Οι πυρκαγιές πληρώνονται: «Η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει κυρίως πρόβλημα οργανωμένων εμπρησμών, αλλά ανθρώπινης αμέλειας»

Δεν μπο­ρούσε να αντι­λη­φθεί τον κίνδυνο. Συνή­θιζε να κάνει μόνος του υπαί­θριες εργα­σίες, λέει ότι τα χέρια του «έπιαναν». Το μεση­μέρι της 7ης Ιουνίου ο 61χρονος έκοψε με ηλε­κτρικό τροχό μια μεταλ­λική βέργα έξω από το σπίτι του στη Σαλα­μίνα. «Μια δουλειά ασή­μα­ντη ήταν. Θα επι­διόρ­θωνα μια τέντα», θυμάται. «Ενα λεπτό έκανα όλο κι όλο». Εκείνη την ημέρα είχε 31 βαθμούς Κελσίου θερ­μο­κρα­σία, 60% σχετική υγρασία, ο δείκτης επι­κιν­δυ­νό­τη­τας για πυρ­κα­γιά ήταν χαμηλός. Ακόμη και με αυτές τις συν­θή­κες, όμως, μια στιγμή αρκούσε για να γίνει το κακό.

Ενα πυρω­μένο γρέζι από την κοπή της βέργας πετά­χτηκε σε διπλανό χωράφι, περίπου 11 μέτρα μακριά, και προ­κά­λεσε φωτιά. Ο 61χρονος προ­σπά­θησε μάταια να τη σβήσει με λάστιχο ποτί­σμα­τος και χτυ­πώ­ντας τις φλόγες με τα πόδια. Κάλεσε ενι­σχύ­σεις. Κινη­το­ποι­ή­θη­καν 27 πυρο­σβέ­στες, εννέα οχήματα και μια ομάδα δασο­κο­μά­ντος. Χρειά­στηκε να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει ρίψεις νερού ακόμη και ένα ελι­κό­πτερο. Πέντε στρέμ­ματα κάηκαν, ο άνδρας συνε­λή­φθη για πρό­κληση πυρ­κα­γιάς από αμέλεια και του επι­βλή­θηκε διοι­κη­τικό πρό­στιμο 4.021 ευρώ. Εκκρε­μεί εις βάρος του και ποινική δια­δι­κα­σία.

«Δεν το υπο­λό­γισα καλά, γιατί αυτές τις δου­λειές τις κάνω χρόνια. Δεν είχε δημιουρ­γη­θεί άλλοτε πρό­βλημα. Κάπως έτσι, όμως, μπαί­νουν οι φωτιές από αμέλεια», λέει ο 61χρονος, που μίλησε στην «Κ» ζητώ­ντας να μη δημο­σιο­ποι­η­θούν τα στοι­χεία του. «Ζήτησα συγ­γνώμη από την Πυρο­σβε­στική. Θα έπρεπε να ήμουν σε έναν ασφαλή, κλειστό χώρο. Δεν πρό­κει­ται να κάνω ξανά αντί­στοιχη εργασία το καλο­καίρι».

Η περί­πτωσή του δεν είναι μονα­δική. Μέχρι τις 25 Ιουνίου φέτος η Πυρο­σβε­στική είχε συλ­λά­βει 122 άτομα για πρό­κληση πυρ­κα­γιών, εκ των οποίων οι 115 εξ αμε­λείας και οι επτά από πρόθεση. Η αμέλεια εξε­τά­ζε­ται ως πιθανή αιτία και στην πρό­σφατη μεγάλη φωτιά στο Ακραίφ­νιο Βοιω­τίας. Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», οι μαρ­τυ­ρίες και τα στοι­χεία για αυτό το περι­στα­τικό συγκλί­νουν στο ότι η αρχική εστία βρί­σκε­ται σε περι­φραγ­μένο οικό­πεδο με αμπέλια.

Δια­χρο­νικό μοτίβο

«Η Ελλάδα δεν αντι­με­τω­πί­ζει κυρίως πρό­βλημα οργα­νω­μέ­νων εμπρη­σμών, αλλά ανθρώ­πι­νης αμέ­λειας», παρα­τη­ρούν στελέχη της Πυρο­σβε­στι­κής που μίλησαν στην «Κ». Τα στοι­χεία της Διεύ­θυν­σης Αντι­με­τώ­πι­σης Εγκλη­μά­των Εμπρη­σμού (ΔΑΕΕ) είναι ενδει­κτικά. Το 2022 το 83,3% των συλ­λή­ψεων αφο­ρούσε πρό­κληση πυρ­κα­γιάς από αμέλεια. Το 2023 το αντί­στοιχο ποσοστό ήταν 69,9%, το 2024 ανέβηκε στο 73,6% και πέρυσι στο 88,5%.

Αυτό το μοτίβο είναι δια­χρο­νικό. Σύμφωνα με παλαιό­τερα στοι­χεία που είναι στη διάθεση της «Κ», την περίοδο 2010-2015 είχε δια­πι­στω­θεί ότι 1.850 άτομα είχαν προ­κα­λέ­σει πυρ­κα­γιές από αμέλεια, ενώ 418 είχαν δράσει με πρόθεση. Φέτος έχουν επι­βλη­θεί ήδη μέχρι 25 Ιουνίου 478 διοι­κη­τικά πρό­στιμα που ξεπερ­νούν το μισό εκατ. ευρώ. Παρότι δεν έχουμε μπει ακόμη στην καρδιά του καλο­και­ριού, τα φετινά πρό­στιμα έχουν ήδη φτάσει στο 41,5% του συνο­λι­κού αριθμού της περυ­σι­νής χρονιάς. Το 2025 είχαν επι­βλη­θεί 1.150 πρό­στιμα και το 2024 είχαν φτάσει τα 1.461.

Πρό­σφατα τέθηκαν σε λει­τουρ­γία ανά τη χώρα 37 νεο­σύ­στατα ανα­κρι­τικά κλι­μά­κια αντι­με­τώ­πι­σης εγκλη­μά­των εμπρη­σμού που στε­λε­χώ­νο­νται με 240 άτομα, με στόχο να ανα­βαθ­μι­στεί η διε­ρεύ­νηση των πυρ­κα­γιών. Οι ανα­κρι­τι­κοί υπάλ­λη­λοι πέρασαν από διήμερη εκπαί­δευση και κάθε χρόνο θα πιστο­ποιού­νται υπό την επί­βλεψη στε­λε­χών της ΔΑΕΕ. Στελέχη της Πυρο­σβε­στι­κής εκτι­μούν ότι η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των εντα­τι­κών ελέγχων και των διοι­κη­τι­κών κυρώ­σεων αντι­κα­το­πτρί­ζε­ται φέτος στη μείωση κατά 29,8% των ενάρ­ξεων πυρ­κα­γιών για την περίοδο Ιανουα­ρίου – Μαΐου σε σχέση με το ίδιο διά­στημα πέρυσι.

Ανα­λύ­ο­ντας τις μεγάλες πυρ­κα­γιές του 2025 που ξεπερ­νού­σαν ανά περι­στα­τικό τα 1.000 στρέμ­ματα καμένων εκτά­σεων, οι ερευ­νη­τές της ΔΑΕΕ κατέ­λη­ξαν στο συμπέ­ρα­σμα ότι η πιο συχνή αιτία δεν είναι απα­ραί­τητα και η πιο κατα­στρο­φική. Πέρυσι το καλο­καίρι κατα­γρά­φη­καν 41 μεγάλες πυρ­κα­γιές, με συνο­λική καμένη έκταση περίπου 381.000 στρέμ­ματα. Σύμφωνα με τα στοι­χεία της ΔΑΕΕ, στο 36,6% αυτών των συμ­βά­ντων η αιτία σχε­τι­ζό­ταν με το δίκτυο ηλε­κτρο­δό­τη­σης. Αντί­στοιχα, το 22% των μεγάλων περυ­σι­νών πυρ­κα­γιών του καλο­και­ριού είχε ξεκι­νή­σει από αμέλεια.

Σαν οδηγός χωρίς ζώνη

«Είναι θέμα παι­δείας», παρα­τη­ρούν αξιω­μα­τι­κοί της Πυρο­σβε­στι­κής για τις φωτιές που ξεκι­νούν «κατά λάθος». Παραλ­λη­λί­ζουν την αντί­ληψη που κυριαρ­χεί σε μερίδα του κόσμου με τη μη χρήση ζώνης ή κράνους κατά την οδήγηση. «Σκέ­φτο­νται ότι επί 30 χρόνια πραγ­μα­το­ποιούν υπαί­θριες εργα­σίες και δεν πρό­κει­ται να συμβεί κάτι σε αυτούς. Και όταν συμ­βαί­νει, λένε ότι δεν το περί­με­ναν. Υπάρχει πρό­βλημα στην αντί­ληψη κιν­δύ­νου», τονί­ζουν.

Στις 19 Ιουνίου συνε­λή­φθη στην Ασπρο­βάλτα Θεσ­σα­λο­νί­κης ένας μελισ­σο­κό­μος για πρό­κληση πυρ­κα­γιάς από αμέλεια. Οπως κατέ­θεσε στους ανα­κρι­τι­κούς υπαλ­λή­λους της Πυρο­σβε­στι­κής, χρη­σι­μο­ποί­ησε καπνι­στήρι για τις 65 κυψέλες του και αφού το καθά­ρισε από τα φύλλα κυπα­ρισ­σιού που ήταν τα υπο­λείμ­ματα της καύσης, το άφησε στο έδαφος.

«Τα πάτησα με το πόδι μου και τα κατά­βρεξα με νερό, θεω­ρώ­ντας ότι είχαν πλήρως σβήσει», είπε. Δύο ώρες αργό­τερα, όμως, ενη­με­ρώ­θηκε από την Πυρο­σβε­στική για φωτιά. Σε άλλο παρό­μοιο συμβάν, μελισ­σο­κό­μος κατέ­θεσε ότι είχε βάλει στο καπνι­στήρι πευ­κο­βε­λό­νες και ξερά αρω­μα­τικά φυτά, με απο­τέ­λε­σμα να ξεφύγει σπιν­θή­ρας.

«Πρέπει να ευαι­σθη­το­ποι­ή­σουμε τον πολίτη, να μετα­δώ­σουμε την πρα­κτική πλη­ρο­φο­ρία. Δεν μπορούν να κατα­λά­βουν πόσο εύκολα μπαίνει η φωτιά», επι­ση­μαί­νει ο Γαβριήλ Ξαν­θό­που­λος, δασο­λό­γος και ειδικός στις δασικές πυρ­κα­γιές. Ο ίδιος έχει προ­τεί­νει τη στε­λέ­χωση των δασικών υπη­ρε­σιών με επι­πλέον προ­σω­πικό που θα ειδι­κεύ­ε­ται στην ενη­μέ­ρωση για την πρόληψη των πυρ­κα­γιών.

Οι πυρ­κα­γιές από αμέλεια δεν είναι μόνο ελλη­νικό φαι­νό­μενο. Ο Πορ­το­γά­λος καθη­γη­τής Δασο­λο­γίας Πάουλο Φερ­νά­ντες λέει στην «Κ» ότι στη χώρα του, την περίοδο 2018-2024, αυτή ήταν η αιτία στο 59% των συμ­βά­ντων. Οπως εξηγεί, η αμέλεια προ­κύ­πτει από τον συν­δυα­σμό της άγνοιας και της υπε­ρε­κτί­μη­σης δυνα­το­τή­των. Στην Πορ­το­γα­λία τα τελευ­ταία χρόνια πραγ­μα­το­ποιού­νται στο­χευ­μέ­νες ενη­με­ρω­τι­κές εκστρα­τείες για αυτό το ζήτημα. «Είναι δύσκολο να υπο­λο­γί­σουμε το απο­τέ­λε­σμά τους», λέει ο Φερ­νά­ντες. Ωστόσο, όπως και στην Ελλάδα, παρα­τη­ρεί ότι τα τελευ­ταία χρόνια μειώ­νο­νται οι ενάρ­ξεις πυρ­κα­γιών.

Πάνω από 32 πυρ­κα­γιές ξέσπα­σαν στο 24ωρο

Χωρίς ανα­στολή

Στη χώρα μας πριν από δύο χρόνια αυστη­ρο­ποι­ή­θηκε το νομο­θε­τικό πλαίσιο, το οποίο προ­βλέ­πει ότι σε περί­πτωση κατα­δί­κης –και για περι­πτώ­σεις αμέ­λειας– η έφεση δεν έχει ανα­σταλ­τική ισχύ. Ετσι οδη­γή­θηκε στη φυλακή μετά την πρω­τό­δικη απόφαση ένας 63χρονος στη Χίο τον Ιούλιο του 2024. Θεω­ρεί­ται ότι αυτή ήταν η πρώτη υπόθεση που κρίθηκε βάσει των νέων δια­τά­ξεων.

Σε πρώτο βαθμό, στο Αυτό­φωρο Τρι­με­λές Πλημ­με­λειο­δι­κείο Χίου, ο 63χρονος κατα­δι­κά­στηκε σε τρία έτη φυλά­κι­σης χωρίς ανα­στολή στην έφεση και πρό­στιμο 10.000 ευρώ για πυρ­κα­γιά στον Σιδη­ρού­ντα που έκαψε πάνω από 10.000 στρέμ­ματα. Το δικα­στή­ριο έκρινε ότι ο κατη­γο­ρού­με­νος σκάλιζε με τσάπα χειρός τις ρίζες στα ελαιό­δε­ντρά του και χτύπησε μια πέτρα προ­κα­λώ­ντας σπιν­θήρα και φωτιά. Εκείνος είχε αρνηθεί οποια­δή­ποτε υπαι­τιό­τητα.

Ο δικη­γό­ρος του, Δημή­τρης Καρ­δα­σι­λά­ρης, λέει στην «Κ» ότι η πρω­τό­δικη απόφαση δεν είχε στη­ρι­χθεί σε επαρκή στοι­χεία και ότι η δίκη διε­ξή­χθη σε τετα­μένο κλίμα, με κατοί­κους χωριών να ξεσπούν σε χει­ρο­κρο­τή­ματα στο ακρο­α­τή­ριο μόλις ανα­κοι­νώ­θηκε η ποινή.

Σε δεύτερο βαθμό η εξέλιξη ήταν δια­φο­ρε­τική. Στις 9 Φεβρουα­ρίου 2026 ο κατη­γο­ρού­με­νος κρίθηκε αθώος λόγω αμφι­βο­λιών από το Τρι­με­λές Εφετείο Πλημ­με­λη­μά­των Βορείου Αιγαίου. Ως τεχνι­κός σύμ­βου­λος της υπε­ρά­σπι­σης κατέ­θεσε από­στρα­τος αξιω­μα­τι­κός της Πυρο­σβε­στι­κής, ο οποίος στο παρελ­θόν έχει συντά­ξει πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες για λογα­ρια­σμό του ΔΕΔΔΗΕ σε πυρ­κα­γιές οι οποίες φέρεται να έχουν προ­κλη­θεί από βλάβες στο δίκτυο ηλε­κτρο­δό­τη­σης. Αμφι­σβή­τησε την αυτοψία των πυρο­σβε­στών της Χίου στην επίμαχη φωτιά, επι­σή­μανε ότι δεν κατα­σχέ­θηκε η τσάπα και υπο­στή­ριξε ότι είναι σπάνιο να δημιουρ­γη­θεί σπιν­θή­ρας από εργα­λείο χειρός, εκτός κι αν αυτό βρει σε πέτρα πλούσια σε πυρίτη ή χαλαζία.

Η πρω­τό­δικη απόφαση είχε βασι­στεί και στη μαρ­τυ­ρία ζευ­γα­ριού που συνά­ντησε τον 63χρονο όταν απο­χω­ρούσε από το σημείο και κατά τους ίδιους φέρεται να παρα­δέ­χθηκε ότι εκείνος είχε βάλει τη φωτιά. Στο εφετείο ανα­δεί­χθηκε, όμως, ότι το ζευγάρι είχε προ­σω­πι­κές δια­φο­ρές με τον κατη­γο­ρού­μενο και η μαρ­τυ­ρία δεν κρίθηκε πει­στική.

Πηγή: kathimerini.gr