Stratfor: Πόσο κινδυνεύει η Ελλάδα να γίνει «αποθήκη ψυχών»

Η αδια­φο­ρία της Τουρ­κίας να συμ­βά­λει στην επίλυση της προ­σφυ­γι­κής κρίσης και η αδυ­να­μία Βερολίνου-Βρυξελλών να επι­βά­λουν την τάξη. Ο ρόλος του ΝΑΤΟ και το «βαστάτε γερά» της Μέρκελ. Στενά τα περι­θώ­ρια κινή­σεων, μετά το μπλο­κά­ρι­σμα των συνόρων.

Αν η Ελλάδα νόμιζε πως το 2015 ήταν μια χρονιά που καλύ­τερα να ξεχάσει, το 2016 δείχνει πως θα είναι εξίσου άσχημο. Το βασικό πρό­βλημα για την Αθήνα φέτος δεν είναι τόσο οικο­νο­μικό, όσο φυσικό –αν και η οικο­νο­μία εξα­κο­λου­θεί να πλήτ­τε­ται ως συνέ­πεια των capital controls που επι­βλή­θη­καν πέρυσι και της πτώσης των επεν­δύ­σεων.

Το πρό­γραμμα διά­σω­σης ανά­γκασε την Αθήνα να μειώσει τις δαπάνες και να αυξήσει τους φόρους, κάτι που προ­κα­λεί ασφυξία στην οικο­νο­μία. Τώρα, η Ελλάδα κιν­δυ­νεύει να πέσει θύμα μιας πιθανής λύσης του προ­σφυ­γι­κού προ­βλή­μα­τος της Ευρώπης. Αν δεν μπορούν να εμπο­δι­στούν οι πρό­σφυ­γες/μετα­νά­στες να φτάνουν στην Ελλάδα από την Τουρκία και δεν μπορεί να τους επι­τρα­πεί να φθάσουν στον «κορμό» της Ευρώπης λόγω των δρα­μα­τι­κών πολι­τι­κών προ­βλη­μά­των που προ­κα­λούν, τότε ίσως η λύση είναι απλά να χτιστεί ένας μετα­φο­ρι­κός τοίχος γύρω από την Ελλάδα. Η πιθα­νό­τητα να συμβεί κάτι τέτοιο ενοχλεί ξεκά­θαρα την Ελλάδα, ο πρω­θυ­πουρ­γός της οποίας, ο Αλέξης Τσίπρας, την Τετάρτη αρνή­θηκε σθεναρά να επι­τρέ­ψει η χώρα του να μετα­τρα­πεί σε μια «αποθήκη ψυχών».

Ευτυχώς για την Ελλάδα, φαί­νε­ται πως ούτε οι Βρυ­ξέλ­λες και το Βερο­λίνο θέλουν αυτό το απο­τέ­λε­σμα -ακόμα του­λά­χι­στον. Η Γερ­μα­νίδα καγκε­λά­ριος Άνγκελα Μέρκελ καθώς και διά­φο­ροι θεσμοί της ΕΕ εξα­κο­λου­θούν να ελπί­ζουν πως θα λυθεί το πρό­βλημα στην Τουρκία -ένα βήμα πιο κοντά στη ρίζα του προ­βλή­μα­τος. Ευελ­πι­στεί­ται πως οι Τούρκοι μπορούν να πει­στούν να σοβα­ρευ­τούν σε ό,τι αφορά στο στα­μά­τημα της ροής των προ­σφύ­γων/μετα­να­στών, στη σύνοδο που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί στις 7 Μαρτίου. Στο μεταξύ, το μήνυμα της Μέρκελ προς την Ελλάδα είναι: «βαστάτε γερά».

Ο ρόλος του ΝΑΤΟ

Παράλ­ληλα, έχουν ανα­πτυ­χθεί πλοία του ΝΑΤΟ στα ύδατα μεταξύ Τουρ­κίας και Ελλάδας, σε μια άλλη προ­σπά­θεια να υπάρξει λύση στο ζήτημα. Ο βασικός προ­σφυ­γι­κός δρόμος περνά μέσα από την υδάτινη έκταση που δια­χω­ρί­ζει τα ελλη­νικά νησιά από την Τουρκία. Όμως οι προ­σπά­θειες για να στα­μα­τή­σουν οι βάρκες και να γυρί­σουν πίσω στην Τουρκία περι­πλέ­κο­νται λόγω των τετα­μέ­νων σχέσεων Ελλάδας-Τουρκίας αλλά και των εκκρε­μών εδα­φι­κών δια­φο­ρών των δύο χωρών για τα νησιά και τα ύδατα αυτά. Αυτό δημιουρ­γεί εμπόδια στη συνερ­γα­σία μεταξύ των ακτο­φυ­λα­κών της Ελλάδας και της Τουρ­κίας.

Ο επί­ση­μος ρόλος των πλοίων του ΝΑΤΟ είναι να παρά­σχει πλη­ρο­φο­ρίες και συντο­νι­σμό, δημιουρ­γώ­ντας ένα «κανάλι» για τη ροή των πλη­ρο­φο­ριών μεταξύ των δύο χωρών και πλη­ρο­φο­ρώ­ντας τες για τον εντο­πι­σμό μετα­κί­νη­σης προ­σφύ­γων/μετα­να­στών. Αυτά τα πλοία του ΝΑΤΟ θα μπορούν να κινού­νται ελεύ­θερα τόσο στα ελλη­νικά όσο και στα τουρ­κικά ύδατα, ενώ οι εθνικές ναυ­τι­κές δυνά­μεις θα περιο­ρί­ζο­νται στα δικά τους χωρικά ύδατα.

Όμως ο βασικός ρόλος του ΝΑΤΟ δεν είναι να γυρίζει πίσω τα πλοία. Η Συμ­μα­χία θα παρεμ­βαί­νει άμεσα μόνο για να δια­σώ­ζει τους επι­βά­τες πλοίων και να τους επι­στρέ­φει στην Τουρκία, ασχέτως από τα ύδατα στα οποία έχουν δια­σω­θεί.

Ωστόσο, με 325 ανθρώ­πους να έχουν πνιγεί από την αρχή του έτους (έναντι των 102.000 ασφαλών αφίξεων στην Ελλάδα), η ανα­λο­γία των πλοίων που βρί­σκο­νται σε κίνδυνο φαί­νε­ται χαμηλή. Επι­πλέον, αν η ελλη­νική ακτο­φυ­λακή δια­σώ­σει πρό­σφυ­γες/μετα­νά­στες, θα συνε­χί­σει να μην μπορεί να επι­στρέ­ψει αυτούς που διέσωσε από τα ελλη­νικά χωρικά ύδατα πίσω στην Τουρκία. Αυτό σημαί­νει πως η τελική ευθύνη για να στα­μα­τή­σουν οι πρό­σφυ­γες/μετα­νά­στες να φεύγουν από την Τουρκία εξα­κο­λου­θεί να βρί­σκε­ται στα χέρια των Τούρκων. Και εκεί είναι το πρό­βλημα.

Η Τουρκία αντι­με­τω­πί­ζει αυτή τη στιγμή προ­βλή­ματα και στα τρία βασικά σύνορά της. Στα νότια έχει τον εμφύλιο πόλεμο της Συρίας, στα βόρεια την κλι­μα­κού­μενη αντι­πα­ρά­θεση με τη Ρωσία και στα δυτικά την προ­σφυ­γική/μετα­να­στευ­τική κρίση με την Ελλάδα και την Ευρώπη. Από τα τρία, η επίλυση της ευρω­παϊ­κής προ­σφυ­γι­κής κρίσης έχει ξεκά­θαρα τη χαμη­λό­τερη προ­τε­ραιό­τητα για την Άγκυρα.

Πράγ­ματι, θα μπο­ρούσε κανείς να υπο­στη­ρί­ξει πως όσο πιο πολύ κωλυ­σιερ­γεί η Τουρκία στο προ­σφυ­γικό πρό­βλημα, τόσο περισ­σό­τε­ρες παρα­χω­ρή­σεις μπορεί να εξα­σφα­λί­σει από την Ευρώπη ως αντάλ­λαγμα για τη μελ­λο­ντική βοήθειά της. Ακόμα και τότε, η Άγκυρα δεν χρειά­ζε­ται να δεσμευ­τεί στην πλήρη επίλυση του προ­βλή­μα­τος, αφού μπορεί να «κρυφτεί» πίσω από υλι­κο­τε­χνι­κές δυσκο­λίες. Και είναι δύσκολο να φαντα­στεί κανείς τι θα μπο­ρούσε να προ­σφέ­ρει η Ευρώπη, που θα παρα­κι­νούσε την Τουρκία να ανα­λά­βει απο­τε­λε­σμα­τι­κές ενέρ­γειες. Το άνοιγμα του δρόμου για ένταξη στην ΕΕ γίνεται όλο και πιο ανέ­φι­κτο λόγω του αυξα­νό­με­νου απο­λυ­ταρ­χι­σμού της Τουρ­κίας. Και αν απλώς δοθούν χρήματα στην Τουρκία, αυτό μπορεί να «ανοίξει» την όρεξη της χώρας να ζητήσει περισ­σό­τερα χρήματα. Οι ευρω­παϊ­κές ελπίδες πως όλα θα πάνε καλά μετά τη σύνοδο της 7ης Μαρτίου φαί­νε­ται πως είναι εσφαλ­μέ­νες.

Οι μονο­με­ρείς κινή­σεις

Εν τω μεταξύ, με τη ροή των προ­σφύ­γων/μετα­να­στών να αυξά­νε­ται καθώς βελ­τιώ­νε­ται ο καιρός, και τις Βρυ­ξέλ­λες και το Βερο­λίνο να παρα­κο­λου­θούν χωρίς να μπορούν να αντι­δρά­σουν, ορι­σμέ­νες χώρες παίρ­νουν την κατά­σταση στα χέρια τους.

Αυτήν την εβδο­μάδα, η Αυστρία οργά­νωσε διά­σκεψη στη Βιέννη και κάλεσε εννέα χώρες από τα Βαλ­κά­νια, μέλη και μη της ΕΕ. Η σύγκληση της διά­σκε­ψης έγινε με σκοπό να συμ­φω­νη­θούν οι βασικές αρχές ανα­φο­ρικά με τη ροή των προ­σφύ­γων/μετα­να­στών στα σύνορά τους. Η συμ­φω­νία που προ­έ­κυψε είναι η επι­ση­μο­ποί­ηση ορι­σμέ­νων μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί -όπως για παρά­δειγμα να επι­τρέ­πε­ται η είσοδος μόνο σε πρό­σφυ­γες εμπό­λε­μων περιο­χών. Η βασι­κό­τερη πτυχή, όμως, είναι πως υπήρξε κάποια συμ­φω­νία.

Οι χώρες αυτές, ιδιαί­τερα η ΠΓΔΜ, η Αλβανία και η Βουλ­γα­ρία, είναι γεω­γρα­φικά σημα­ντι­κές, αφού είναι τα χερσαία σύνορα της Ελλάδας από την Αδρια­τική μέχρι την Ευρω­παϊκή Τουρκία. Αφού η συμ­φω­νία αυτή επι­τεύ­χθηκε εκτός δικαιο­δο­σίας της ΕΕ, η επιρροή των Βρυ­ξελ­λών και του Βερο­λί­νου είναι περιο­ρι­σμένη. Ο κίν­δυ­νος είναι μέχρι την επόμενη συνά­ντησή τους οι εννέα χώρες να συμ­φω­νή­σουν σε ένα ολο­κλη­ρω­τικό lockdown (σ.σ. ήδη περιέ­κο­ψαν σε 580 τις ημε­ρή­σιες διε­λεύ­σεις). Αν και θεω­ρη­τικά οι πρό­σφυ­γες/μετα­νά­στες ίσως επι­χει­ρή­σουν να προ­σπε­ρά­σουν τα χερσαία μπλόκα και να πάνε μέσω θαλάσ­σης στη νότια Ιταλία, η εξεύ­ρεση πλοίων που θα τους μετα­φέ­ρουν θα ήταν δύσκολη.

Όταν το πρό­βλημα είναι της Ευρώπης, η Ελλάδα έχει κάποιο «πάτημα». Για παρά­δειγμα, έχει γίνει λόγος για μια συμ­φω­νία «μετρη­τών αντί μετα­να­στών», στο πλαίσιο της οποίας η ΕΕ θα ελα­φρύ­νει κάπως τα οικο­νο­μικά προ­βλή­ματα της Ελλάδας, με αντάλ­λαγμα η Ελλάδα να ξεκα­θα­ρί­σει και να φρο­ντί­σει τους πρό­σφυ­γες/μετα­νά­στες.

Όταν τα ηνία φεύγουν από τα χέρια του Βερο­λί­νου και των Βρυ­ξελ­λών, όμως, ο Τσίπρας χάνει την όποια δυνα­τό­τητα να δια­μορ­φώ­σει τις εξε­λί­ξεις. Ακόμα και έτσι, έχει απει­λή­σει την ΕΕ με κοι­νω­νική ανυ­πα­κοή μέχρι να επι­λυ­θεί η προ­σφυ­γική κρίση, λέγο­ντας πως η Ελλάδα θα εμπο­δί­σει τη νομο­θε­σία της ΕΕ προ­κει­μέ­νου να ανα­γκά­σει τη Βόρεια Ευρώπη να κινηθεί για την προ­σφυ­γική κρίση. Εν τω μεταξύ, η αδυ­να­μία του στα Βαλ­κά­νια φάνηκε πλήρως όταν προ­χώ­ρησε στην ισχυ­ρό­τερη ενέρ­γεια που μπο­ρούσε, όταν δηλαδή ανα­κά­λεσε την Ελλη­νίδα πρέ­σβειρα στην Αυστρία, για να δια­μαρ­τυ­ρη­θεί για τις κινή­σεις της ομάδας των εννέα χωρών.

Η κατά­σταση της Ελλάδας φαί­νε­ται ζοφερή. Στα ανα­το­λικά, βλέπει τις ροές των προ­σφύ­γων/μετα­να­στών να εξαρ­τώ­νται από έναν παλιό και αδιάλ­λα­κτο αντί­παλο. Στα βόρεια, βλέπει την πιθανή έξοδο των προ­σφύ­γων/μετα­να­στών να μπλο­κά­ρε­ται από κράτη που ενερ­γούν με ίδιο συμ­φέ­ρον. Και η Ευρω­παϊκή Ένωση και η Γερ­μα­νία, όπου είχε ενα­πο­θέ­σει τις ελπίδες της η Αθήνα, φαί­νο­νται όλο και πιο ανί­σχυ­ρες.

Η Ελλάδα μπορεί ακόμα να «κρε­μα­στεί» στην ιδέα ότι η Ευρω­παϊκή Ένωση θα προ­σπα­θή­σει να εξα­γο­ρά­σει την Τουρκία -ή ότι οι Βρυ­ξέλ­λες θα πιέσουν την Αυστρία να στα­μα­τή­σει να περι­χα­ρα­κώ­νει τα Βαλ­κά­νια σε ένα μπλοκ, ακόμα και απει­λώ­ντας τις προ­σπά­θειες των βαλ­κα­νι­κών χωρών να εντα­χθούν στην Ευρω­παϊκή Ένωση. Ως εκ τούτου, το σενάριο της «απο­θή­κης ψυχών» δεν είναι ανα­πό­φευ­κτο, όμως οι Έλληνες θα χρεια­στούν σύντομα κάποια καλά νέα, αν είναι να απο­φευ­χθεί.

euro2day.gr