Ολοήμερα δημοτικά παντού και 14χρονη υποχρεωτική εκπαίδευση

«Η οι­κο­νο­μι­κή κρίση ρί­χνει βαριά τη σκιά της πάνω στην εκ­παί­δευ­ση. Δεν θα βγού­με όμως από την κρίση, εάν δεν ιε­ραρ­χή­σου­με ως προ­τε­ραιό­τη­τα τη με­ταρ­ρύθ­μι­ση της εκ­παί­δευ­σης και ευ­ρύ­τε­ρα την ανα­συ­γκρό­τη­ση του κοι­νω­νι­κού κρά­τους» τό­νι­σε ο Νίκος Φίλης εγκαι­νιά­ζο­ντας τον Εθνι­κό Διά­λο­γο στην Παι­δεία. Μι­λώ­ντας στην πρώτη συ­νε­δρί­α­ση της αρ­μό­διας Επι­τρο­πής, πρό­ε­δρος της οποί­ας είναι ο κα­θη­γη­τής Ιστο­ρί­ας του Πα­νε­πι­στή­μιου Αθη­νών Αντώ­νης Λιά­κος, ο Νίκος Φίλης πα­ρου­σί­α­σε το χρο­νο­διά­γραμ­μα του εθνι­κού δια­λό­γου και ανα­φέρ­θη­κε στο σχέ­διο για την κα­θιέ­ρω­ση 14χρο­νης υπο­χρε­ω­τι­κής εκ­παί­δευ­σης, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της 2χρο­νης υπο­χρε­ω­τι­κής προ­σχο­λι­κής αγω­γής.

Βάσει του χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος, από τα μέσα Ια­νουα­ρί­ου έως τα μέσα Μαρ­τί­ου, θα ορ­γα­νω­θούν δη­μό­σιες συ­ζη­τή­σεις για επι­μέ­ρους θέ­μα­τα σε εβδο­μα­διαία βάση. Έως το τέλος Μαρ­τί­ου η Επι­τρο­πή Δια­λό­γου θα έχει κα­ταρ­τί­σει το πρώτο σχέ­διο της Έκ­θε­σης, το οποίο έως το τέλος Απρι­λί­ου θα τεθεί σε δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση.

Ση­μειώ­νε­ται, ότι η εν λόγω επι­τρο­πή, στην οποία συμ­με­τέ­χουν 36 εκ­πρό­σω­ποι των τριών βαθ­μί­δων της εκ­παί­δευ­σης, είναι η δεύ­τε­ρη, μετά την επι­τρο­πή δια­λό­γου της επι­τρο­πής μορ­φω­τι­κών υπο­θέ­σε­ων της Βου­λής, που αρ­χί­ζει τις δια­δι­κα­σί­ες δια­λό­γου. Οι άλλοι δύο φο­ρείς που θα λει­τουρ­γή­σουν πα­ράλ­λη­λα στο διά­λο­γο, είναι το Εθνι­κό Συμ­βού­λιο Παι­δεί­ας και το Ιν­στι­τού­το Εκ­παι­δευ­τι­κής Πο­λι­τι­κής.

Ο υπουρ­γός Παι­δεί­ας τό­νι­σε πως στό­χος του δια­λό­γου είναι να αξιο­ποι­η­θούν τα θε­τι­κά και να κα­ταρ­γη­θούν τα αρ­νη­τι­κά ώστε «υπερ­βαί­νο­ντας τις πα­θο­γέ­νειες, να σχε­διά­σου­με ένα νέο πα­ρά­δειγ­μα σχο­λεί­ου, ώστε από το σχο­λειό της κρί­σης, να πε­ρά­σου­με στο σχο­λειό της πο­λι­τι­σμι­κής-δη­μο­κρα­τι­κής ανά­τα­σης και της γε­νι­κό­τε­ρης ανά­πτυ­ξης». «Κα­νέ­νας Διά­λο­γος δεν μπο­ρεί να πε­τύ­χει, εάν δεν αντα­πο­κρί­νε­ται στις αγω­νί­ες της κοι­νω­νί­ας και στην ανα­γκαία συ­νερ­γα­σία με τους πα­ρά­γο­ντες της Εκ­παί­δευ­σης. Γι΄ αυτό, δεν προ­τι­θέ­με­θα να πραγ­μα­το­ποι­ή­σου­με άλλον έναν διά­λο­γο από τα πάνω, ανά­με­σα σε τε­χνο­κρά­τες της εκ­παί­δευ­σης. Θα ορ­γα­νώ­σου­με κύ­κλους συ­ζη­τή­σε­ων και ανα­ζη­τή­σε­ων, με ευ­ρεία κοι­νω­νι­κή συμ­με­το­χή, ει­δι­κό­τε­ρα δε, με την αδια­με­σο­λά­βη­τη συμ­με­το­χή των εκ­παι­δευ­τι­κών» επε­σή­μα­νε με νόημα ο Νίκος Φίλης.

«Σχε­διά­ζου­με την κα­θιέ­ρω­ση 14χρο­νης υπο­χρε­ω­τι­κής εκ­παί­δευ­σης, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της 2χρο­νης υπο­χρε­ω­τι­κής προ­σχο­λι­κής αγω­γής. Την ανα­μόρ­φω­ση της ει­δι­κής αγω­γής, μέσω του συ­στή­μα­τος της συ­νεκ­παί­δευ­σης, την κα­θιέ­ρω­ση του ολο­ή­με­ρου δη­μο­τι­κού σχο­λεί­ου πα­ντού, την αλ­λα­γή της δομής του Λυ­κεί­ου και της συ­να­κό­λου­θης πρό­σβα­σης στην τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση, την απο­τί­μη­ση του εκ­παι­δευ­τι­κού έργου, τις αλ­λα­γές στα ανα­λυ­τι­κά προ­γράμ­μα­τα και στο πε­ριε­χό­με­νο σπου­δών του γε­νι­κού και του επαγ­γελ­μα­τι­κού λυ­κεί­ου, ένα νέο στρα­τη­γι­κό σχε­δια­σμό της επαγ­γελ­μα­τι­κής εκ­παί­δευ­σης και της κα­τάρ­τι­σης, τον τολ­μη­ρό ανα­σχε­δια­σμό πα­νε­πι­στη­μί­ων, σχο­λών και τμη­μά­των, την δη­μο­κρα­τι­κή ρύθ­μι­ση των με­τα­πτυ­χια­κών σπου­δών και άλλα ζη­τή­μα­τα», δή­λω­σε και συ­νέ­χι­σε:

«Έχου­με συ­νεί­δη­ση ότι μιας τέ­τοιας έκτα­σης με­ταρ­ρύθ­μι­ση χρειά­ζε­ται χρόνο, πό­ρους και σχε­δια­σμό. Χρειά­ζε­ται δια­κομ­μα­τι­κή συ­νεν­νό­η­ση και κοι­νω­νι­κή συ­ναί­νε­ση. Γι­΄αυ­τό η με­ταρ­ρύθ­μι­ση δεν εξα­ντλεί­ται σε ένα-δυό χρό­νια, ούτε σε μιά τε­τρα­ε­τία. Είναι έργο πνοής. Κι΄ αυτήν την ευ­θύ­νη ανα­λαμ­βά­νου­με ως κυ­βέρ­νη­ση της αρι­στε­ράς, απέ­να­ντι στην κοι­νω­νία και ει­δι­κό­τε­ρα απέ­να­ντι στη νέα γενιά. Δια­σφα­λί­ζο­ντας το δι­καί­ω­μά της στη μόρ­φω­ση, ανα­βαθ­μί­ζο­ντας το δη­μό­σιο εκ­παι­δευ­τι­κό σύ­στη­μα, δια­μορ­φώ­νο­ντας από σή­με­ρα προ­ϋ­πο­θέ­σεις αξιο­ποί­η­σης του νέου επι­στη­μο­νι­κού δυ­να­μι­κού σε όλες τις βαθ­μί­δες της εκ­παί­δευ­σης. Ως πρώτο βήμα, από την σχο­λι­κή 2016-2017, θα προ­χω­ρή­σου­με σε μό­νι­μους διο­ρι­σμούς χι­λιά­δων εκ­παι­δευ­τι­κών, μετά από μία πε­ντα­ε­τία κατά την οποία απο­χώ­ρη­σαν 30.000 εκ­παι­δευ­τι­κοί και έγι­ναν ου­σια­στι­κά μη­δε­νι­κοί διο­ρι­σμοί».

Ανα­φε­ρό­με­νος στη χρη­μα­το­δό­τη­ση της Δη­μό­σιας Παι­δεί­ας τό­νι­σε: «Η δη­μό­σια χρη­μα­το­δό­τη­ση της εκ­παί­δευ­σης θα απο­τε­λέ­σει βα­σι­κή πα­ρά­με­τρο για τον σχε­δια­σμό της ανά­πτυ­ξης της χώρας. Από την αρχή των μνη­μο­νί­ων τα κον­δύ­λια του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για την παι­δεία, έχουν υπο­χω­ρή­σει κατά 35,6%. Φέτος, για πρώτη χρο­νιά, στα­μά­τη­σε η πτώση στο 2,8% επί του ΑΕΠ. Αν ίσχυε το με­σο­πρό­θε­σμο πρό­γραμ­μα της κυ­βέρ­νη­σης Σα­μα­ρά, τα κον­δύ­λια θα έπε­φταν στο 2% επί του ΑΕΠ, το 2018. Η κυ­βέρ­νη­ση, θα επι­διώ­ξει να ανα­στρέ­ψει το κα­θο­δι­κό σπι­ράλ της δη­μό­σιας χρη­μα­το­δό­τη­σης, με στόχο τη σύ­γκλι­ση των εκ­παι­δευ­τι­κών δα­πα­νών με τον ευ­ρω­παϊ­κό μέσον όρο, σε συ­νάρ­τη­ση πά­ντο­τε προς την εξέ­λι­ξη των δη­μο­σιο­νο­μι­κών με­γε­θών και της εξό­δου της χώρας από την κρίση».

Ανα­λυ­τι­κά η το­πο­θέ­τη­ση του Νίκου Φίλη αλλά και του προ­έ­δρου της Επι­τρο­πής Αντώ­νη Λιά­κου:

Νίκος Φίλης: «Η εκ­παι­δευ­τι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση, ένα έργο πνοής»

Η οι­κο­νο­μι­κή κρίση ρί­χνει βαριά τη σκιά της πάνω στην εκ­παί­δευ­ση. Δεν θα βγού­με όμως από την κρίση, εάν δεν ιε­ραρ­χή­σου­με ως προ­τε­ραιό­τη­τα τη με­ταρ­ρύθ­μι­ση της εκ­παί­δευ­σης και ευ­ρύ­τε­ρα την ανα­συ­γκρό­τη­ση του κοι­νω­νι­κού κρά­τους.

Η εκ­παί­δευ­ση είχε πε­ρι­πέ­σει σε κρίση πριν την κρίση, αλλά τώρα τα προ­βλή­μα­τα με­γε­θύν­θη­καν. Είχε χάσει τον κυ­ρί­αρ­χα μορ­φω­τι­κό χα­ρα­κτή­ρα της και είχε γλι­στρή­σει σε μια οι­κο­νο­μί­στι­κη αντί­λη­ψη. Η παι­δεία ολο­έ­να και πε­ρισ­σό­τε­ρο με­τα­τρε­πό­ταν σε κα­τάρ­τι­ση, η αν­θρω­πι­στι­κή μόρ­φω­ση υπο­χω­ρού­σε, το σχο­λειό κα­τά­ντη­σε εξε­τα­στι­κό κέ­ντρο και διά­δρο­μος για την ανώ­τα­τη εκ­παί­δευ­ση. Η δη­μο­κρα­τι­κή λει­τουρ­γία εξο­βε­λί­ζο­νταν από αυ­ταρ­χι­κές πρα­κτι­κές και υϊ­ο­θε­τού­νταν πο­λι­τι­κές που ενο­χο­ποιού­σαν τον εκ­παι­δευ­τι­κό για τα δεινά της εκ­παί­δευ­σης. Το πνεύ­μα της συ­νερ­γα­σί­ας και της αλ­λη­λεγ­γύ­ης είχε καμ­φθεί απέ­να­ντι στο σκλη­ρό αντα­γω­νι­σμό. Η από­λαυ­ση της γνώ­σης, είχε αντι­κα­τα­στα­θεί από πα­ρά­λο­γες εξε­τα­στι­κές δο­κι­μα­σί­ες, που οδή­γη­σαν στο να γί­νουν οι έφη­βοι οι σκλη­ρό­τε­ρα ερ­γα­ζό­με­νοι έλ­λη­νες. Η δη­μο­κρα­τι­κή αντί­λη­ψη για τη λει­τουρ­γία του σχο­λεί­ου υπο­χώ­ρη­σε μπρο­στά στον διευ­θυ­ντι­σμό και την πα­λι­νόρ­θω­ση μο­ντέ­λων άκαμ­πτης ιε­ραρ­χί­ας. Η κρίση συλ­λο­γι­κών ορα­μά­των υπέ­σκα­ψε και το συ­νε­κτι­κό κοι­νω­νι­κό όραμα για την εκ­παί­δευ­ση.

Πρέ­πει να ανα­γνω­ρί­σου­με ότι η πο­ρεία προς την εκ­παι­δευ­τι­κή κρίση δεν υπήρ­ξε ένα κα­θο­δι­κό συ­νε­χές. Μετά τη με­τα­πο­λί­τευ­ση, υπήρ­ξαν προ­σπά­θειες με­ταρ­ρύθ­μι­σης που απο­σκο­πού­σαν στο να ξα­να­ε­νώ­σουν το νήμα που είχε κοπεί από την δι­κτα­το­ρία. Ωστό­σο, εδώ και πολλά χρό­νια η προ­ω­θη­τι­κή δύ­να­μη αυτών των προ­σπα­θειών, έχει στα­μα­τή­σει. Όχι μόνον γιατί έχει αλ­λά­ξει η κα­τά­στα­ση, αλλά και γιατί υπήρ­ξε η επέ­λα­ση της νε­ο­φι­λε­λεύ­θε­ρης ιδε­ο­λο­γί­ας για το σχο­λείο.

Σή­με­ρα, ο Διά­λο­γος πρέ­πει να ξε­κι­νή­σει από ένα και μόνον προ­α­παι­τού­με­νο : η με­ταρ­ρύθ­μι­ση να ξα­να­α­πο­κτή­σει την ιστο­ρι­κά προσ­διο­ρι­σμέ­νη έν­νοιά της, δη­λα­δή την ικα­νο­ποί­η­ση της δη­μο­κρα­τι­κής αξί­ω­σης για ισό­τη­τα μέσω και του σχο­λεί­ου. Στό­χος όχι εύ­κο­λος, ιδιαί­τε­ρα σε συν­θή­κες οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης, αλλά ανα­γκαί­ος. Κι αυτή τη δέ­σμευ­ση ανα­λαμ­βά­νου­με ως Υπουρ­γείο.

Γνω­ρί­ζου­με ότι, η με­ταρ­ρύθ­μι­ση επη­ρε­ά­ζε­ται αλλά δεν πρέ­πει να ασφυ­κτιά από τις χρη­μα­το­δο­τι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις. Η με­ταρ­ρύθ­μι­ση είναι συ­νώ­νυ­μη με τον διαρ­κή αγώνα για την αλ­λα­γή νο­ο­τρο­πιών, δια­δι­κα­σία σε ση­μα­ντι­κό βαθμό ανε­ξάρ­τη­τη από την οι­κο­νο­μι­κή δυ­σπρα­γία.

Επι­δί­ω­ξη του Δια­λό­γου που ξε­κι­νού­με, είναι, αξιο­ποιώ­ντας όσα θε­τι­κά έχουν υπάρ­ξει, κα­ταρ­γώ­ντας τα αρ­νη­τι­κά και υπερ­βαί­νο­ντας τις πα­θο­γέ­νειες, να σχε­διά­σου­με ένα νέο πα­ρά­δειγ­μα σχο­λεί­ου, ώστε από το σχο­λειό της κρί­σης, να πε­ρά­σου­με στο σχο­λειό της πο­λι­τι­σμι­κής-δη­μο­κρα­τι­κής ανά­τα­σης και της γε­νι­κό­τε­ρης ανά­πτυ­ξης.

Κα­νέ­νας Διά­λο­γος δεν μπο­ρεί να πε­τύ­χει, εάν δεν αντα­πο­κρί­νε­ται στις αγω­νί­ες της κοι­νω­νί­ας και στην ανα­γκαία συ­νερ­γα­σία με τους πα­ρά­γο­ντες της Εκ­παί­δευ­σης. Γι΄ αυτό, δεν προ­τι­θέ­με­θα να πραγ­μα­το­ποι­ή­σου­με άλλον έναν διά­λο­γο από τα πάνω, ανά­με­σα σε τε­χνο­κρά­τες της εκ­παί­δευ­σης. Θα ορ­γα­νώ­σου­με κύ­κλους συ­ζη­τή­σε­ων και ανα­ζη­τή­σε­ων, με ευ­ρεία κοι­νω­νι­κή συμ­με­το­χή, ει­δι­κό­τε­ρα δε, με την αδια­με­σο­λά­βη­τη συμ­με­το­χή των εκ­παι­δευ­τι­κών.

Δεν επι­διώ­κου­με κι αυτός ο διά­λο­γος να επι­κε­ντρω­θεί στην τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση. Αντι­θέ­τως, θα ακο­λου­θή­σου­με τη λο­γι­κή σειρά: από την προ­σχο­λι­κή ηλι­κία, έως και την τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση.

Σχε­διά­ζου­με την κα­θιέ­ρω­ση 14χρο­νης υπο­χρε­ω­τι­κής εκ­παί­δευ­σης, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης της 2χρο­νης υπο­χρε­ω­τι­κής προ­σχο­λι­κής αγω­γής. Την ανα­μόρ­φω­ση της ει­δι­κής αγω­γής, μέσω του συ­στή­μα­τος της συ­νεκ­παί­δευ­σης, την κα­θιέ­ρω­ση του ολο­ή­με­ρου δη­μο­τι­κού σχο­λεί­ου πα­ντού, την αλ­λα­γή της δομής του Λυ­κεί­ου και της συ­να­κό­λου­θης πρό­σβα­σης στην τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση, την απο­τί­μη­ση του εκ­παι­δευ­τι­κού έργου, τις αλ­λα­γές στα ανα­λυ­τι­κά προ­γράμ­μα­τα και στο πε­ριε­χό­με­νο σπου­δών του γε­νι­κού και του επαγ­γελ­μα­τι­κού λυ­κεί­ου, ένα νέο στρα­τη­γι­κό σχε­δια­σμό της επαγ­γελ­μα­τι­κής εκ­παί­δευ­σης και της κα­τάρ­τι­σης, τον τολ­μη­ρό ανα­σχε­δια­σμό πα­νε­πι­στη­μί­ων, σχο­λών και τμη­μά­των, την δη­μο­κρα­τι­κή ρύθ­μι­ση των με­τα­πτυ­χια­κών σπου­δών και άλλα ζη­τή­μα­τα. Έχου­με συ­νεί­δη­ση ότι μιας τέ­τοιας έκτα­σης με­ταρ­ρύθ­μι­ση χρειά­ζε­ται χρόνο, πό­ρους και σχε­δια­σμό. Χρειά­ζε­ται δια­κομ­μα­τι­κή συ­νεν­νό­η­ση και κοι­νω­νι­κή συ­ναί­νε­ση. Γι­΄αυ­τό η με­ταρ­ρύθ­μι­ση δεν εξα­ντλεί­ται σε ένα-δυό χρό­νια, ούτε σε μιά τε­τρα­ε­τία. Είναι έργο πνοής. Κι΄ αυτήν την ευ­θύ­νη ανα­λαμ­βά­νου­με ως κυ­βέρ­νη­ση της αρι­στε­ράς, απέ­να­ντι στην κοι­νω­νία και ει­δι­κό­τε­ρα απέ­να­ντι στη νέα γενιά. Δια­σφα­λί­ζο­ντας το δι­καί­ω­μά της στη μόρ­φω­ση, ανα­βαθ­μί­ζο­ντας το δη­μό­σιο εκ­παι­δευ­τι­κό σύ­στη­μα, δια­μορ­φώ­νο­ντας από σή­με­ρα προ­ϋ­πο­θέ­σεις αξιο­ποί­η­σης του νέου επι­στη­μο­νι­κού δυ­να­μι­κού σε όλες τις βαθ­μί­δες της εκ­παί­δευ­σης. Ως πρώτο βήμα, από την σχο­λι­κή 2016-2017, θα προ­χω­ρή­σου­με σε μό­νι­μους διο­ρι­σμούς χι­λιά­δων εκ­παι­δευ­τι­κών, μετά από μία πε­ντα­ε­τία κατά την οποία απο­χώ­ρη­σαν 30.000 εκ­παι­δευ­τι­κοί και έγι­ναν ου­σια­στι­κά μη­δε­νι­κοί διο­ρι­σμοί.

Η δη­μό­σια χρη­μα­το­δό­τη­ση της εκ­παί­δευ­σης θα απο­τε­λέ­σει βα­σι­κή πα­ρά­με­τρο για τον σχε­δια­σμό της ανά­πτυ­ξης της χώρας. Από την αρχή των μνη­μο­νί­ων τα κον­δύ­λια του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για την παι­δεία, έχουν υπο­χω­ρή­σει κατά 35,6%. Φέτος, για πρώτη χρο­νιά, στα­μά­τη­σε η πτώση στο 2,8% επί του ΑΕΠ. Αν ίσχυε το με­σο­πρό­θε­σμο πρό­γραμ­μα της κυ­βέρ­νη­σης Σα­μα­ρά, τα κον­δύ­λια θα έπε­φταν στο 2% επί του ΑΕΠ, το 2018. Η κυ­βέρ­νη­ση, θα επι­διώ­ξει να ανα­στρέ­ψει το κα­θο­δι­κό σπι­ράλ της δη­μό­σιας χρη­μα­το­δό­τη­σης, με στόχο τη σύ­γκλι­ση των εκ­παι­δευ­τι­κών δα­πα­νών με τον ευ­ρω­παϊ­κό μέσον όρο, σε συ­νάρ­τη­ση πά­ντο­τε προς την εξέ­λι­ξη των δη­μο­σιο­νο­μι­κών με­γε­θών και της εξό­δου της χώρας από την κρίση.

Στό­χος του Δια­λό­γου είναι να συν­δυά­σει εμπει­ρία και επι­στη­μο­νι­κή γνώση, να αξιο­ποι­ή­σει την διε­θνή εμπει­ρία, ιδιαί­τε­ρα από χώρες που επλή­γη­σαν από την οι­κο­νο­μι­κή κρίση. Πα­ράλ­λη­λα με τον Διά­λο­γο θα προ­χω­ρεί και η δια­δι­κα­σία αξιο­λό­γη­σης της έκ­θε­σης του ΟΟΣΑ για την εκ­παί­δευ­ση.

Το χρο­νο­διά­γραμ­μα του Δια­λό­γου. Από τα μέσα Ια­νουα­ρί­ου έως τα μέσα Μαρ­τί­ου, θα ορ­γα­νω­θούν δη­μό­σιες συ­ζη­τή­σεις για επι­μέ­ρους θέ­μα­τα σε εβδο­μα­διαία βάση. Έως το τέλος Μαρ­τί­ου η Επι­τρο­πή Δια­λό­γου θα έχει κα­ταρ­τί­σει το πρώτο σχέ­διο της Έκ­θε­σης, το οποίο έως το τέλος Απρι­λί­ου θα τεθεί σε δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση. Πα­ράλ­λη­λα, η Επι­τρο­πή Μορ­φω­τι­κών Υπο­θέ­σε­ων της Βου­λής θα προ­χω­ρεί τον δικό της προ­γραμ­μα­τι­σμό, με δια­κομ­μα­τι­κή συ­νεν­νό­η­ση. Στο τέλος Απρι­λί­ου θα συ­ντα­χθεί η Έκ­θε­ση για τις προ­τε­ραιό­τη­τες των αλ­λα­γών στην εκ­παί­δευ­ση, από την οποί­αν θα προ­κύ­ψουν και οι ανα­γκαί­ες νο­μο­θε­τι­κές πρω­το­βου­λί­ες.

Με αυτές τις σκέ­ψεις, που πα­ρα­πέ­μπουν σε δε­σμεύ­σεις, κα­λω­σο­ρί­ζου­με σή­με­ρα στο Υπουρ­γείο τις προ­σω­πι­κό­τη­τες που συ­γκρο­τούν την Επι­τρο­πή. Ευ­χό­μα­στε καλή επι­τυ­χία στο έργο σας και δια­βε­βαιώ­νου­με ότι θα σε­βα­στού­με, ότι δε­σμευό­μα­στε πο­λι­τι­κά από τα απο­τε­λέ­σμα­τα του Δια­λό­γου. Καλή επι­τυ­χία και καλή χρο­νιά.

Η ει­σή­γη­ση του προ­έ­δρου της Επι­τρο­πής, ιστο­ρι­κού Αντώ­νη Λιά­κου

Οι εκ­παι­δευ­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις υπήρ­ξαν στην ιστο­ρία των κοι­νω­νιών από τις ση­μα­ντι­κό­τε­ρες στιγ­μές τους. Πρώτο, γιατί συ­μπύ­κνω­ναν τις προσ­δο­κί­ες των κοι­νω­νιών αυτών για το μέλ­λον τους. Το ερώ­τη­μα, σε κάθε εκ­παι­δευ­τι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση είναι τι πο­λί­τες θέ­λου­με, πώς να ανα­πα­ρά­γε­ται και να ανα­γεν­νιέ­ται η κοι­νω­νία στο μέλ­λον, εν τέλει τι εί­δους κοι­νω­νία ορα­μα­τι­ζό­μα­στε. Οι εκ­παι­δευ­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις δεν είναι μια στιγ­μή από­φα­σης. Χρειά­ζο­νται ισχυ­ρή συλ­λο­γι­κή και πο­λι­τι­κή βού­λη­ση και γί­νο­νται πραγ­μα­τι­κό­τη­τα μόνο με διαρ­κή δέ­σμευ­ση.

Δια­πί­στω­ση: Όλοι μας εδώ όμως, εί­μα­στε μάρ­τυ­ρες του γε­γο­νό­τος ότι τα τε­λευ­ταία χρό­νια έγι­ναν αλ­λε­πάλ­λη­λες από­πει­ρες με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων οι οποί­ες απο­δεί­χτη­καν ατε­λέ­σφο­ρες, και με­ρι­κές από αυτές επι­βλα­βείς. Το γε­γο­νός αυτό θέτει τα ζή­τη­μα μήπως η ελ­λη­νι­κή κοι­νω­νία δεν έχει ένα όραμα για το μέλ­λον της, μήπως το φα­ντα­σια­κό για την παι­δεία απο­τυ­πώ­νει ένα κα­τα­κερ­μα­τι­σμέ­νο κοι­νω­νι­κό σώμα, χωρίς κοι­νές επι­διώ­ξεις, το οποίο αντι­με­τω­πί­ζει ευ­και­ρια­κά το παρόν του και χωρίς προ­ο­πτι­κή; Εν­δε­χο­μέ­νως ναι. Είναι σύμ­πτω­μα ότι κάτι δεν λει­τουρ­γεί στην κοι­νω­νία, στον τρόπο που ανα­πτύσ­σε­ται.

Αυτό που θα μπο­ρού­σα­με να πε­ρι­γρά­ψου­με ως «απο­τυ­χία» δεν είναι μόνο ένα ελ­λη­νι­κό ζή­τη­μα. Έχει να κάνει με μια γε­νι­κό­τε­ρη απο­τυ­χία στη ση­με­ρι­νή Ευ­ρώ­πη, να δια­τυ­πω­θούν πει­στι­κά ορά­μα­τα για το μέλ­λον. Ορά­μα­τα που συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νουν στο συλ­λο­γι­κό το ατο­μι­κό. Δια­πι­στώ­νου­με μια ρι­ζι­κή αλ­λα­γή της αντί­λη­ψης για την εκ­παί­δευ­ση. Από εκ­παι­δευ­τι­κό αγαθό γί­νε­ται υπη­ρε­σία στην τρο­χιά της προ­σφο­ράς και της ζή­τη­σης. Βέ­βαια η εκ­παί­δευ­ση δεν είχε πάψει ποτέ να θε­ω­ρεί­ται όχημα κοι­νω­νι­κής ανό­δου. Πέραν όμως της απο­σύν­δε­σης ατο­μι­κού-συλ­λο­γι­κού, το κα­θο­ρι­στι­κό γε­γο­νός είναι ότι η εκ­παί­δευ­ση έπαψε πλέον να λει­τουρ­γεί ως κοι­νω­νι­κός ανελ­κυ­στή­ρας για τις λαϊ­κό­τε­ρες τά­ξεις και την άνοδό τους στα με­σο­στρώ­μα­τα. Η απο­μεί­ω­ση της κοι­νω­νι­κής ενέρ­γειας, που δεν μπο­ρού­σε πλέον να τρα­βή­ξει τον ανελ­κυ­στή­ρα, απο­δό­θη­κε στα προ­βλή­μα­τα του ίδιου του ανελ­κυ­στή­ρα. Γι αυτό και οι αλ­λε­πάλ­λη­λες επι­διορ­θώ­σεις.

Στην Ελ­λά­δα σή­με­ρα, αλ­λη­λο­ε­ξου­δε­τε­ρώ­νο­νται δυο τά­σεις, εξί­σου προ­βλη­μα­τι­κές. Η μία είναι η αυ­το­φυ­ής πα­ρα­δο­σια­κή εκ­παι­δευ­τι­κή κα­κο­δαι­μο­νία: μια πε­ρι­κο­κλά­δα από γρα­φειο­κρα­τία και εξα­το­μι­κευ­μέ­νες στρα­τη­γι­κές. Η άλλη είναι ένα με­τα­φε­ρό­με­νο και επι­βαλ­λό­με­νο μο­ντέ­λο με­ταρ­ρύθ­μι­σης, το οποίο κάνει την εκ­παί­δευ­ση ερ­γα­λείο κοι­νω­νι­κής μη­χα­νι­κής (social engineering), όπου στη θέση της ρύθ­μι­σης των σχέ­σε­ων κοι­νω­νία και αγορά, τί­θε­ται η κοι­νω­νία της αγο­ράς. Και στις δυο πε­ρι­πτώ­σεις η εκ­παί­δευ­ση αδειά­ζει από το αν­θρω­πι­στι­κό της πε­ριε­χό­με­νο και τη δια­φω­τι­στι­κή της κλη­ρο­νο­μιά, αλλά και από τις σύγ­χρο­νες προ­κλή­σεις και γί­νε­ται μια μο­νό­πλευ­ρη προ­πό­νη­ση για τον στενό επαγ­γελ­μα­τι­κό βίο. Καμιά από τις δυο αυτές πα­ρα­δό­σεις δεν μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει γιατί καμιά δεν κα­τόρ­θω­σε να επι­βλη­θεί στην άλλη. Το απο­τέ­λε­σμα; Η δη­μό­σια εκ­παί­δευ­ση σε στα­σι­μό­τη­τα. Οι έχο­ντες, με ιδιω­τι­κές δια­δρο­μές και με σπου­δές στο εξω­τε­ρι­κό, ακο­λου­θούν μια ιδιω­τι­κή δια­δρο­μή, οι φτω­χοί γη­γε­νείς αρ­κού­νται σε μια φτωχή εκ­παί­δευ­ση εντός των οι­κο­νο­μι­κών ορίων της χώρας που έχει χάσει πάνω από το ένα τέ­ταρ­το του εθνι­κού της ει­σο­δή­μα­τος. Μια εκ­παί­δευ­ση για τους εν­δε­είς μιας εν­δε­ούς χώρας. Κάτι το αντί­στοι­χο του ελά­χι­στου εγ­γυ­η­μέ­νου ει­σο­δή­μα­τος, απλώς δίχτυ για τις «ευά­λω­τες» ομά­δες του πλη­θυ­σμού.

Θα πρέ­πει να πα­ρα­δε­χτού­με ότι η δη­μό­σια εκ­παί­δευ­ση κάθε άλλο παρά δω­ρε­άν και δη­μό­σια στο σύ­νο­λό της είναι. Τα δί­δα­κτρα πα­ρο­χε­τεύ­ο­νται εκτός των κύ­ριων εκ­παι­δευ­τι­κών φο­ρέ­ων, σε πα­ρά­πλευ­ρους ιδιω­τι­κούς φο­ρείς. Π.χ. στο πα­νε­πι­στή­μιο δεν υπάρ­χουν δί­δα­κτρα, αλλά αυτά κα­τα­βάλ­λο­νται στα φρο­ντι­στή­ρια, πριν τα παι­διά φοι­τή­σουν στο πα­νε­πι­στή­μιο. Πλη­ρώ­νο­νται η εκ­μά­θη­ση των ξένων γλωσ­σών, της μου­σι­κής και του χορού, αλλά εκτός δη­μό­σιου σχο­λεί­ου. Τέλος η δυα­δι­κό­τη­τα του εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος, δεν εμπο­δί­ζει να συ­νε­χί­ζει το πα­νε­πι­στή­μιο να λει­τουρ­γεί, στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ή στο φα­ντα­σια­κό, ως μη­χα­νι­σμός κοι­νω­νι­κής ανό­δου, επι­βάλ­λο­ντας ένα σι­δε­ρέ­νιο ζυγό πάνω στο εκ­παι­δευ­τι­κό σύ­στη­μα συ­νο­λι­κά, αρ­χί­ζο­ντας από το λύ­κειο το οποίο έχει εκ­μη­δε­νί­σει.

Πώς μπο­ρού­με να πε­ρι­γρά­ψου­με τη στιγ­μή που βρι­σκό­μα­στε; Δεν είναι ο αγώ­νας του καλού απέ­να­ντι στο κακό, όπως και να ονο­μα­τί­σει κα­νείς την κάθε πλευ­ρά. Βρι­σκό­μα­στε σε μια με­ταιχ­μια­κή εποχή πολύ με­γά­λων αλ­λα­γών, η οποία προ­κα­λεί τε­κτο­νι­κές με­τα­το­πί­σεις που εκ­δη­λώ­νο­νται και με με­γά­λες κρί­σεις. Αν δεν δούμε την ελ­λη­νι­κή στιγ­μή που ζούμε ως μια στιγ­μή κρί­σης σε έναν ευ­ρύ­τε­ρο κύκλο με­γά­λων αλ­λα­γών θα έχου­με χάσει τον ορί­ζο­ντα και τον προ­σα­να­το­λι­σμό μας. Από μιαν άλλη σκο­πιά, η εποχή μας θα μπο­ρού­σε να πε­ρι­γρα­φεί επί­σης ως ένας με­γά­λος αντα­γω­νι­σμός για το ποιες κοι­νω­νι­κές ομά­δες , ποιες κοι­νω­νί­ες θα στρέ­ψουν αυτές τις με­γά­λες αλ­λα­γές προς όφε­λός τους, ποιο χα­ρα­κτή­ρα θα δώ­σουν στην εκ­παί­δευ­ση.

Προς αυτή την κα­τεύ­θυν­ση θα πρέ­πει να εί­μα­στε σα­φείς για τον χα­ρα­κτή­ρα που θα θέ­λα­με να απο­δώ­σου­με στην εκ­παί­δευ­ση. Οφεί­λου­με να επι­διώ­ξου­με τη με­γί­στη δυ­να­τή συ­ναί­νε­ση της κοι­νω­νί­ας προς αυτή την κα­τεύ­θυν­ση, αλλά δεν πρέ­πει να χά­νου­με από τον ορί­ζο­ντά μας το γε­γο­νός ότι δεν δια­χει­ρι­ζό­μα­στε ένα τε­χνο­κρα­τι­κό, πο­λι­τι­κό ου­δέ­τε­ρο ζή­τη­μα. Οι εκ­παι­δευ­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις είναι από τα ση­μα­ντι­κό­τε­ρα και βα­θύ­τε­ρα πο­λι­τι­κά δια­κυ­βεύ­μα­τα.

Το πρώτο με­γά­λο ζή­τη­μα που πρέ­πει να κα­τα­κτή­σου­με είναι της εμπι­στο­σύ­νης. Γιατί εσείς θα κα­τα­φέ­ρε­τε εκεί­νο που δεν κα­τά­φε­ραν οι προη­γού­με­νοι; Ο ΥΠΕΠΘ κ. Φίλης βε­βαί­ω­σε ότι θα υιο­θε­τή­σει τα πο­ρί­σμα­τα του Δια­λό­γου, αλλά έως την εφαρ­μο­γή τους στην πράξη είναι ένας μα­κρύς δρό­μος μέσα από τη γρα­φειο­κρα­τία, τον υπαλ­λη­λι­κό σχο­λα­στι­κι­σμό, τις πολ­λές επί μέ­ρους αντιρ­ρή­σεις που μπο­ρούν να τις πριο­νί­σουν ώστε στο τέλος να μην αλ­λά­ξει τί­πο­τε, ή να ανα­τρα­πούν από πο­λι­τι­κές με­τα­βο­λές.

Δεν υπάρ­χει καμιά δια­σφά­λι­ση εδώ. Μόνο δύο προ­τά­σεις: 1) Να έχου­με την ικα­νό­τη­τα να συ­μπυ­κνώ­σου­με τις αλ­λα­γές που επι­διώ­κου­με σε στο­χευ­μέ­νες και συ­γκε­κρι­μέ­νες με­ταρ­ρυθ­μί­σεις-κλει­διά, σε κρί­σι­μα ση­μεία, με­ταρ­ρυθ­μί­σεις κα­τα­λύ­τες που θα αλ­λά­ξουν τη συ­μπε­ρι­φο­ρά του συ­στή­μα­τος συ­νο­λι­κά. 2) Να προ­χω­ρή­σου­με σε θε­σμι­κές αλ­λα­γές οι οποί­ες δεν μπο­ρούν να ακυ­ρω­θούν γιατί δη­μιουρ­γούν ένα νέο κα­τώ­φλι θε­σμι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών. Με­ταρ­ρυθ­μί­σεις δη­λα­δή οι οποί­ες θα δια­σφα­λί­σουν τον χα­ρα­κτή­ρα της εκ­παί­δευ­σης ως δη­μό­σιου αγα­θού, και θα απο­τε­λέ­σουν την ίσαλο γραμ­μή, για τις αλ­λα­γές που θα προ­έλ­θουν από οποια­δή­πο­τε πο­λι­τι­κή με­τα­βο­λή.

Ο διά­λο­γος δεν είναι σκό­πι­μο να κα­τα­λή­ξει σε ένα είδος μα­κρού κα­τα­λό­γου αι­τη­μά­των. Δεν θα ωφε­λή­σει να ανα­λω­θού­με σε συ­ζη­τή­σεις για επί μέ­ρους αι­τή­μα­τα που ασφα­λώς υπάρ­χουν και μπο­ρεί να είναι δί­καια. Δεν είναι αυτός ο στό­χος μας. Δεν θέ­λου­με κα­τά­λο­γο ασύν­δε­των αι­τη­μά­των. Γι αυτό άλ­λω­στε στην Επι­τρο­πή του Κοι­νω­νι­κού Δια­λό­γου δεν αντι­προ­σω­πεύ­ο­νται θε­σμοί, συν­δι­κά­τα και ομά­δες. Η Επι­τρο­πή απο­τε­λεί­ται από υπεύ­θυ­να πρό­σω­πα που στο­χά­ζο­νται συ­νο­λι­κά το πρό­βλη­μα της εκ­παί­δευ­σης. Που φέρ­νουν βέ­βαια την εμπει­ρία τους από τα πεδία όπου δρα­στη­ριο­ποιού­νται, αλλά δεν απο­τε­λούν αντι­προ­σώ­πους τους, δεν δε­σμεύ­ο­νται από συλ­λο­γι­κές απο­φά­σεις φο­ρέ­ων. Απο­τε­λεί­ται από πρό­σω­πα που θα κα­τα­πια­στούν με συ­γκε­κρι­μέ­να προ­βλή­μα­τα αλλά με συ­νο­λι­κή στό­χευ­ση. Η επι­τρο­πή δια­λό­γου δεν θέλει να υπο­κα­τα­στή­σει ούτε τη Βουλή, όπου αντι­προ­σω­πεύ­ο­νται κόμ­μα­τα και ιδε­ο­λο­γί­ες, ούτε το ΕΣΥΠ το οποίο αντι­προ­σω­πεύ­ει θε­σμούς. Κα­θέ­νας έχει δια­κρι­τό ρόλο. Επι­διώ­κει να σκύ­ψει στην επι­στη­μο­νι­κή γνώση και εμπει­ρία, να ακού­σει φωνές που δεν ακού­γο­νται , να αφου­γκρα­στεί κατά το δυ­να­τόν τα βα­θύ­τε­ρα ρεύ­μα­τα της εκ­παί­δευ­σης. Δεν σκο­πεύ­ει όμως να πα­ρα­μεί­νει στην εμπει­ρία αλλά να δια­με­σο­λα­βή­σει την εμπει­ρία με τη γνώση της επι­στή­μης της εκ­παί­δευ­σης, να συ­νερ­γα­στεί με επι­στή­μο­νες της ημε­δα­πής και της αλ­λο­δα­πής στη δια­μόρ­φω­ση δη­μό­σιων πο­λι­τι­κών για την εκ­παί­δευ­ση.

Στο σχε­δια­σμό μας δεν θα πρέ­πει να χά­σου­με από τα μάτια μας το στόχο μας. Την κα­τα­πο­λέ­μη­ση των δια­κρί­σε­ων και τη μεί­ω­ση των ανι­σο­τή­των. Πολ­λοί επι­κα­λού­νται την κα­τα­πο­λέ­μη­ση των (θρη­σκευ­τι­κών, γλωσ­σι­κών, πο­λι­τι­σμι­κών κ.α.) δια­κρί­σε­ων. Αλλά χωρίς την μεί­ω­ση των ανι­σο­τή­των οι δια­κρί­σεις πα­ρα­μέ­νουν. Η αυ­ξα­νό­με­νη οι­κο­νο­μι­κή και κοι­νω­νι­κή ανι­σό­τη­τα ανά­με­σα στους πο­λί­τες με­τα­σχη­μα­τί­ζε­ται σε πο­λι­τι­σμι­κή και πο­λι­τι­κή διά­κρι­ση. Επο­μέ­νως η κα­τα­πο­λέ­μη­ση των δια­κρί­σε­ων και η μεί­ω­ση των ανι­σο­τή­των είναι ο δι­πλός πο­λι­κός αστέ­ρας από τον οποίο δεν πρέ­πει να απο­κλί­νου­με για κα­νέ­να λόγο. Ήδη από το 1999 σε μια κα­θο­δη­γη­τι­κή δια­κή­ρυ­ξή του ο ΟΗΕ ανα­φέ­ρε­ται σε τέσ­σε­ρις θε­με­λιώ­δεις αρχές που πρέ­πει να διέ­πουν όλες τις βαθ­μί­δες της εκ­παί­δευ­σης: availability, accessibility, acceptability, adaptability. Δη­λα­δή υπο­χρέ­ω­ση να πα­ρέ­χε­ται η εκ­παί­δευ­ση και στις πιο δύ­σκο­λες συν­θή­κες, ελεύ­θε­ρη προ­σβα­σι­μό­τη­τα και υπο­βο­ή­θη­ση ώστε να είναι προ­σβά­σι­μη η εκ­παί­δευ­ση από όλους, την υπο­χρέ­ω­ση να πα­ρέ­χε­ται μια εκ­παί­δευ­ση που δεν θα έρ­χε­ται σε σύ­γκρου­ση και θα προ­σβά­λει τις πε­ποι­θή­σεις των δι­δα­σκο­μέ­νων και των γο­νιών τους, και τέλος μια εκ­παί­δευ­ση που θα προ­σαρ­μό­ζε­ται στις ανά­γκες της κοι­νω­νί­ας και τις αλ­λα­γές των και­ρών. Αυτές τις αρχές θα ακο­λου­θή­σου­με. Είναι όμως αυτά δια­σφα­λι­σμέ­να σή­με­ρα; Οι στό­χοι που προη­γού­με­νες με­ταρ­ρυθ­μί­σεις έθε­ταν τα ευ­νο­ού­σαν ή μήπως τα όξυ­ναν ως χρό­νια προ­βλή­μα­τα;

Επο­μέ­νως θα πρέ­πει να χαρ­το­γρα­φή­σου­με προ­σε­κτι­κά το έδα­φος πάνω στο οποίο επι­χει­ρού­με εκ­παι­δευ­τι­κές με­ταρ­ρυθ­μί­σεις.

Η κοι­νω­νία είναι κα­θη­μαγ­μέ­νη από την κρίση, και θα πρέ­πει να σκύ­ψου­με πάνω στις συ­νέ­πειες της κρί­σης στα παι­διά, πάνω στα προ­βλή­μα­τα της σχο­λι­κής κοι­νό­τη­τας, πάνω στη σχο­λι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά, στην εγκα­τά­λει­ψη του σχο­λεί­ου. Αυτό είναι ένα από τα πρώ­τι­στα κα­θή­κο­ντά μας. Να χαρ­το­γρα­φή­σου­με τις συ­νέ­πειες της κρί­σης, αλλά και των νέων πραγ­μα­τι­κο­τή­των που δη­μιουρ­γούν τα με­τα­να­στευ­τι­κά ρεύ­μα­τα στο σχο­λι­κό πλη­θυ­σμό. Εδώ θα πρέ­πει να σκε­φτού­με συ­γκε­κρι­μέ­νες προ­τά­σεις. (Ομάδα ερ­γα­σί­ας για τις συ­νέ­πειες της κρί­σης)

Η ελ­λη­νι­κή πο­λι­τεία επί­σης στα χρό­νια της κρί­σης δεν νο­μο­θε­τεί κατά το δο­κούν. Θα πρέ­πει να έχου­με συ­νεί­δη­ση των δη­μο­σιο­νο­μι­κών πε­ριο­ρι­σμών για τις με­ταρ­ρυθ­μί­σεις που θα προ­τεί­νου­με και της δη­μο­σιο­νο­μι­κής στε­νό­τη­τας. Η ομάδα οι­κο­νο­μι­κών του Δια­λό­γου που θα συ­γκρο­τη­θεί, έχει να ένα έργο δύ­σκο­λο, τόσο ως προς την εξεύ­ρε­ση πρό­σθε­των πόρων, όσο επί­σης ως προς την εξοι­κο­νό­μη­ση πόρων. Όσο και να φανεί πα­ρά­δο­ξο, παρά τα πέντε χρό­νια λι­τό­τη­τας, υπάρ­χουν ακόμη πόροι που ξο­δεύ­ο­νται χωρίς απο­χρώ­ντα λόγο που δεν έχουν ανα­κα­τα­νε­μη­θεί σωστά, ή πόροι που μέ­νουν αδρα­νείς.

Θα πρέ­πει επί­σης να έχου­με συ­νεί­δη­ση ότι η κυ­βέρ­νη­ση είναι εξα­να­γκα­σμέ­νη να παίρ­νει υπόψη της δε­σμεύ­σεις που προ­έρ­χο­νται από διε­θνείς ορ­γα­νι­σμούς, όπως ο ΟΟΣΑ, και από τις μνη­μο­νια­κές υπο­χρε­ώ­σεις. Παίρ­νω υπόψη μου ση­μαί­νει ότι φιλ­τρά­ρω την πλη­ρο­φο­ρία και την πρό­τα­ση, δεν την απορ­ρί­πτω – ούτε την απο­δέ­χο­μαι άκρι­τα. Στις εκ­θέ­σεις των διε­θνών ορ­γα­νι­σμών υπάρ­χουν δια­πι­στώ­σεις στις οποί­ες έχου­με κα­τα­λή­ξει και εμείς, προ­τά­σεις σω­στές, αλλά και προ­τά­σεις που δεν συμ­φω­νούν με τις αρχές μας ή εκτός ελ­λη­νι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας. Το ελ­λη­νι­κό εκ­παι­δευ­τι­κό σύ­στη­μα ανή­κει σε έναν αλ­λη­λο­συν­δε­ό­με­νο κόσμο εκ­παι­δευ­τι­κών συ­στη­μά­των, οφεί­λει να επι­κοι­νω­νεί και να βρί­σκε­ται σε αλ­λη­λό­δρα­ση με αυτά, και στο διε­θνές πεδίο δεν υπάρ­χει ομο­φω­νία ως προς τις κυ­ρί­αρ­χες τά­σεις εκ­παι­δευ­τι­κής πο­λι­τι­κής. Οφεί­λου­με να συμ­με­τέ­χου­με στη δια­μόρ­φω­ση των πο­λι­τι­κών αυτών, αλλά να εί­μα­στε σα­φείς ως προς τους στό­χους μας: θέ­λου­με μια εκ­παί­δευ­ση αν­θρω­πι­στι­κή, ανά­πτυ­ξης προ­σω­πι­κο­τή­των μέσα στο πλαί­σιο των με­γά­λων με­τα­βο­λών του 20ου αιώνα. Οι αρχές αυτές απαι­τούν μια αν­θρω­πο­λο­γι­κή ματιά στην ίδια την εκ­παί­δευ­ση. Πρέ­πει συ­νε­χώς να έχου­με στο μυαλό μας ότι εκ­παι­δεύ­ου­με παι­διά, εφή­βους, νέους και ότι η εκ­παί­δευ­σή τους δεν μπο­ρεί να συ­ντε­λε­στεί χωρίς τη συμ­με­το­χή και το δικό τους εν­θου­σια­σμό και όραμα για τη ζωή τους.

Ένα από τα ση­μα­ντι­κό­τε­ρα, ίσως το πιο ση­μα­ντι­κό πρό­βλη­μα είναι η απε­λευ­θέ­ρω­ση του Λυ­κεί­ου από τις εξε­τά­σεις στο Πα­νε­πι­στή­μιο. Το πρό­βλη­μα είναι βαθιά κοι­νω­νι­κό. Τα πε­ρισ­σό­τε­ρα ευ­ρω­παϊ­κά συ­στή­μα­τα, δια­χω­ρί­ζουν τους μα­θη­τές ανα­λό­γως των επι­δό­σε­ών τους από πολύ νωρίς, από την πιο τρυ­φε­ρή ηλι­κία και τους τρο­χιο­δρο­μούν σε πα­ράλ­λη­λα συ­στή­μα­τα. Πρό­κει­ται για μια λο­γι­κή τα­ξι­κού δια­χω­ρι­σμού (class segregation). Επει­δή στην Ελ­λά­δα δεν έχου­με πα­ρό­μοιο αυ­στη­ρό σύ­στη­μα, η στιγ­μή του δια­χω­ρι­σμού γί­νε­ται μέσω του μη­χα­νι­σμού των εξε­τά­σε­ων προς την τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση. Γι αυτό και οι εξε­τά­σεις απο­κτούν τε­ρά­στια κοι­νω­νι­κή ση­μα­σία. Ως απο­τέ­λε­σμα της υπο­τα­γής του συ­στή­μα­τος στις εξε­τά­σεις, δεν είναι μόνο η απο­νέ­κρω­ση μιας ολό­κλη­ρης εκ­παι­δευ­τι­κής βαθ­μί­δας, αλλά επί­σης να με­τα­φέ­ρε­ται προς τις άλλες βαθ­μί­δες αυτή η πίεση , με πα­ρα­λυ­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα. Το πρό­βλη­μα αυτό έχει εντο­πι­στεί από το 1985. Αλ­λε­πάλ­λη­λες με­ταρ­ρυθ­μί­σεις κα­τέ­λη­γαν μόνο στην αλ­λα­γή του συ­στή­μα­τος εξε­τά­σε­ων, αλλά αυτές πα­ρα­μέ­νουν ακλό­νη­τες στο κέ­ντρο του συ­στή­μα­τος. Το πρό­βλη­μα της σχέ­σης της εγκύ­κλιας εκ­παί­δευ­σης με την τρι­το­βάθ­μια έχει γίνει ο γόρ­διος δε­σμός κάθε με­ταρ­ρύθ­μι­σης. Δεν μπο­ρεί να ξε­φύ­γει κα­νείς παρά με ένα ρι­ζο­σπα­στι­κό τρόπο. Σύ­ντο­μα μια ομάδα ερ­γα­σί­ας θα φέρει σε συ­ζή­τη­ση τους σχε­τι­κούς προ­βλη­μα­τι­σμούς.

Η απε­λευ­θέ­ρω­ση από το ζυγό των εξε­τά­σε­ων θέτει το κρί­σι­μο ζή­τη­μα της ρι­ζι­κής ανα­δια­μόρ­φω­σης των προ­γραμ­μά­των σπου­δών στο δη­μο­τι­κό και στο Λύ­κειο που θα βάλει στο κέ­ντρο την ενερ­γο­ποί­η­ση και έρευ­να των μα­θη­τών, την πα­ρα­τή­ρη­ση, την κρι­τι­κή σκέψη και τις θε­μα­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις, τη βι­βλιο­γρα­φι­κή ανα­ζή­τη­ση, τις ερευ­νη­τι­κές ερ­γα­σί­ες, το διά­λο­γο και το επι­χεί­ρη­μα μέσα στη τάξη, που θα τους απαλ­λά­ξει από τον κα­τα­κερ­μα­τι­σμό των επί μέ­ρους μα­θη­μά­των, θα απαλ­λά­ξει από την τυ­ραν­νία του ανα­λυ­τι­κού προ­γράμ­μα­τος, θα επι­τρέ­ψει τη συ­νερ­γα­σία ανά­με­σα στους εκ­παι­δευ­τι­κούς.

Οι πα­ρα­τη­ρή­σεις αυτές, και όσες ακο­λου­θούν προ­έ­κυ­ψαν μέσα από τις απα­ντή­σεις των μελών της επι­τρο­πής για τα κύρια ζη­τή­μα­τα που τους απα­σχο­λούν στον διά­λο­γο αυτό.

Αρ­χί­ζο­ντας από τα κάτω προς τα πάνω, επο­μέ­νως από το δη­μο­τι­κό και το γυ­μνά­σιο, στις πλέον πιο φτω­χές και λαϊ­κές πε­ριο­χές, σε πε­ριο­χές με με­τα­να­στευ­τι­κούς πλη­θυ­σμούς, ή στις απο­μα­κρυ­σμέ­νες πε­ριο­χές, θα δη­μιουρ­γή­σου­με ένα δί­κτυο πρό­τυ­πων δρά­σε­ων που θα με­τα­φέ­ρει πο­λι­τι­σμι­κούς πό­ρους στα παι­διά και τους γο­νείς και θα κάνει το σχο­λείο πο­λι­τι­σμι­κό κέ­ντρο με κυ­ριο­λε­κτι­κά ολο­ή­με­ρη και εβδο­μα­διαία λει­τουρ­γία με μια πλού­σια προ­σφο­ρά δρά­σε­ων και προ­γραμ­μά­των. Θα δη­μιουρ­γή­σου­με μια ζώνη εκ­παι­δευ­τι­κής προ­τε­ραιό­τη­τας της οποί­ας στό­χος θα είναι η κα­τα­πο­λέ­μη­ση των ανι­σο­τή­των και των δια­κρί­σε­ων με τη δη­μιουρ­γία ενός δι­κτύ­ου που θα με­τα­τρέ­ψει τα σχο­λεία σε ερ­γα­στή­ρια πο­λι­τι­σμού. Εκεί, στις δύ­σκο­λες πε­ριο­χές, εκεί όπου υπάρ­χουν οι πε­ρισ­σό­τε­ρες ανά­γκες, εκεί θα δώ­σου­με τη δική μας μάχη αρι­στεί­ας.

Μια άλλη κα­τα­λυ­τι­κή αλ­λα­γή, που προ­κύ­πτει από αυτή την πρώτη δια­βού­λευ­ση, αφορά το πρό­βλη­μα της εκ­παί­δευ­σης και της επα­νεκ­παί­δευ­σης των εκ­παι­δευ­τι­κών, τόσο των δα­σκά­λων όσο και προ­πα­ντός των κα­θη­γη­τών, και σύ­ντο­μα μια επι­τρο­πή θα πα­ρου­σιά­σει τα πο­ρί­σμα­τά της. Σή­με­ρα οι κα­θη­γη­τές, ως προς το τι δι­δά­σκουν, είναι ηρω­ϊ­κά αυ­το­δί­δα­κτοι, και συχνά δι­δά­σκουν μα­θή­μα­τα που ου­δέ­πο­τε δι­δά­χτη­καν στο πα­νε­πι­στή­μιο. Πάνω από 100 ει­δι­κό­τη­τες συ­νω­στί­ζο­νται στα ανα­λυ­τι­κά προ­γράμ­μα­τα. Αυτά όλα οφεί­λουν να αλ­λά­ξουν, και θα αλ­λά­ξουν μέσω της εκ­παί­δευ­σης του νέου στε­λε­χι­κού δυ­να­μι­κού της εκ­παί­δευ­σης και την επα­νεκ­παί­δευ­ση των υπη­ρε­τού­ντων.

Ελά­φρυν­ση των προ­γραμ­μά­των στο σχο­λείο, ερευ­νη­τι­κό πνεύ­μα και κα­τα­πο­λέ­μη­ση του κα­τα­κερ­μα­τι­σμού της γνώ­σης. Ιδιαί­τε­ρα το Λύ­κειο θα συ­ζη­τή­σου­με τη δυ­να­τό­τη­τα τριών αξό­νων, ένας από τους οποί­ους θα είναι η ισχυ­ρή πα­ρου­σία της Τέ­χνης, ως τρό­που έκ­φρα­σης, και μά­λι­στα η ει­σα­γω­γή του κι­νη­μα­το­γρά­φου, των πο­λι­τι­σμι­κών σπου­δών, της με­λέ­της του πο­λι­τι­σμού της ει­κό­νας.

Ένα τε­ρά­στιο πρό­γραμ­μα απέ­να­ντι στο οποίο υπάρ­χει ερω­τη­μα­τι­κό, σε πολ­λές απα­ντή­σεις, είναι η επαγ­γελ­μα­τι­κή και τε­χνι­κή εκ­παί­δευ­ση, η οποία πε­ρι­λαμ­βά­νει όλη την κλί­μα­κα, από τα επαγ­γελ­μα­τι­κά και τε­χνι­κά λύ­κεια έως το Πο­λυ­τε­χνείο και τις ια­τρι­κές σχο­λές. Κά­θε­τη ή ορι­ζό­ντια ορ­γά­νω­ση; Η Ελ­λά­δα δεν έχει πα­ρά­δο­ση, και εδώ θα πρέ­πει να κι­νη­θού­με και με τη διε­θνή εμπει­ρία. Χρεια­ζό­μα­στε προ­τά­σεις, και προ­τά­σεις από όλους, όχι μόνο τους ει­δι­κούς εκ­παι­δευ­τι­κούς.

Τέλος, τα πα­νε­πι­στή­μια. Ο ενιαί­ος χώρος της ανώ­τα­της εκ­παί­δευ­σης και της έρευ­νας φαί­νε­ται να είναι μια κοινή πα­ρα­δο­χή, αλλά πρέ­πει να απο­σα­φη­νι­στεί, και κυ­ρί­ως να υπάρ­ξει ένα εξορ­θο­λο­γι­σμός τμη­μά­των-σχο­λών και πα­νε­πι­στη­μί­ων, απέ­να­ντι στη χαώδη κα­τά­στα­ση που υπάρ­χει τώρα.

Τε­λειώ­νω με τρία ση­μεία που ανα­κύ­πτουν και πρέ­πει να διε­ρευ­νη­θούν .

Τα οι­κο­νο­μι­κά του πα­νε­πι­στη­μί­ου.

Η σχέση το­πι­κής αυ­το­διοί­κη­σης με την εκ­παί­δευ­ση. Το εκ­παι­δευ­τι­κό μας σύ­στη­μα κρί­νε­ται υπερ­βο­λι­κά συ­γκε­ντρω­τι­κό, από την άλλη η αυ­το­διοί­κη­ση αδύ­να­μη και χωρίς πό­ρους.

Η προ­ε­τοι­μα­σία για την PISA και τη διε­θνή αξιο­λό­γη­ση των εκ­παι­δευ­τι­κών προ­βλη­μά­των της χώρας. Το ζή­τη­μα της αξιο­λό­γη­σης πρέ­πει να πάψει να λει­τουρ­γεί είτε ως φό­βη­τρο, είτε ως γρα­φειο­κρα­τι­κό βα­ρί­δι και δα­πά­νη χρό­νου, χωρίς να εξα­σφα­λί­ζει την ανά­δρα­ση και τον ανα­στο­χα­σμό της εκ­παι­δευ­τι­κής μας δου­λειάς.

Η πρώτη αυτή συ­νά­ντη­ση έχει το χα­ρα­κτή­ρα brain storming. Θα ακο­λου­θή­σει τις επό­με­νες μέρες η σύ­γκλι­ση επι­τρο­πών και ομά­δων ερ­γα­σί­ας. Στις δρα­στη­ριό­τη­τες της επι­τρο­πής δια­λό­γου πε­ρι­λαμ­βά­νε­ται ο κόμ­βος που ανέ­βη­κε, δη­μό­σιες συ­ζη­τή­σεις σε εβδο­μα­διαία βάση, ει­δι­κές ημε­ρί­δες, ερ­γα­σία των επι­τρο­πών. Ο Ια­νουά­ριος είναι ο μήνας της διε­ρεύ­νη­σης. Ο Φε­βρουά­ριος θα είναι ο μήνας της σύ­ντα­ξης των προ­τά­σε­ων. Ο Μάρ­τιος ο μήνας που οι προ­τά­σεις αυτές θα τε­θούν σε δια­βού­λευ­ση και θα συ­να­χθούν τα συ­μπε­ρά­σμα­τα. Τέλος ο Απρί­λιος θα είναι ο μήνας της σύ­ντα­ξης των προ­τά­σε­ων.

tvxs.gr