι ούτε «ιδιω­τι­κός χάρ­της» («private map»), όπως τον χα­ρα­κτή­ρι­σε ατυ­χώς η Ελ­λά­δα μετά από τουρ­κι­κή δια­μαρ­τυ­ρία (βλέπε έγ­γρα­φο Α/75/929 της 21ης Ιου­νί­ου 2021 της Μό­νι­μης Αντι­προ­σω­πεί­ας της Τουρ­κί­ας προς τον ΟΗΕ), ούτε δε­σμευ­τι­κή, από νο­μι­κή άποψη, πηγή. Αντι­θέ­τως, ο πρό­σφα­τος χάρ­της της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, ο οποί­ος απει­κο­νί­ζει τις θα­λάσ­σιες ζώνες της Ελ­λά­δας βάσει της από­λυ­της εφαρ­μο­γής της μέσης γραμ­μής εκλαμ­βά­νε­ται από το θε­σμι­κό αυτό όρ­γα­νο της ΕΕ ως αφε­τη­ρία για την εκ μέ­ρους της χώρας μας εκ­πό­νη­ση του Θα­λάσ­σιου Χω­ρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού, εν­σω­μα­τώ­νο­ντας ενω­σια­κή οδη­γία του 2014 (βλέπε το έγ­γρα­φο της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής: https://maritime-spatial-planning.ec.europa.eu/media/document/15209).

• Έχει βάση η εκτί­μη­ση ότι όλοι οι χάρ­τες της Ε.Ε. απο­τυ­πώ­νουν την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, όπως προ­κύ­πτει σύμ­φω­να με το Διε­θνές Δί­καιο. Δη­λα­δή, ότι η ΑΟΖ της νήσου Στρογ­γύ­λη έχει πλήρη επή­ρεια και εφά­πτε­ται με την ΑΟΖ της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας ;

Σύμ­φω­να με όσα ανέ­λυ­σα ανω­τέ­ρω, οι χάρ­τες της ΕΕ απο­τυ­πώ­νουν το πρώτο στά­διο της οριο­θέ­τη­σης με βάση την μέση γραμ­μή, όπως αυτή προσ­διο­ρί­ζε­ται λε­πτο­με­ρώς και δια­χρο­νι­κώς μέσω της νο­μο­λο­γί­ας των διε­θνών δι­κα­στη­ρί­ων. Η ίδια η Σύμ­βα­ση του 1982 πε­ριο­ρί­ζε­ται, όπως προ­α­νέ­φε­ρα, στην επί­τευ­ξη του δί­καιου απο­τε­λέ­σμα­τος της οριο­θέ­τη­σης, χωρίς να ανα­λύ­ει τους τρό­πους με τους οποί­ους επι­τυγ­χά­νε­ται. Στην πε­ρί­πτω­ση του συ­μπλέγ­μα­τος του Κα­στελ­λο­ρί­ζου, ο βαθ­μός επή­ρειάς του στην οριο­θέ­τη­ση εξαρ­τά­ται από τις λη­πτέ­ες υπόψη στην προ­κει­μέ­νη πε­ρί­πτω­ση πε­ρι­στά­σεις, κυ­ρί­ως γε­ω­γρα­φι­κές και άλλες. Επει­δή, όμως, το σύ­μπλεγ­μα πα­ρεμ­βάλ­λε­ται με­τα­ξύ των ηπει­ρω­τι­κών τουρ­κι­κών και αι­γυ­πτια­κών ακτών, δια­κό­πτει την επαφή τους με απο­τέ­λε­σμα να ανα­τρέ­πε­ται η συ­νή­θως ισχύ­ου­σα με­τα­ξύ δύο πα­ρά­κτιων κρα­τών οριο­θέ­τη­ση και να εφαρ­μό­ζε­ται πλή­ρως, σύμ­φω­να με τη νο­μο­λο­γία του Διε­θνούς Δι­κα­στη­ρί­ου (προ­α­να­φερ­θεί­σες στην απά­ντη­σή μου επί της πρώ­της ερώ­τη­σης απο­φά­σεις του 1985 και του 2002), η μέση γραμ­μή του πρώ­του στα­δί­ου της οριο­θέ­τη­σης. Απτό δείγ­μα της άπο­ψης αυτής απο­τε­λεί το πόσο δια­φο­ρε­τι­κή θα ήταν η οριο­θέ­τη­ση εάν το σύ­μπλεγ­μα ανήκε στην Τουρ­κία (στην υπο­θε­τι­κή αυτή πε­ρί­πτω­ση θα είχε μη­δε­νι­κή σχε­δόν επή­ρεια στην οριο­θέ­τη­ση με την Αί­γυ­πτο) ή εάν ανήκε στην Αί­γυ­πτο (οπότε θα δι­καιού­νταν αι­για­λί­τι­δα ζώνη 12 νμ και ελά­χι­στη ΑΟΖ, εν­θυ­λα­κω­νό­με­νο, δη­λα­δή εγκλω­βι­ζό­με­νο, εντός τουρ­κι­κής ΑΟΖ). Λόγω, όμως, της συ­γκε­κρι­μέ­νης γε­ω­γρα­φι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας (δη­λα­δή της πα­ρεμ­βο­λής) και της δια­φο­ρε­τι­κής νο­μι­κής ρύθ­μι­σης στην πε­ρί­πτω­ση αυτή, το σύ­μπλεγ­μα έχει πλήρη επή­ρεια. Ακόμη, όμως, και αν πε­ριο­ρι­ζό­ταν στην έσχα­τη πε­ρί­πτω­ση ο βαθ­μός επή­ρειας του συ­μπλέγ­μα­τος, η οριο­θέ­τη­ση με­τα­ξύ της ανα­το­λι­κής ακτής της Κρή­της και της δυ­τι­κής ακτής της Κύ­πρου θα ήταν δε­δο­μέ­νη λόγω της επι­κά­λυ­ψης της προ­βο­λής των αντί­στοι­χων θα­λάσ­σιων ζωνών τους, με απο­τέ­λε­σμα η οριο­γραμ­μή να συ­νι­στά ανά­χω­μα, σε συν­δυα­σμό με το νη­σιω­τι­κό τόξο Κρή­της, Κάσου, Καρ­πά­θου και Ρόδου (η προ­βο­λή του οποί­ου στην θά­λασ­σα έχει κα­τεύ­θυν­ση από ΒΔ προς ΝΑ, διεμ­βο­λί­ζο­ντας την προ­βο­λή της τουρ­κι­κής ακτής), και απο­κλεί­ει ορι­στι­κά οποια­δή­πο­τε επαφή των τουρ­κι­κών ακτών με τις αι­γυ­πτια­κές. Η λε­πτο­μέ­ρεια αυτή είναι το ισχυ­ρό­τε­ρο χαρτί της Ελ­λά­δας, η οποία κα­λεί­ται επει­γό­ντως να το αξιο­ποι­ή­σει τόσο με την Κύπρο όσο και με την Αί­γυ­πτο.

• Η Τουρ­κία επι­μέ­νει στο δόγμα περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νη­σιών μας. Θα ήθελα να σας ρω­τή­σω αν η γεί­το­να χώρα έχει νο­μι­κά ερεί­σμα­τα να διεκ­δι­κεί μία τέ­τοια εξέ­λι­ξη ή δια­βά­ζει τις συν­θή­κες αλά Τούρ­κα ;

Η γεί­των εγκα­λεί την Ελ­λά­δα για την αθέ­τη­ση της συμ­βα­τι­κής υπο­χρέ­ω­σής της να δια­τη­ρεί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποι­η­μέ­να τα νη­σιω­τι­κά της εδάφη βάσει της Συν­θή­κης Ει­ρή­νης της Λω­ζά­νης του 1923 και της Συν­θή­κης Ει­ρή­νης των Πα­ρι­σί­ων του 1947. Η Τουρ­κία συν­δέ­ει εσκεμ­μέ­να την εκ­χώ­ρη­ση της κυ­ριαρ­χί­ας από την αυ­στη­ρή τή­ρη­ση της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των ελ­λη­νι­κών νη­σιω­τι­κών εδα­φών, υπό την έν­νοια ότι εξαρ­τά την εκ­χώ­ρη­σή τους από τον συ­γκε­κρι­μέ­νο όρο. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η Τουρ­κία ψεύ­δε­ται τόσον ως προς τη νο­μι­κή φύση των ρη­τρών απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των δύο Συν­θη­κών σε σχέση με την κυ­ριαρ­χία, όσο και ως προς τον βαθμό, δη­λα­δή το εύρος, της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης. Συ­γκε­κρι­μέ­να, οι αφο­ρώ­σες την κυ­ριαρ­χία δια­τά­ξεις αμ­φο­τέ­ρων των Συν­θη­κών έχουν εμπράγ­μα­το ή δι­καιο­θε­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα, ισχύ­ουν δη­λα­δή εις το δι­η­νε­κές ένα­ντι όλων, σε αντί­θε­ση με τις ρή­τρες απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης, οι οποί­ες, ως ενο­χι­κές ή συ­ναλ­λα­κτι­κές, ισχύ­ουν προ­σω­ρι­νά και μόνον ένα­ντι των συμ­βαλ­λο­μέ­νων. Υπό την έν­νοια αυτή, η Τουρ­κία αδυ­να­τεί να επι­κα­λε­στεί τις αυ­στη­ρές ρή­τρες περί απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης της Συν­θή­κης του 1947, εφό­σον δεν φέρει την ιδιό­τη­τα του συμ­βαλ­λό­με­νου μέ­ρους. Αντι­θέ­τως, όσον αφορά την Συν­θή­κη του 1923, το μεν άρθρο 12 αφορά στην κυ­ριαρ­χία, το δε άρθρο 13 ανα­φέ­ρε­ται σε πε­ριο­ρι­στι­κά μέτρα στρα­τιω­τι­κού χα­ρα­κτή­ρα και ου­δό­λως σε απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση, τα δε μέτρα αφο­ρούν απο­κλει­στι­κά και μόνο τις νή­σους Λέσβο, Χίο, Σάμο και Ικα­ρία. Η σύν­δε­ση μά­λι­στα της εκ­χώ­ρη­σης της κυ­ριαρ­χί­ας με την τή­ρη­ση της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης κα­ταρ­ρί­πτε­ται από το γε­γο­νός ότι η ίδια η Τουρ­κία ζή­τη­σε και επέ­τυ­χε το 1936 την επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση των Στε­νών (τα οποία τε­λού­σαν σε κα­θε­στώς αυ­στη­ρής απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης δυ­νά­μει της εν­σω­μα­τω­μέ­νης στην Συν­θή­κη της Λω­ζά­νης του 1923 Σύμ­βα­σης περί του νο­μι­κού κα­θε­στώ­τος των Στε­νών), χωρίς να τεθεί καν ζή­τη­μα επα­να­προσ­διο­ρι­σμού της κυ­ριαρ­χί­ας τους. Εξάλ­λου, οι νήσοι Λή­μνος και Σα­μο­θρά­κη ακο­λού­θη­σαν, ως προς την επα­να­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σή τους, την τύχη των Στε­νών, ο νο­μι­κός ορι­σμός των οποί­ων τα συ­μπε­ριε­λάμ­βα­νε ρητώς το 1923. Η άσκη­ση του απορ­ρέ­ο­ντος από το εθι­μι­κό δί­καιο φυ­σι­κού και διαρ­κούς δι­καιώ­μα­τος κάθε κρά­τους στην άμυνα του συ­νό­λου της επι­κρά­τειάς του συ­νι­στά, υπό την μορφή της αμυ­ντι­κής θω­ρά­κι­σής της, το κα­τάλ­λη­λο μέσον αυ­το­προ­στα­σί­ας και επι­βί­ω­σής του ένα­ντι οποιασ­δή­πο­τε επι­βου­λής κατά της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τάς του.