Dr Mιχ. Xατζημιχάλης: “Kανένας δεν είναι άτρωτος απέναντι στον κορωνοϊό”

Κύριε Χατζη­μι­χάλη, να ξεκι­νή­σουμε την συνέ­ντευξη, με την μεγάλη συζή­τηση που έγινε σχετικά με τον τρόπο που αντι­με­τω­πί­στηκε η παν­δη­μία στην Μ. Βρε­τα­νία.

Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει η εκτί­μηση πως η Αγγλία άργησε να εφαρ­μό­σει τα μέτρα που έλαβαν άλλες χώρες. Ο χρόνος θα δείξει αν αυτό που έγινε είναι σωστό ή λάθος, όλες ωστόσο οι απο­φά­σεις έχουν ληφθεί με βάση τις συμ­βου­λές των λοι­μω­ξιο­λό­γων που συμ­βου­λεύ­ε­ται η ομάδα του πρω­θυ­πουρ­γού, οι οποίοι θεώ­ρη­σαν ότι δεν ήταν ακόμα η στιγμή για να αρχί­σουμε να απο­μο­νώ­νουμε μέρος του πλη­θυ­σμού. Οταν εκτί­μη­σαν ότι ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, τότε εφαρ­μό­στη­καν άμεσα. Η δική μου αίσθηση είναι ότι μάλλον έπρεπε η απόφαση για τα περιο­ρι­στικά μέτρα, να είχε ληφθεί νωρί­τερα. Αυτό που βλέπω τις τελευ­ταίες ημέρες είναι πως κάθε μέρα λαμ­βά­νε­ται και μια απόφαση που είναι πιο σκληρή από την προη­γού­μενη. Είναι πλέον κλειστά τα σχολεία, όλα τα κατα­στή­ματα, και παρα­μέ­νουν ανοικτά μόνο τα φαρ­μα­κεία και τα σούπερ μάρκετ.

Οι Βρε­τα­νοί, πει­θαρ­χούν στα μέτρα;

Νομίζω ότι πει­θαρ­χούν, αρκεί να τους υπο­δεί­ξεις τι ακριβώς πρέπει να κάνουν.

Υποθέτω πως κι εκεί, μάσκες, αντι­ση­πτικά, γάντια οινό­πνευμα, είναι είδη προς εξα­φά­νιση…

Εχουν εξα­φα­νι­στεί ήδη από τα ράφια των φαρ­μα­κείων και των σούπερ μάρκετ. Στα νοσο­κο­μεία υπάρ­χουν σαφώς δια­θέ­σιμα απο­θέ­ματα, ωστόσο εκφρά­ζε­ται ανη­συ­χία ότι η ζήτηση μπορεί να ξεπε­ρά­σει τη δια­θε­σι­μό­τητα. Εμείς εδώ, ανα­μέ­νουμε το μεγάλο κύμα κρου­σμά­των μέσα στις επό­με­νες δύο εβδο­μά­δες και προ­ε­τοι­μα­ζό­μα­στε γι αυτό, δημιουρ­γώ­ντας θαλά­μους κορω­νοϊού και κάποιες αίθου­σες κοντά στα χει­ρουρ­γεία έχουν μετα­τρα­πεί σε Μ.Ε.Θ.

Στο νοσο­κο­μείο, πώς είναι τα πράγ­ματα;

Παρα­μέ­νουν αντι­με­τω­πί­σιμα. Η οδηγία είναι ότι, εφόσον ο ασθενής εμφα­νί­σει οποιο­δή­ποτε σύμ­πτωμα, είτε είναι βήχας είτε υψηλός πυρετός, πρέπει να απο­μο­νω­θεί στο σπίτι του για μια εβδο­μάδα και να μην μεταβεί στο νοσο­κο­μείο. Αν σε αυτό το διά­στημα, επι­δει­νω­θεί η κατά­σταση της υγείας του ασθενή, τότε και μόνο μπορεί να καλέσει σε έναν ειδικό τηλε­φω­νικό αριθμό για να ανα­φέ­ρει τα συμ­πτώ­ματά του και ο γιατρός που θα μιλήσει μαζί του τηλε­φω­νικά, θα κρίνει αν όντως πρέπει να έρθει στο νοσο­κο­μείο.

Αρα ουσια­στικά, εφαρ­μό­ζε­ται ό,τι ισχύει κι εδώ στην Ελλάδα.

Ναι, αυτή είναι η ενδε­δειγ­μένη δια­δι­κα­σία.

Πώς βλέπετε να εξε­λίσ­σε­ται η κατά­σταση;

Παρα­κο­λου­θώ­ντας αυτά που συμ­βαί­νουν στην Αγγλία, στην Ελλάδα καθώς και σε άλλες χώρες, προ­κύ­πτει ότι ο ιός αυτός μετα­δί­δε­ται πάρα πολύ εύκολα, ίσως και πιο εύκολα από την κοινή γρίπη. Εχει πολύ μικρή θνη­σι­μό­τητα, οι περισ­σό­τε­ροι που θα προ­σβλη­θούν από τον ιό θα αναρ­ρώ­σουν, όμως ένα ποσοστό θα χρεια­στεί να νοση­λευ­τεί. Το ποσοστό εκείνων που θα χρεια­στεί να νοση­λευ­τούν αν και είναι μικρό, κάτω από το 4%, είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τητα τερά­στιο με δεδο­μένο ότι η νόσος εξα­πλώ­νε­ται συγ­χρό­νως σε όλο τον πλη­θυ­σμό. Τα συστή­ματα υγείας, παντού σε όλο τον κόσμο, όπως και στην Αγγλία -που έχει ένα πολύ καλό σύστημα υγείας- είναι δομη­μένα με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να αντε­πε­ξέλ­θουν σε μια συγκε­κρι­μένη ροή ασθενών. Οπότε, η ανη­συ­χία μου έγκει­ται στο γεγονός πως αν αυτή η ροή δεν είναι κατά κάποιον τρόπο ελεγ­χό­μενη, τότε το σύστημα υγείας δεν θα μπο­ρέ­σει να αντα­πο­κρι­θεί και δυστυ­χώς θα χαθούν άνθρω­ποι οι οποίοι υπό άλλες συν­θή­κες ίσως να μπο­ρού­σαν να σωθούν. Εδώ το σύστημα υγείας προ­χω­ράει στις απα­ραί­τη­τες προ­ε­τοι­μα­σίες, έχουμε ήδη διπλα­σιά­σει τα κρε­βά­τια ΜΕΘ. Οσον αφορά στο δικό μου τμήμα, εδώ και λίγες ημέρες έχουμε μετα­θέ­σει χρονικά, όλα τα προ­γραμ­μα­τι­σμένα περι­στα­τικά και ασχο­λού­μα­στε μόνο με τα επεί­γο­ντα και τους ογκο­λο­γι­κούς ασθε­νείς. Ολα τα άλλα περι­στα­τικά τα έχουμε προ­γραμ­μα­τί­σει, ανα­λό­γως την περί­πτωση, έπειτα από τρεις μήνες.

Επειτα από τρεις μήνες θεω­ρείτε δηλαδή ότι θα επα­νέλ­θει τρόπον τινά η κανο­νι­κό­τητα;

Μόνον εκτι­μή­σεις μπο­ρούμε να κάνουμε αυτή τη στιγμή και με βάση τα όσα υπο­στη­ρί­ζουν οι επι­δη­μιο­λό­γοι και οι λοι­μω­ξιο­λό­γοι. Με βάση πώς θα λει­τουρ­γή­σει το κάθε μοντέλο, θα εξε­λι­χθεί η εξά­πλωση και η διάρ­κεια της παν­δη­μίας. Ολα αυτά, αντι­λαμ­βά­νε­στε ότι κινού­νται σε θεω­ρη­τικό επίπεδο, μέχρι να δούμε πώς μια χώρα θα επα­νέλ­θει στην κανο­νι­κό­τητα. Θεω­ρη­τικά, αν επέλθει ισορ­ρο­πία μεταξύ εκείνων που μολύ­νο­νται κι εκείνων που αναρ­ρώ­νουν, τότε κάποια στιγμή δεν θα υπάρ­χουν μολυ­σμα­τι­κοί. Θα υπάρ­χουν κάποιοι που θα είναι άνοσοι και δεν θα υπάρχει κάποιος μολυ­σμα­τι­κός. Αυτό σημαί­νει ότι αν κάπου επα­νεμ­φα­νι­στεί ο ιός, θα πυρο­δο­τη­θεί εκ νέου ένα ξέσπα­σμα. Αν για παρά­δειγμα αρθούν τα μέτρα πολύ νωρίς και αρχί­σουν ξανά να ταξι­δεύ­ουν άνθρω­ποι από χώρες όπου παρα­μέ­νουν υψηλά τα επίπεδα μολυ­σμα­τι­κό­τη­τας, μπορεί να επα­νεμ­φα­νι­στεί. Ασφα­λείς εκτι­μή­σεις θα μπορούν να γίνουν αφού πάρουμε τα πρώτα απο­τε­λέ­σματα από χώρες της Ευρώπης, ώστε να δούμε πώς συμπε­ρι­φέ­ρε­ται ο ιός. Το καλό είναι ότι χρονικά είμαστε πιο πίσω από άλλες χώρες, όπως η Ιταλία και η Ισπανία, και έχουμε τον χρόνο να επε­ξερ­γα­στούμε τα δεδο­μένα.

Τι πήγε λάθος κατά την άποψή σας, σε αυτές τις δύο χώρες;

Νομίζω ότι αρχικά πιστέ­ψαμε όλοι πως είναι πολύ μακριά από το σπίτι μας ο ιός, επειδή εμφα­νί­στηκε στην Κίνα, θεω­ρώ­ντας ότι θα περιο­ρι­στεί στην Ασία. Η βόρεια Ιταλία, είναι ένα τερά­στιο διεθνές εμπο­ρικό κέντρο συναλ­λα­γών. Η ελεύ­θερη μετα­κί­νηση του κόσμου σε συν­δυα­σμό με το χρονικό διά­στημα των δύο εβδο­μά­δων που απαι­τεί­ται για την εμφά­νιση των συμ­πτω­μά­των, συνε­τέ­λε­σαν ώστε να μολυν­θεί ένας τερά­στιος αριθμός ανθρώ­πων. Ειδι­κό­τερα, στην Ιταλία, που ήταν η πρώτη χώρα όπου εμφα­νί­στη­καν κρού­σματα υπήρξε καθυ­στέ­ρηση στην αντί­δραση και γι’ αυτό επα­κο­λού­θησε αυτός ο εφιάλ­της. Από συνα­δέλ­φους που άκουσα, είπαν ότι μέσα σε ένα σαβ­βα­το­κύ­ριακο ουσια­στικά έγινε το ξέσπα­σμα.

Παρα­κο­λου­θείτε τι συμ­βαί­νει και στην Ελλάδα, θεω­ρείτε ότι εδώ αντι­δρά­σαμε εγκαί­ρως;

Νομίζω ότι η κυβέρ­νηση κινή­θηκε άμεσα, και απ’ ότι δια­πι­στώνω ο κόσμος στην πλειο­νό­τητά του αντα­πο­κρί­θηκε θετικά. Αν η έγκαιρη λήψη μέτρων, μπορεί να συντε­λέ­σει ώστε να σωθεί έστω κι ένας άνθρω­πος, τότε οι όποιες οικο­νο­μι­κές απώ­λειες από το lockdown έρχο­νται σε δεύτερη προ­τε­ραιό­τητα.

Με δεδο­μένη την εμπει­ρία σας και στην Ελλάδα, εκτι­μάτε ότι αυτή την έξαρση της παν­δη­μίας, μπορεί να την αντέξει το Ε.Σ.Υ.;

Στην Ελλάδα, υπάρχει γεω­γρα­φική ιδιαι­τε­ρό­τητα λόγω της νησιω­τι­κό­τη­τας. Είναι αδύ­να­τον να υπάρχει στε­λε­χω­μένο νοσο­κο­μείο σε κάθε νησί. Οπότε αυτό είναι αρκετό για να δια­φο­ρο­ποι­ή­σει τα δεδο­μένα σε σχέση με άλλες χώρες στην παροχή υπη­ρε­σιών υγείας. Για να γίνουν αντι­λη­πτά τα νούμερα, η Ελλάδα και η Αγγλία μπήκαν στην αντι­με­τώ­πιση της παν­δη­μίας του κορω­νοϊού έχοντας 6 κρε­βά­τια σε ΜΕΘ ανά 100.000 πλη­θυ­σμού κατά μέσο όρο. Η Ιταλία, μπήκε με 13 κρε­βά­τια ανά 100.000 πλη­θυ­σμού, περίπου τα διπλά από εμάς και έγινε αυτό που έγινε. Βέβαια, απ΄ όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω, στην Ελλάδα τόσο το Υπουρ­γείο Υγείας όσο και πολλοί ιδιώτες ανέ­λα­βαν πρω­το­βου­λίες για την αύξηση των κρε­βα­τιών στις ΜΕΘ, έχοντας διπλα­σιά­σει τα κρε­βά­τια κι αυτό είναι ένα πάρα πολύ καλό βήμα.

Κύριε Χατζη­μι­χάλη, οι χει­ρουρ­γι­κές μάσκες τελικά, προ­στα­τεύ­ουν;

Η απλή χει­ρουρ­γική μάσκα, αυτό που μπορεί να κάνει είναι να στα­μα­τή­σει τα στα­γο­νί­δια από αυτόν που τη φοράει, να μετα­δο­θούν στον διπλανό του. Αυτό και μόνο αυτό. Αν ο ιός είναι στα χέρια σου, είτε με γάντια είτε χωρίς, κι αν ακου­μπή­σεις το πρόσωπό σου ή κάποιον άλλον, ή ένα αντι­κεί­μενο τότε θα μετα­φέ­ρεις τον ιό. Η απλή χει­ρουρ­γική μάσκα δεν θα στα­μα­τή­σει τον ιό να περάσει μέσα από αυτήν! Για να προ­στα­τέ­ψεις τον εαυτό σου πρέπει να μείνεις στο σπίτι!

Εσείς ως γιατρός, ανη­συ­χείτε για την κατά­σταση όπως εξε­λίσ­σε­ται μέρα με την ημέρα;

Είναι κάτι που κανένας μας δεν έχει βιώσει τόσα χρόνια. Έχω κληθεί ως γιατρός να αντι­με­τω­πίσω τη γρίπη των πτηνών, τη γρίπη των χοίρων, τον ιό SARS όμως τίποτα από όλα αυτά, δεν ήταν σαν αυτό που βιώ­νουμε σήμερα και επι­πλέον ο τρόπος μετά­δο­σης ήταν δια­φο­ρε­τι­κός. Τίποτα από όσα προη­γή­θη­καν, δεν ήταν τόσο μετα­δο­τικά όσο αυτός ο ιός. Αυτό που βιώ­νουμε σήμερα είναι κάτι που στα­τι­στικά συμ­βαί­νει μια φορά κάθε 100 χρονιά. Οπότε, ναι, ανησυχώ διότι υπήρχε και η εσφαλ­μένη άποψη ότι ο κορω­νο­ϊός είναι επι­κίν­δυ­νος μόνον για τους ηλι­κιω­μέ­νους. Δεν είναι επι­κίν­δυ­νος μόνο για τους ηλι­κιω­μέ­νους, είναι επι­κίν­δυ­νος και για τους νέους κι αυτό πρέπει να γίνει αντι­λη­πτό από όλους.

Χρειά­ζε­ται μεγάλη προσοχή και όχι εφη­συ­χα­σμός και από τις νεα­ρό­τε­ρες ηλικίες. Και οι νέοι και οι ηλι­κιω­μέ­νοι προ­σβάλ­λο­νται με τον ίδιο τρόπο. Και ο ηλι­κιω­μέ­νος μπορεί να το περάσει με ήπια συμ­πτώ­ματα, όπως και ο νέος. Απλώς ο ηλι­κιω­μέ­νος ή εκείνος που έχει σοβαρά υπο­κεί­μενη πάθηση, θα έχει λιγό­τε­ρες αντοχές και πιο αδύναμο ανο­σο­ποι­η­τικό σύστημα άρα και λιγό­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες για να αντε­πε­ξέλ­θει επι­τυ­χώς στον ιό και να γίνει τελικά καλά, σε σχέση με έναν υγιή οργα­νι­σμό. Αυτό που δια­πι­στώ­νουμε στην Αγγλία μέχρι στιγμής, είναι πως η πλειο­νό­τητα των ασθενών που νοση­λεύ­ο­νται δια­σω­λη­νω­μέ­νοι με κορω­νοϊό, είναι παχύ­σαρ­κοι σε ποσοστό που αγγίζει περίπου το 70% και δεύ­τε­ροι σε ποσοστά είναι οι δια­βη­τι­κοί. Δυστυ­χώς όμως και κάποιος που είναι υγιής, μπορεί να χάσει την μάχη. Σήμερα, χάθηκε μια υγιής κοπέλα 21 ετών ενώ ήδη τις προη­γού­με­νες ημέρες χάσαμε δύο συνα­δέλ­φους ωτο­ρι­νο­λα­ρυγ­γο­λό­γους. Δεν είναι κανένας άτρωτος κι αυτό πρέπει να είναι το μήνυμα. Ο ιός προ­σβάλ­λει όλες τις ηλικίες και πρέπει να προ­σέ­χουμε όλοι το ίδιο.

Τελικά, τα όπλα μας απέ­να­ντι σε αυτόν τον απο­κα­λού­μενο αόρατο εχθρό, ποια είναι;

Το πρώτο και βασικό όπλο είναι να μεί­νουμε σπίτι. Ενα δεύτερο είναι να προ­σπα­θή­σουμε κατά το δυνατόν να είμαστε όσο πιο υγιείς μπο­ρούμε, θωρα­κί­ζο­ντας το ανο­σο­ποι­η­τικό μας σύστημα με σωστή δια­τροφή και ελαφριά άσκηση αλλά και με τη διακοπή του καπνί­σμα­τος. Ακόμα και τώρα δεν είναι αργά για να επι­χει­ρή­σει κάποιος να στα­μα­τή­σει το κάπνι­σμα, θα βοη­θή­σει. Επίσης ένα βασικό όπλο, είναι να προ­στα­τέ­ψουμε τις ευπα­θείς ομάδες, μένο­ντας μακριά από τους ηλι­κιω­μέ­νους ή ανθρώ­πους του περι­βάλ­λο­ντός μας, που έχουν σοβαρές παθή­σεις, όσο κι αν αυτό είναι δύσκολο.