Οι πυρκαγιές πληρώνονται: «Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει κυρίως πρόβλημα οργανωμένων εμπρησμών, αλλά ανθρώπινης αμέλειας»

Δεν μπορούσε να αντιληφθεί τον κίνδυνο. Συνήθιζε να κάνει μόνος του υπαίθριες εργασίες, λέει ότι τα χέρια του «έπιαναν». Το μεσημέρι της 7ης Ιουνίου ο 61χρονος έκοψε με ηλεκτρικό τροχό μια μεταλλική βέργα έξω από το σπίτι του στη Σαλαμίνα. «Μια δουλειά ασήμαντη ήταν. Θα επιδιόρθωνα μια τέντα», θυμάται. «Ενα λεπτό έκανα όλο κι όλο». Εκείνη την ημέρα είχε 31 βαθμούς Κελσίου θερμοκρασία, 60% σχετική υγρασία, ο δείκτης επικινδυνότητας για πυρκαγιά ήταν χαμηλός. Ακόμη και με αυτές τις συνθήκες, όμως, μια στιγμή αρκούσε για να γίνει το κακό.

Ενα πυρωμένο γρέζι από την κοπή της βέργας πετάχτηκε σε διπλανό χωράφι, περίπου 11 μέτρα μακριά, και προκάλεσε φωτιά. Ο 61χρονος προσπάθησε μάταια να τη σβήσει με λάστιχο ποτίσματος και χτυπώντας τις φλόγες με τα πόδια. Κάλεσε ενισχύσεις. Κινητοποιήθηκαν 27 πυροσβέστες, εννέα οχήματα και μια ομάδα δασοκομάντος. Χρειάστηκε να πραγματοποιήσει ρίψεις νερού ακόμη και ένα ελικόπτερο. Πέντε στρέμματα κάηκαν, ο άνδρας συνελήφθη για πρόκληση πυρκαγιάς από αμέλεια και του επιβλήθηκε διοικητικό πρόστιμο 4.021 ευρώ. Εκκρεμεί εις βάρος του και ποινική διαδικασία.

«Δεν το υπολόγισα καλά, γιατί αυτές τις δουλειές τις κάνω χρόνια. Δεν είχε δημιουργηθεί άλλοτε πρόβλημα. Κάπως έτσι, όμως, μπαίνουν οι φωτιές από αμέλεια», λέει ο 61χρονος, που μίλησε στην «Κ» ζητώντας να μη δημοσιοποιηθούν τα στοιχεία του. «Ζήτησα συγγνώμη από την Πυροσβεστική. Θα έπρεπε να ήμουν σε έναν ασφαλή, κλειστό χώρο. Δεν πρόκειται να κάνω ξανά αντίστοιχη εργασία το καλοκαίρι».

Η περίπτωσή του δεν είναι μοναδική. Μέχρι τις 25 Ιουνίου φέτος η Πυροσβεστική είχε συλλάβει 122 άτομα για πρόκληση πυρκαγιών, εκ των οποίων οι 115 εξ αμελείας και οι επτά από πρόθεση. Η αμέλεια εξετάζεται ως πιθανή αιτία και στην πρόσφατη μεγάλη φωτιά στο Ακραίφνιο Βοιωτίας. Σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», οι μαρτυρίες και τα στοιχεία για αυτό το περιστατικό συγκλίνουν στο ότι η αρχική εστία βρίσκεται σε περιφραγμένο οικόπεδο με αμπέλια.

Διαχρονικό μοτίβο
«Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει κυρίως πρόβλημα οργανωμένων εμπρησμών, αλλά ανθρώπινης αμέλειας», παρατηρούν στελέχη της Πυροσβεστικής που μίλησαν στην «Κ». Τα στοιχεία της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) είναι ενδεικτικά. Το 2022 το 83,3% των συλλήψεων αφορούσε πρόκληση πυρκαγιάς από αμέλεια. Το 2023 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 69,9%, το 2024 ανέβηκε στο 73,6% και πέρυσι στο 88,5%.

Αυτό το μοτίβο είναι διαχρονικό. Σύμφωνα με παλαιότερα στοιχεία που είναι στη διάθεση της «Κ», την περίοδο 2010-2015 είχε διαπιστωθεί ότι 1.850 άτομα είχαν προκαλέσει πυρκαγιές από αμέλεια, ενώ 418 είχαν δράσει με πρόθεση. Φέτος έχουν επιβληθεί ήδη μέχρι 25 Ιουνίου 478 διοικητικά πρόστιμα που ξεπερνούν το μισό εκατ. ευρώ. Παρότι δεν έχουμε μπει ακόμη στην καρδιά του καλοκαιριού, τα φετινά πρόστιμα έχουν ήδη φτάσει στο 41,5% του συνολικού αριθμού της περυσινής χρονιάς. Το 2025 είχαν επιβληθεί 1.150 πρόστιμα και το 2024 είχαν φτάσει τα 1.461.

Πρόσφατα τέθηκαν σε λειτουργία ανά τη χώρα 37 νεοσύστατα ανακριτικά κλιμάκια αντιμετώπισης εγκλημάτων εμπρησμού που στελεχώνονται με 240 άτομα, με στόχο να αναβαθμιστεί η διερεύνηση των πυρκαγιών. Οι ανακριτικοί υπάλληλοι πέρασαν από διήμερη εκπαίδευση και κάθε χρόνο θα πιστοποιούνται υπό την επίβλεψη στελεχών της ΔΑΕΕ. Στελέχη της Πυροσβεστικής εκτιμούν ότι η αποτελεσματικότητα των εντατικών ελέγχων και των διοικητικών κυρώσεων αντικατοπτρίζεται φέτος στη μείωση κατά 29,8% των ενάρξεων πυρκαγιών για την περίοδο Ιανουαρίου – Μαΐου σε σχέση με το ίδιο διάστημα πέρυσι.

Αναλύοντας τις μεγάλες πυρκαγιές του 2025 που ξεπερνούσαν ανά περιστατικό τα 1.000 στρέμματα καμένων εκτάσεων, οι ερευνητές της ΔΑΕΕ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η πιο συχνή αιτία δεν είναι απαραίτητα και η πιο καταστροφική. Πέρυσι το καλοκαίρι καταγράφηκαν 41 μεγάλες πυρκαγιές, με συνολική καμένη έκταση περίπου 381.000 στρέμματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΔΑΕΕ, στο 36,6% αυτών των συμβάντων η αιτία σχετιζόταν με το δίκτυο ηλεκτροδότησης. Αντίστοιχα, το 22% των μεγάλων περυσινών πυρκαγιών του καλοκαιριού είχε ξεκινήσει από αμέλεια.

Σαν οδηγός χωρίς ζώνη
«Είναι θέμα παιδείας», παρατηρούν αξιωματικοί της Πυροσβεστικής για τις φωτιές που ξεκινούν «κατά λάθος». Παραλληλίζουν την αντίληψη που κυριαρχεί σε μερίδα του κόσμου με τη μη χρήση ζώνης ή κράνους κατά την οδήγηση. «Σκέφτονται ότι επί 30 χρόνια πραγματοποιούν υπαίθριες εργασίες και δεν πρόκειται να συμβεί κάτι σε αυτούς. Και όταν συμβαίνει, λένε ότι δεν το περίμεναν. Υπάρχει πρόβλημα στην αντίληψη κινδύνου», τονίζουν.

Στις 19 Ιουνίου συνελήφθη στην Ασπροβάλτα Θεσσαλονίκης ένας μελισσοκόμος για πρόκληση πυρκαγιάς από αμέλεια. Οπως κατέθεσε στους ανακριτικούς υπαλλήλους της Πυροσβεστικής, χρησιμοποίησε καπνιστήρι για τις 65 κυψέλες του και αφού το καθάρισε από τα φύλλα κυπαρισσιού που ήταν τα υπολείμματα της καύσης, το άφησε στο έδαφος.

«Τα πάτησα με το πόδι μου και τα κατάβρεξα με νερό, θεωρώντας ότι είχαν πλήρως σβήσει», είπε. Δύο ώρες αργότερα, όμως, ενημερώθηκε από την Πυροσβεστική για φωτιά. Σε άλλο παρόμοιο συμβάν, μελισσοκόμος κατέθεσε ότι είχε βάλει στο καπνιστήρι πευκοβελόνες και ξερά αρωματικά φυτά, με αποτέλεσμα να ξεφύγει σπινθήρας.

«Πρέπει να ευαισθητοποιήσουμε τον πολίτη, να μεταδώσουμε την πρακτική πληροφορία. Δεν μπορούν να καταλάβουν πόσο εύκολα μπαίνει η φωτιά», επισημαίνει ο Γαβριήλ Ξανθόπουλος, δασολόγος και ειδικός στις δασικές πυρκαγιές. Ο ίδιος έχει προτείνει τη στελέχωση των δασικών υπηρεσιών με επιπλέον προσωπικό που θα ειδικεύεται στην ενημέρωση για την πρόληψη των πυρκαγιών.

Οι πυρκαγιές από αμέλεια δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Ο Πορτογάλος καθηγητής Δασολογίας Πάουλο Φερνάντες λέει στην «Κ» ότι στη χώρα του, την περίοδο 2018-2024, αυτή ήταν η αιτία στο 59% των συμβάντων. Οπως εξηγεί, η αμέλεια προκύπτει από τον συνδυασμό της άγνοιας και της υπερεκτίμησης δυνατοτήτων. Στην Πορτογαλία τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται στοχευμένες ενημερωτικές εκστρατείες για αυτό το ζήτημα. «Είναι δύσκολο να υπολογίσουμε το αποτέλεσμά τους», λέει ο Φερνάντες. Ωστόσο, όπως και στην Ελλάδα, παρατηρεί ότι τα τελευταία χρόνια μειώνονται οι ενάρξεις πυρκαγιών.

Πάνω από 32 πυρκαγιές ξέσπασαν στο 24ωρο
Χωρίς αναστολή
Στη χώρα μας πριν από δύο χρόνια αυστηροποιήθηκε το νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει ότι σε περίπτωση καταδίκης –και για περιπτώσεις αμέλειας– η έφεση δεν έχει ανασταλτική ισχύ. Ετσι οδηγήθηκε στη φυλακή μετά την πρωτόδικη απόφαση ένας 63χρονος στη Χίο τον Ιούλιο του 2024. Θεωρείται ότι αυτή ήταν η πρώτη υπόθεση που κρίθηκε βάσει των νέων διατάξεων.

Σε πρώτο βαθμό, στο Αυτόφωρο Τριμελές Πλημμελειοδικείο Χίου, ο 63χρονος καταδικάστηκε σε τρία έτη φυλάκισης χωρίς αναστολή στην έφεση και πρόστιμο 10.000 ευρώ για πυρκαγιά στον Σιδηρούντα που έκαψε πάνω από 10.000 στρέμματα. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο κατηγορούμενος σκάλιζε με τσάπα χειρός τις ρίζες στα ελαιόδεντρά του και χτύπησε μια πέτρα προκαλώντας σπινθήρα και φωτιά. Εκείνος είχε αρνηθεί οποιαδήποτε υπαιτιότητα.

Ο δικηγόρος του, Δημήτρης Καρδασιλάρης, λέει στην «Κ» ότι η πρωτόδικη απόφαση δεν είχε στηριχθεί σε επαρκή στοιχεία και ότι η δίκη διεξήχθη σε τεταμένο κλίμα, με κατοίκους χωριών να ξεσπούν σε χειροκροτήματα στο ακροατήριο μόλις ανακοινώθηκε η ποινή.

Σε δεύτερο βαθμό η εξέλιξη ήταν διαφορετική. Στις 9 Φεβρουαρίου 2026 ο κατηγορούμενος κρίθηκε αθώος λόγω αμφιβολιών από το Τριμελές Εφετείο Πλημμελημάτων Βορείου Αιγαίου. Ως τεχνικός σύμβουλος της υπεράσπισης κατέθεσε απόστρατος αξιωματικός της Πυροσβεστικής, ο οποίος στο παρελθόν έχει συντάξει πραγματογνωμοσύνες για λογαριασμό του ΔΕΔΔΗΕ σε πυρκαγιές οι οποίες φέρεται να έχουν προκληθεί από βλάβες στο δίκτυο ηλεκτροδότησης. Αμφισβήτησε την αυτοψία των πυροσβεστών της Χίου στην επίμαχη φωτιά, επισήμανε ότι δεν κατασχέθηκε η τσάπα και υποστήριξε ότι είναι σπάνιο να δημιουργηθεί σπινθήρας από εργαλείο χειρός, εκτός κι αν αυτό βρει σε πέτρα πλούσια σε πυρίτη ή χαλαζία.

Η πρωτόδικη απόφαση είχε βασιστεί και στη μαρτυρία ζευγαριού που συνάντησε τον 63χρονο όταν αποχωρούσε από το σημείο και κατά τους ίδιους φέρεται να παραδέχθηκε ότι εκείνος είχε βάλει τη φωτιά. Στο εφετείο αναδείχθηκε, όμως, ότι το ζευγάρι είχε προσωπικές διαφορές με τον κατηγορούμενο και η μαρτυρία δεν κρίθηκε πειστική.

Πηγή: kathimerini.gr