Ο μηχανισμός των Αντικυθήρων και ο Ποσειδώνιος ο Ρόδιος

Για πε­ρί­που 2.000 χρό­νια στη θά­λασ­σα κοντά στα Αντι­κύ­θη­ρα (Τσι­ρι­γό­το) και σε βάθος 40-64 μέ­τρων βρι­σκό­ταν το κου­φά­ρι ενός πλοί­ου, που με­τέ­φε­ρε θη­σαυ­ρούς, αγάλ­μα­τα, διά­φο­ρα άλλα αντι­κεί­με­να και ένα τε­χνο­λο­γι­κό θαύμα της αρ­χαιό­τη­τας: τον μη­χα­νι­σμό των Αντι­κυ­θή­ρων.

Πριν ανα­φερ­θού­με όμως στον μη­χα­νι­σμό αυτό θα ασχο­λη­θού­με με έναν από τους πλέον ευ­ρυ­μα­θείς αν­θρώ­πους της αρ­χαιό­τη­τας, που δεν είναι ιδιαί­τε­ρα γνω­στός, τον Πο­σει­δώ­νιο τον Ρόδιο (ή Απα­μέα).

Ο Πο­σει­δώ­νιος θε­ω­ρεί­ται μαζί με τον Αρ­χι­μή­δη και τον Ίπ­παρ­χο ως ένας από τους πι­θα­νούς κα­τα­σκευα­στές του μη­χα­νι­σμού των Αντι­κυ­θή­ρων.

Ο ευ­ρυ­μα­θής Πο­σει­δώ­νιος ο Ρό­διος (ή Απα­μεύς)

Μια από τις με­γα­λύ­τε­ρες μορ­φές της ύστε­ρης ελ­λη­νι­στι­κής επο­χής ,και όχι μόνο ,ήταν αναμ­φί­βο­λα ο Πο­σει­δώ­νιος ο Ρό­διος. Γεν­νή­θη­κε γύρω στο 135 π.Χ. στην Απά­μεια, πόλη στον πο­τα­μό Ορό­ντη της Συ­ρί­ας.

Η Απά­μεια πήρε το όνομά της από την Απάμα, σύ­ζυ­γο του Αντί­γο­νου Α’ του μο­νό­φθαλ­μου, ο οποί­ος την (ξανα)έχτι­σε πάνω στα ερεί­πια της αρ­χαιό­τε­ρης περ­σι­κής πόλης Φαρ­νά­κης το 307 π.Χ. Ο Πο­σει­δώ­νιος ήρθε στην Αθήνα, όπου σπού­δα­σε κοντά στον Στω­ι­κό φι­λό­σο­φο Πα­ναί­τιο τον Ρόδιο. Έκανε μια σειρά από τα­ξί­δια για επι­στη­μο­νι­κούς- ερευ­νη­τι­κούς σκο­πούς. Εκτός από την Ελ­λά­δα τα­ξί­δε­ψε στη Βό­ρεια (κυ­ρί­ως) Αφρι­κή, την Ιτα­λία, τη Δαλ­μα­τία, τη Γα­λα­τία, όπου με­λέ­τη­σε τη ζωή και τις συ­νή­θειες των Κελ­τών, τη Λι­γου­ρία και έφτα­σε τις ακτές του Ατλα­ντι­κού, στην Ισπα­νία, στο ση­με­ρι­νό Κάδιξ, όπου με­λέ­τη­σε τις πα­λίρ­ροιες.

Γύρω στο 95 π.Χ. εγκα­τα­στά­θη­κε στη Ρόδο, της οποί­ας έγινε πο­λί­της και έφτα­σε στα ανώ­τε­ρα αξιώ­μα­τα του νη­σιού. Απέ­κτη­σε με­γά­λη φήμη και φαί­νε­ται ότι ίδρυ­σε Σχολή, στην οποία φοι­τού­σαν Έλ­λη­νες αλλά και Ρω­μαί­οι.

Ο Πο­σει­δώ­νιος εκτός από φι­λό­σο­φος ήταν και αστρο­νό­μος, γε­ω­γρά­φος, ιστο­ρι­κός κ.ά. Από τα έργα του σώ­ζο­νται μόνο με­ρι­κά απο­σπά­σμα­τα (‘’σπα­ράγ­μα­τα’’) μέσα από έργα δια­φό­ρων συγ­γρα­φέ­ων Ελ­λή­νων και Λα­τί­νων. Κα­λύ­πτουν σχε­δόν όλο το φάσμα των επι­στη­μών της επο­χής του Πο­σει­δώ­νιου: Φι­λο­σο­φία, Φυ­σι­κή, Αστρο­νο­μία, Γε­ω­γρα­φία, Εθνο­λο­γία, Γε­ω­λο­γία, Με­τε­ω­ρο­λο­γία, Μα­θη­μα­τι­κά, Ιστο­ρία και Στρα­τη­γι­κή!

Δεν είναι τυ­χαίο ότι συ­γκρί­νε­ται στον τομέα της ευ­ρυ­μά­θειας με τον Αρι­στο­τέ­λη και τον Ερα­το­σθέ­νη. Ο Πο­σει­δώ­νιος πέ­θα­νε γύρω στο 51 π.Χ. στη Ρόδο ή τη Ρώμη. Η Σχολή του φαί­νε­ται ότι συ­νε­χί­στη­κε από τον εγ­γο­νό του Ιά­σο­να.

Ο μη­χα­νι­σμός των Αντι­κυ­θή­ρων – Οι πρώ­τες με­λέ­τες

Όπως ανα­φέ­ρα­με ο μη­χα­νι­σμός των Αντι­κυ­θή­ρων ανα­κα­λύ­φθη­κε το 1900. Συ­μια­κοί σφουγ­γα­ρά­δες, ο Δη­μή­τριος Ελευ­θε­ρί­ου ή Κο­ντός και ο Ηλίας Σπα­διώ­της, εντό­πι­σαν το ναυά­γιο λίγο πριν το Πάσχα εκεί­νης της χρο­νιάς. Επτά μήνες αρ­γό­τε­ρα, με τη με­σο­λά­βη­ση του Α.Οι­κο­νό­μου, ενη­μέ­ρω­σαν την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση που τους πρό­σφε­ρε βο­ή­θεια και μέσα για να κά­νουν έρευ­νες στην πε­ριο­χή του ναυα­γί­ου, οι οποί­ες ολο­κλη­ρώ­θη­καν στα τέλη του 1901. Πρώ­τος ο Βα­λέ­ριος Στάης, δια­πρε­πής αρ­χαιο­λό­γος από τα Κύ­θη­ρα (1857-1923) και διευ­θυ­ντής του Αρ­χαιο­λο­γι­κού Μου­σεί­ου, πρό­σε­ξε ότι στον μη­χα­νι­σμό υπήρ­χε εν­σω­μα­τω­μέ­νος ένας οδο­ντω­τός τρο­χός και εμ­φα­νείς επι­γρα­φές με αστρο­νο­μι­κούς όρους. Με τον μη­χα­νι­σμό ασχο­λή­θη­καν σε πρώ­ι­μο στά­διο και άλλοι σπου­δαί­οι επι­στή­μο­νες, φυ­σι­κοί και αρ­χαιο­λό­γοι (Π. Ρε­διά­δης, Ι. Σβο­ρώ­νος, Κ. Ράδος, ο ναύ­αρ­χος Ι. Θε­ο­φα­νί­δης, ο Γερ­μα­νός Α. Ρεμ κ.α.), που επι­σή­μα­ναν την τε­χνο­λο­γι­κή του ση­μα­σία. Η εξω­τε­ρι­κή διά­βρω­ση όμως του μη­χα­νι­σμού και τα πε­ριο­ρι­σμέ­να τε­χνο­λο­γι­κά μέσα της επο­χής δεν τους επέ­τρε­ψαν να βγά­λουν πε­ρισ­σό­τε­ρα συ­μπε­ρά­σμα­τα. Ο αρ­χαιο­λό­γος Ι. Σβο­ρώ­νος όμως υπέ­θε­σε ότι πρό­κει­ται για κά­ποιο είδος αστρο­λά­βου, ενώ ο Γερ­μα­νός A. Rehm συ­νέ­δε­σε τον μη­χα­νι­σμό με το πλα­νη­τά­ριο του Αρ­χι­μή­δη.

Έτσι η πρώτη συ­στη­μα­τι­κή με­λέ­τη του μη­χα­νι­σμού άρ­χι­σε τη δε­κα­ε­τία του 1960 από ξέ­νους επι­στή­μο­νες. Η Αμε­ρι­κα­νί­δα αρ­χαιο­λό­γος VirginiaGrace σε συ­νερ­γα­σία με τον E. Ralfκαι τον δύτη Thockmorton κα­τά­φε­ραν να χρο­νο­λο­γή­σουν το πλοίο με τη μέ­θο­δο του C14 (άν­θρα­κα δε­κα­τέσ­σε­ρα) στον 2ο π.Χ. αι. Η πε­ραι­τέ­ρω χρο­νο­λό­γη­ση του πλοί­ου με την αρ­χαιο­λο­γι­κή με­λέ­τη των κε­ρα­μι­κών που με­τέ­φε­ρε έδει­ξε ότι αυτό βού­λια­ξε με­τα­ξύ 86 π.Χ. και 50 π.Χ. ενώ το σχήμα των αγ­γεί­ων οδή­γη­σε στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι προ­έρ­χο­νταν από πό­λεις της Ιω­νί­ας και της Ρόδου. Έτσι προ­έ­κυ­ψε το συ­μπέ­ρα­σμα ότι ο μη­χα­νι­σμός είχε φορ­τω­θεί από τη Ρόδο με προ­ο­ρι­σμό τη Ρώμη. Η Ρόδος εκεί­νη την εποχή είχε στε­νές σχέ­σεις με την αιώ­νια πόλη.

Οι με­λέ­τες του Derek de Solla- Price

Ο πρώ­τος που με­λέ­τη­σε τον μη­χα­νι­σμό επι­στα­μέ­νως από το 1951 και για εί­κο­σι πε­ρί­που χρό­νια παρά τις πολ­λές αντι­ξο­ό­τη­τες ,ήταν ο Άγ­γλος φυ­σι­κός και ιστο­ρι­κός της επι­στή­μης Derek de Solla- Price, ο οποί­ος με τη χρήση ακτί­νων Χ δια­τύ­πω­σε την άποψη ότι στον μη­χα­νι­σμό εμ­φα­νί­ζε­ται η πρω­το­φα­νής στην ιστο­ρία της τε­χνο­λο­γί­ας χρήση δια­φο­ρι­κών γρα­να­ζιών. Με τη βο­ή­θεια Ελ­λή­νων επι­γρα­φο­λό­γων κα­τά­φε­ρε να δια­βά­σει αρ­κε­τές από τις λέ­ξεις που απαρ­τί­ζουν τις οδη­γί­ες του εξω­τε­ρι­κού κα­ντράν του μη­χα­νι­σμού (και είναι συ­νο­λι­κά γύρω στις 5.000) αντι­λαμ­βα­νό­με­νος ότι πρό­κει­ται για έναν πολύ πε­ρί­πλο­κο αστρο­νο­μι­κό μη­χα­νι­σμό που πε­ριεί­χε ένα είδος αρ­χαί­ου ημε­ρο­λο­γί­ου ,για ένα πα­ρά­πηγ­μα (‘’πα­ρά­πηγ­μα κανών και είδος τι ορ­γά­νου αστρο­νο­μι­κού’’ κατά το Λε­ξι­κό Σούδα). Γνω­στό με­τα­ξύ άλλων είναι το πα­ρά­πηγ­μα του Γέ­μι­νου, Ρό­διου μα­θη­τή του Πο­σει­δώ­νιου.

Ο Price ζή­τη­σε από τον Cyril Smith του M.I.T. να κάνει χη­μι­κή ανά­λυ­ση του μη­χα­νι­σμού. Η ανά­λυ­ση εντό­πι­σε καλής ποιό­τη­τας μπρούν­τζο που πε­ριεί­χε 5% κασ­σί­τε­ρο, πολύ μι­κρές πο­σό­τη­τες μο­λύ­βδου, αρ­σε­νι­κού και να­τρί­ου, ενώ δεν εντο­πί­στη­κε ψευ­δάρ­γυ­ρος. Ο Price δια­πί­στω­σε επί­σης ότι με­ρι­κά γρα­νά­ζια συν­δέ­ο­νται με την πα­ρου­σί­α­ση των κυ­κλι­κών τρο­χιών του Ήλιου, της Σε­λή­νης και ίσως των τότε γνω­στών πλα­νη­τών (Δία, Κρό­νου, Άρη, Ερμή και Αφρο­δί­της). Επί­σης εντό­πι­σε σχέ­σεις με­τα­ξύ του μη­χα­νι­σμού και των ισλα­μι­κών αστρο­λά­βων του 10ου αιώνα.

Στα επό­με­να χρό­νια ο Price δια­πί­στω­σε ότι ο βαθ­μός πο­λυ­πλο­κό­τη­τας του μη­χα­νι­σμού αυ­ξα­νό­ταν, καθώς μπο­ρού­σε να πα­ρα­στή­σει τις κι­νή­σεις του Ήλιου και της Σε­λή­νης κατά το ημε­ρο­λό­γιο 19 ετών του αστρο­νό­μου Μέ­τω­να (5ος π.Χ. αι.). Κα­τέ­λη­ξε έτσι στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι ο μη­χα­νι­σμός απο­τε­λού­σε ένα συν­δυα­σμό αστρο­νο­μι­κής γνώ­σης, κα­τα­νό­η­σης αφη­ρη­μέ­νων μα­θη­μα­τι­κών εν­νοιών και υψη­λών μη­χα­νι­κών δε­ξιο­τή­των.

Ο Price κα­τα­σκεύ­α­σε το πρώτο απλοϊ­κό μο­ντέ­λο του μη­χα­νι­σμού, ενώ τον ακο­λού­θη­σαν οι Αυ­στρα­λοί Allan Bromley, Frank Percival και ο επι­με­λη­τής των μη­χα­νι­κών κα­τα­σκευα­στών του Science Museum του Λον­δί­νου Michael Wright, ο οποί­ος εκτός από το ότι κα­τα­σκεύ­α­σε ένα πιστό μο­ντέ­λο του μη­χα­νι­σμού, δια­τύ­πω­σε και την άποψη ότι η τε­χνο­λο­γία των γρα­να­ζιών των αρ­χαί­ων Ελ­λή­νων πέ­ρα­σε στη Δύση από τους Άρα­βες του 13ο αιώνα, μαζί με τα έργα του Αρι­στο­τέ­λη.

Τον 9ο αιώνα, οι Άρα­βες αδελ­φοί Bann Musa δη­μο­σί­ευ­σαν ένα βι­βλίο για έξυ­πνες συ­σκευ­ές και τον 10ο αιώνα ο φι­λό­σο­φος και αστρο­νό­μος Al Biruni, πε­ρι­γρά­φει ένα μη­χα­νι­κό ηλιο-σε­λη­νια­κό ημε­ρο­λό­γιο με 8 γρα­νά­ζια.

Προ­φα­νώς, αξιο­ποί­η­σαν γνώ­σεις από τους αρ­χαί­ους Έλ­λη­νες, στις οποί­ες εκεί­νη την εποχή είχαν πρό­σβα­ση.

Τη σκυ­τά­λη της έρευ­νας, έχει πάρει πλέον μια διε­θνής ομάδα επι­στη­μό­νων, με ένα πρό­γραμ­μα γνω­στό ως «The Antikythera Mechanism Research Project», στο οποίο συ­νερ­γά­ζο­νται το Εθνι­κό και Κα­πο­δι­στρια­κό Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών, το Αρι­στο­τέ­λειο Πα­νε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης, το Πα­νε­πι­στή­μιο του Κάρ­ντιφ (Ουα­λί­ας), η X-Tek Systems από τη Μ. Βρε­τα­νία και η Hewlett-Packard από τις Η.Π.Α. Με τα σύγ­χρο­να μέσα, επι­βε­βαιώ­θη­καν οι πα­ρα­τη­ρή­σεις προη­γού­με­νων με­λε­τη­τών ότι υπάρ­χει χρήση πα­ρα­πήγ­μα­τος και του Με­τε­ω­νι­κού αστρο­νο­μι­κού κύ­κλου των 19 συ­νο­δι­κών μηνών, με την προ­σθή­κη ότι ο μη­χα­νι­σμός πε­ριεί­χε το Αι­γυ­πτια­κό ημε­ρο­λό­γιο και τον Καλ­λί­πειο κύκλο των 76 συ­νο­δι­κών ετών. Επί­σης δια­βά­στη­καν ονό­μα­τα πλα­νη­τών, ανέ­μων, πε­ριο­χών και μηνών, ενώ πίσω από το με­γά­λο κα­ντράν, του Με­τω­νι­κού κύ­κλου, εντο­πί­στη­κε μη­χα­νι­σμός με γρα­νά­ζια που κατά πάσα πι­θα­νό­τη­τα έδει­χνε τον χρόνο τέ­λε­σης των με­γά­λων Πα­νελ­λή­νιων αγώ­νων, όπως οι Ολυ­μπια­κοί Αγώ­νες, τα Ίσθμια, τα Νέμεα, τα Δελ­φι­κά Πύθια αλλά και τα Νάια (ή Νάα), που τε­λού­νταν στη Δω­δώ­νη και ήταν επί­σης ση­μα­ντι­κοί αθλη­τι­κοί αγώ­νες.

Ωστό­σο, η ανά­γνω­ση των ονο­μά­των του ελ­λη­νι­κού μη­νο­λο­γί­ου, προ­κά­λε­σε έκ­πλη­ξη, γιατί δεν ήταν τα ονό­μα­τα του ρο­δια­κού μη­νο­λο­γί­ου, αλλά του κο­ριν­θια­κού και της Δυ­τι­κής Ελ­λά­δας. Αυτό, οδη­γεί στο συ­μπέ­ρα­σμα, ότι η αρ­χι­κή σύλ­λη­ψη και κα­τα­σκευή του μη­χα­νι­σμού έγινε στην Κό­ριν­θο ή κά­ποια από τις αποι­κί­ες της, όπως οι Συ­ρα­κού­σες όπου έζησε ο Αρ­χι­μή­δης, που είχε κα­τα­σκευά­σει και το πλα­νη­το­σφαί­ριο. Ωστό­σο, οι κα­νό­νες ρύθ­μι­σης των μηνών και των σε­λη­νια­κών φά­σε­ων είναι ίδιοι με αυ­τούς που πε­ριέ­χο­νται στο έργο του, μα­θη­τή του Πο­σει­δώ­νιου, Γέ­μι­νου. Όμως ένας σε­λη­νια­κός μη­χα­νι­σμός στη­ρί­ζε­ται στον Ίπ­παρ­χο.

Οι λει­τουρ­γί­ες του μη­χα­νι­σμού των Αντι­κυ­θή­ρων

Μέχρι σή­με­ρα, έχουν ανα­γνω­ρι­στεί οι εξής λει­τουρ­γί­ες του μη­χα­νι­σμού:

Πρό­βλε­ψη όλων των ηλια­κών και σε­λη­νια­κών εκλεί­ψε­ων του­λά­χι­στον για 5.000 χρό­νια πριν την κα­τα­σκευή του και για οποια­δή­πο­τε χρο­νο­λο­γία, στο μέλ­λον, σύμ­φω­να με τον Βα­βυ­λω­νια­κό κύκλο του Σάρου.

Απει­κό­νι­ση όλων των φά­σε­ων του Ερμή, της Αφρο­δί­της και της Σε­λή­νης, τόσο κατά το πα­ρελ­θόν όσο και το μέλ­λον.

Φυ­σι­κή πα­ρου­σί­α­ση κατά τη διάρ­κεια της κί­νη­σης του μη­χα­νι­σμού, μιας σφαί­ρας που πα­ρί­στα­νε τη Σε­λή­νη σε όλες τις φά­σεις της, σε σχέση με την ελ­λει­πτι­κή κί­νη­σή της γύρω από τη Γη και σε σχέση με την ελ­λει­πτι­κή τρο­χιά κί­νη­σης του συ­στή­μα­τος Γης-Σε­λή­νης γύρω από τον Ήλιο.

Ακρι­βής συ­σχέ­τι­ση της θέσης της Γης με τον Ήλιο και τα άλλα ου­ρά­νια σώ­μα­τα, στο πα­ρελ­θόν και στο μέλ­λον.

Πλή­ρες ζω­δια­κό ημε­ρο­λό­γιο με εντο­πι­σμό των θέ­σε­ων όλων των πλα­νη­τών και του Ήλιου σε σχέση με τους ζω­δια­κούς αστε­ρι­σμούς.

Πλή­ρες και ακρι­βές ημε­ρο­λό­γιο 365 ημε­ρών, με πρό­βλε­ψη της εμ­βό­λι­μης ημέ­ρας κάθε 4 χρό­νια.

Πλή­ρης και ακρι­βής υλο­ποί­η­ση, σε επί­πε­δο συν­δυα­σμέ­νης λει­τουρ­γί­ας γρα­να­ζιών του Με­τω­νι­κού κύ­κλου των 235 σε­λη­νια­κών μηνών.

Πρό­σφα­τα, ανα­κα­λύ­φθη­κε ότι στον μη­χα­νι­σμό υπάρ­χει σειρά εμ­φά­νι­σης αστέ­ρων, ανά­λο­γα με το γε­ω­γρα­φι­κό πλά­τος χρή­σης, η οποία στην πε­ρί­πτω­ση του μη­χα­νι­σμού ται­ριά­ζει με τη Δ. Ελ­λά­δα.

Ποιος κα­τα­σκεύ­α­σε τον μη­χα­νι­σμό των Αντι­κυ­θή­ρων;

Η Ελένη Κα­ρα­μπα­τζά­κη, στο βι­βλίο της «Πο­σει­δώ­νιος Απα­μεύς ή Ρό­διος», απ’ όπου αντλή­σα­με τα πε­ρισ­σό­τε­ρα στοι­χεία για το ση­με­ρι­νό άρθρο, κα­τα­λή­γει, μετά από μια σειρά επι­ση­μάν­σε­ων στο εξής συ­μπέ­ρα­σμα.

Η αρ­χι­κή σύλ­λη­ψη του μη­χα­νι­σμού, έγινε από τον Αρ­χι­μή­δη. Η συ­μπλή­ρω­σή του έγινε από τους συ­νε­χι­στές του στην επι­στή­μη της αστρο­νο­μί­ας τον Ίπ­παρ­χο και τον Πο­σει­δώ­νιο. Ένα χωρίο του Πλί­νιου, «δεί­χνει» προς τον Ίπ­παρ­χο: «Μετά από αυ­τούς τους άν­δρες, ο Ίπ­παρ­χος προ­εί­πε την τρο­χιά του Ήλιου και της Σε­λή­νης για εκα­το­ντά­δες χρό­νια. Το έργο του πε­ρι­λάμ­βα­νε τους μήνες των εθνών και τις μέρες και τις ώρες, τις θέ­σεις και τις από­ψεις των αν­θρώ­πων και δεν ήταν τί­πο­τε άλλο παρά ένας συμ­μέ­το­χος στα σχέ­δια της φύσης».

Σύμ­φω­να με ση­με­ρι­νές αστρο­νο­μι­κές ανα­γνώ­σεις, η ρύθ­μι­σή του έγινε γύρω στο 80 π.Χ., οπότε σί­γου­ρα ο μη­χα­νι­σμός ήταν έργο του Πο­σει­δώ­νιου.

Ποια ήταν η χρήση του μη­χα­νι­σμού των Αντι­κυ­θή­ρων;

Ο De Solla-Price, δια­τύ­πω­σε την υπό­θε­ση ότι ανήκε στα δη­μό­σια εκ­θέ­μα­τα της Ρόδου, που ήταν γνω­στή από την εποχή του Πίν­δα­ρου για την έκ­θε­ση μη­χα­νι­κών αυ­τό­μα­των κα­τα­σκευών. Ο Hannah, σε έργο του που εκ­δό­θη­κε το 2000, υπο­στη­ρί­ζει ότι ο μη­χα­νι­σμός επι­τε­λού­σε πολ­λα­πλές λει­τουρ­γί­ες, αστρο-με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές, ναυ­σι­πλοϊ­κές, αστρο­νο­μι­κές και κυ­ρί­ως αστρο­λο­γι­κές. Ο πο­λυ­διά­στα­τος χα­ρα­κτή­ρας του μη­χα­νι­σμού πά­ντως, έχει και φι­λο­σο­φι­κές συ­νυ­πο­δη­λώ­σεις, που τον φέρ­νουν κοντά στη σκέψη του Πο­σει­δώ­νιου. Πά­ντως, ο χα­ρα­κτη­ρι­σμός του μη­χα­νι­σμού ως «ο πρώ­τος γνω­στός ανα­λο­γι­κός υπο­λο­γι­στής», δεν είναι υπερ­βο­λι­κός.

Μια τε­λι­κή απο­τί­μη­ση για τον μη­χα­νι­σμό των Αντι­κυ­θή­ρων

Το 1975, έκανε έρευ­νες στην πε­ριο­χή του ναυα­γί­ου των Αντι­κυ­θή­ρων ο Ζακ Ιβ Κου­στό. Από το 2014, ξε­κί­νη­σε μια νέα σειρά ερευ­νών στην πε­ριο­χή των Αντι­κυ­θή­ρων όπου εντο­πί­στη­κε ο μη­χα­νι­σμός, που έφερε στην επι­φά­νεια εν­δια­φέ­ρο­ντα ευ­ρή­μα­τα, όχι όμως κάτι και­νούρ­γιο γι’ αυτόν.

Η άποψή μας είναι, ότι πι­θα­νό­τα­τα κα­τα­σκευα­στές του μη­χα­νι­σμού, ήταν ο Πο­σει­δώ­νιος και οι μη­χα­νι­κοί της Σχο­λής του. Το πλοίο τον με­τέ­φε­ρε από τη Ρόδο στη Ρώμη, αλλά βού­λια­ξε κοντά στις βρα­χώ­δεις ακτές των Αντι­κυ­θή­ρων. Η Ρόδος εκεί­νη την εποχή, είχε και τους κα­τάλ­λη­λους τε­χνί­τες για την κα­τα­σκευή του πο­λύ­πλο­κου συ­στή­μα­τος των γρα­να­ζιών και τη σμί­λευ­ση των μι­κρο­γραμ­μά­των της επι­γρα­φής. Εξάλ­λου, ο Πο­σει­δώ­νιος είχε υπη­ρε­τή­σει ως πρε­σβευ­τής στη Ρώμη το 87-86 π.Χ., την εποχή του Μά­ριου και τον Σύλλα, ενώ πί­στευε ότι η Ρώμη απο­τε­λού­σε μια στα­θε­ρο­ποι­η­τι­κή δύ­να­μη σ’ έναν αστα­θή κόσμο.

Εκτός απ’ όλα τ’ άλλα, η ανα­κά­λυ­ψη του μη­χα­νι­σμού των Αντι­κυ­θή­ρων, απέ­δει­ξε ότι και στον τε­χνο­λο­γι­κό τομέα, οι πρό­γο­νοί μας δεν υστε­ρού­σαν. Σή­με­ρα πλέον, υπάρ­χει έντο­νο εν­δια­φέ­ρον για τα τε­χνο­λο­γι­κά και επι­στη­μο­νι­κά επι­τεύγ­μα­τα του ελ­λη­νο­ρω­μαϊ­κού πο­λι­τι­σμού. Όπως γρά­φει πολύ εύ­στο­χα η Ελένη Κα­ρα­μπα­τζά­κη:

«Τα απο­τε­λέ­σμα­τα της με­λέ­της του μη­χα­νι­σμού μπο­ρεί δι­καιο­λο­γη­μέ­να να προ­κα­λούν τον θαυ­μα­σμό των ει­δι­κών επι­στη­μό­νων και του ευ­ρύ­τε­ρου κοι­νού, ωστό­σο δεν πρέ­πει να ξε­νί­ζουν τους γνώ­στες των αρ­χαί­ων κει­μέ­νων, Ελ­λη­νι­κών και Λα­τι­νι­κών, όπου πε­ρι­γρά­φο­νται εκ­πλη­κτι­κά τε­χνι­κά έργα και μη­χα­νι­σμοί δια­φό­ρων χρή­σε­ων.

Ο Derek de Solla Price, έχει πει ότι λίγο πριν το τέλος του με­γά­λου πο­λι­τι­σμού τους οι αρ­χαί­οι Έλ­λη­νες είχαν πλη­σιά­σει στην εποχή μας όχι μόνο με τη σκέψη τους, αλλά και με την επι­στη­μο­νι­κή τους τε­χνο­λο­γία. Οι συ­γκρί­σεις με το σή­με­ρα δυ­στυ­χώς μόνο με­λαγ­χο­λία και προ­βλη­μα­τι­σμό προ­κα­λεί…

Βα­σι­κή πηγή μας για το άρθρο αυτό, ήταν το βι­βλίο της Ανα­πλη­ρώ­τριας Κα­θη­γή­τριας Φι­λο­σο­φί­ας του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Ιω­αν­νί­νων Ελέ­νης Α. Κα­ρα­μπα­τζά­κη, την οποία ευ­χα­ρι­στού­με θερμά που μας επέ­τρε­ψε να χρη­σι­μο­ποι­ή­σου­με στοι­χεία από το βι­βλίο της, αλλά και για τα πρό­σθε­τα στοι­χεία που μας ανέ­φε­ρε σε τη­λε­φω­νι­κή επι­κοι­νω­νία που εί­χα­με μαζί της.

Ευ­χα­ρι­στού­με θερμά επί­σης την κυρία Βα­σι­λι­κή Π. Σο­λω­μού-Πα­πα­νι­κο­λά­ου, Επί­κου­ρη Κα­θη­γή­τρια στον Τομέα Φι­λο­σο­φί­ας, του Τμή­μα­τος ΦΠΨ του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Ιω­αν­νί­νων, έως πρό­σφα­τα οπότε και συ­ντα­ξιο­δο­τή­θη­κε, για τη βο­ή­θειά της.