Γιώργος Καββαθάς: «Βρισκόμαστε σε μία καμπή για τις μικρές επιχειρήσεις…»

Κύριε Καββαθά, παρου­σιά­στηκε η Ετήσια Έκθεση 2022 «Κρίσεις, ελλη­νική οικο­νο­μία και μικρές επι­χει­ρή­σεις» του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ. Ποια είναι τα κύρια χαρα­κτη­ρι­στικά της Έκθεσης και τι προ­κά­λεσε τις επι­πτώ­σεις στην επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα;

Η 4η Ετήσια Έκθεση του Ινστι­τού­του Μικρών Επι­χει­ρή­σεων της ΓΣΕΒΕΕ είναι πλέον θεσμός στην επι­στη­μο­νική και πολι­τική συζή­τηση γύρω από τα πεδία ενδια­φέ­ρο­ντος των μικρών επι­χει­ρή­σεων και είναι μια προ­σπά­θεια που δεν εξε­λί­χθηκε εν μέσω κανο­νι­κό­τη­τας, αλλά σε μία περίοδο που ήταν γεμάτη από πρω­τό­γνωρα γεγο­νότα και εξε­λί­ξεις, όπως το ξέσπα­σμα της παν­δη­μίας CoViD-19 αλλά και η ενερ­γειακή κρίση και η κρίση ακρί­βειας. Υπό το φάσμα αυτών των κρίσεων εξε­τά­ζε­ται και η πορεία των μικρών επι­χει­ρή­σεων στη φετινή Ετήσια Έκθεση.

Στην Έκθεση παρου­σιά­ζο­νται και ερμη­νεύ­ο­νται οι βασικές οικο­νο­μι­κές εξε­λί­ξεις σε διεθνές και εθνικό περι­βάλ­λον, ωστόσο ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον παρου­σιά­ζει η μελέτη της επί­πτω­σης αυτών των κρίσεων στη μικρή επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα.

Οι ανα­τι­μή­σεις, ιδίως στις τιμές ενέρ­γειας, προ­κά­λε­σαν στις επι­χει­ρή­σεις τρεις σοβαρές και αλλη­λέν­δε­τες επι­πτώ­σεις.

Η πρώτη επί­πτωση ήταν η σημα­ντική αύξηση του κόστους λει­τουρ­γίας τους. Ειδι­κό­τερα, στο πρώτο εξάμηνο του 2022 το κόστος ενέρ­γειας αυξή­θηκε μεσο­σταθ­μικά κατά 76%, το κόστος προ­μή­θειας πρώτων υλών και εμπο­ρευ­μά­των κατά 43,5%, το κόστος καυ­σί­μων οχη­μά­των κατά 57,8% και το κόστος προ­μή­θειας εξο­πλι­σμού και μηχα­νη­μά­των κατά 26,2%.

Η δεύτερη επί­πτωση ήταν ο ιστο­ρικά υψηλός αριθμός των επι­χει­ρή­σεων που αύξησαν τις τιμές πώλησης των αγαθών/υπη­ρε­σιών. Με βάση τις έρευνες οικο­νο­μι­κού κλί­μα­τος του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, οι επι­χει­ρή­σεις που δήλωσαν ότι αύξησαν τις τιμές τους διαρκώς αυξά­νο­νται, καθώς από 6,6% που ήταν στο 2ο εξάμηνο του 2020, ανήλθαν σε 59,2% στο 1ο εξάμηνο του 2022.

Η τρίτη επί­πτωση αφορά στα σοβαρά προ­βλή­ματα ρευ­στό­τη­τας που παρου­σιά­ζουν οι μικρές και πολύ μικρές επι­χει­ρή­σεις, τα οποία απο­τυ­πώ­νο­νται στην αύξηση των ήδη υψηλών ποσο­στών των επι­χει­ρή­σεων με μηδε­νικά ή αρκετά χαμηλά ταμειακά δια­θέ­σιμα.

Από την άλλη μεριά, ο Δείκτης Οικο­νο­μι­κού Κλί­μα­τος των μικρών και πολύ μικρών επι­χει­ρή­σεων ενι­σχύ­θηκε περαι­τέρω, τόσο στο δεύτερο εξάμηνο του 2021 όσο και στο πρώτο εξάμηνο του 2022, κατα­γρά­φο­ντας την υψη­λό­τερη επίδοση από την εκδή­λωση της υγειο­νο­μι­κής κρίσης, χωρίς ωστόσο να προ­σεγ­γί­ζει το προ παν­δη­μίας επίπεδο. Αυξη­τικά κινή­θηκε και η απα­σχό­ληση, ενώ ενι­σχυ­μένο ήταν και το ποσοστό των επι­χει­ρή­σεων που πραγ­μα­το­ποί­ησε επεν­δύ­σεις. Το πλήρες άνοιγμα της οικο­νο­μίας, η πολύ καλή του­ρι­στική περί­ο­δος, η μείωση φορο­λο­γι­κών και λοιπών επι­βα­ρύν­σεων και τα μέτρα αντι­με­τώ­πι­σης των υψηλών τιμών ενέρ­γειας, θεω­ρού­νται οι βασικοί παρά­γο­ντες των θετικών αυτών εξε­λί­ξεων.

Ωστόσο, όσον αφορά στον ψηφιακό μετα­σχη­μα­τι­σμό των μικρών και πολύ μικρών επι­χει­ρή­σεων, παρα­τη­ρεί­ται υστέ­ρηση στην ενσω­μά­τωση νέων τεχνο­λο­γιών. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό πως από τις μικρές και πολύ μικρές επι­χει­ρή­σεις που έχουν ενσω­μα­τώ­σει νέες τεχνο­λο­γίες στη δρα­στη­ριό­τητά τους μόνο το 17,4% τις υιο­θέ­τησε κατά τη διάρ­κεια της παν­δη­μίας.

Ενώ με μία προ­σε­κτι­κό­τερη ανά­γνωση των ευρη­μά­των σε σχέση με τις επεν­δύ­σεις, φαί­νε­ται πως απο­τε­λού­σαν κυρίως επεν­δύ­σεις προ­σαρ­μο­γής ή συντή­ρη­σης και λιγό­τερο επέ­κτα­σης ή ανά­πτυ­ξης. Με άλλα λόγια, το μεγάλο μέρος των επεν­δύ­σεων ήταν μικρής κλί­μα­κας, δεδο­μέ­νου ότι το ύψος της επέν­δυ­σης για περισ­σό­τε­ρες από 1 στις 2 επι­χει­ρή­σεις ήταν έως 5.000€, ενώ, όπως γνω­ρί­ζουμε και από τις έρευνες κλί­μα­τος του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, περισ­σό­τε­ρες από 8 στις 10 επι­χει­ρή­σεις (86,4%) χρη­μα­το­δό­τη­σαν την επέν­δυση που πραγ­μα­το­ποί­η­σαν με ίδια κεφά­λαια. Τα προ­γράμ­ματα χρη­μα­το­δό­τη­σης (ΕΣΠΑ) αφορούν στο 6%, ενώ ο τρα­πε­ζι­κός δανει­σμός στο 3,8%. Συνεπώς, το συντρι­πτικά μεγα­λύ­τερο μέρος των επι­χει­ρή­σεων χρη­μα­το­δο­τούν τις επεν­δύ­σεις με Ίδια Κεφά­λαια, αξιο­ποιώ­ντας σε χαμηλό βαθμό ακόμη και τους δια­θέ­σι­μους χρη­μα­το­δο­τι­κούς πόρους εργα­λείων όπως το ΕΣΠΑ. Το γεγονός αυτό αφενός επη­ρε­ά­ζει το ύψος, τη συχνό­τητα αλλά και τον αριθμό των επεν­δύ­σεων, ενώ δια­μορ­φώ­νει ένα πλαίσιο αυξη­μέ­νης ευα­λω­τό­τη­τας απέ­να­ντι σε αλλαγές του οικο­νο­μι­κού περι­βάλ­λο­ντος, δεδο­μέ­νου ότι μια πιθανή έλλειψη ρευ­στό­τη­τας για παρά­δειγμα (λόγω παν­δη­μίας, ενερ­γεια­κής κρίσης) επιδρά άμεσα στη δυνα­τό­τητα των επι­χει­ρή­σεων να σχε­διά­σουν και να πραγ­μα­το­ποι­ή­σουν νέες επεν­δύ­σεις.

Σε κάθε περί­πτωση, τόσο από το κυρίως σώμα της Έκθεσης όσο και από τις επι­μέ­ρους απόψεις που κατα­τί­θε­νται από τους δια­κε­κρι­μέ­νους επι­στή­μο­νες σχετικά με πτυχές των πολ­λα­πλών αυτών κρίσεων στη διεθνή και ελλη­νική οικο­νο­μία, το συμπέ­ρα­σμα είναι ότι οι μικρές επι­χει­ρή­σεις χρειά­ζο­νται δύο πράγ­ματα:

• πολι­τι­κές δια­κρι­τής στό­χευ­σης και

• συνέ­χεια σε αυτές τις πολι­τι­κές.

• Παρά το γεγονός πως ο Του­ρι­σμός (σε όλη την χώρα, και σε αμιγώς του­ρι­στι­κές περιο­χές) κατέ­γραψε φέτος μεγάλη αύξηση, τα ‘λουκέτα’ στις επι­χει­ρή­σεις –και κυρίως στην εστίαση- δεν απε­φεύ­χθη­σαν. Πώς θα δια­μορ­φω­θεί η κατά­σταση στο νέο έτος; Τι περι­μέ­νουμε;

Χωρίς αμφι­βο­λία βρι­σκό­μα­στε σε μία καμπή για τις μικρές επι­χει­ρή­σεις, όπου το «σημα­ντι­κό­τερο από τα σημα­ντικά προ­βλή­ματα» αφορά στα αλλε­πάλ­ληλα κύματα ανα­τι­μή­σεων σε όλο το εύρος της οικο­νο­μίας.

Η κατά­σταση είναι ακόμη χει­ρό­τερη αν ανα­λο­γι­στούμε ότι η Ελλάδα βρί­σκε­ται στην προ­τε­λευ­ταία θέση της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης ως προς το Διάμεσο Δια­θέ­σιμο Ισο­δύ­ναμο Εισό­δημα εκφρα­σμένο σε μονάδες αγο­ρα­στι­κής δύναμης (στοι­χεία Eurostat).

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα οι μικρές επι­χει­ρή­σεις λοιπόν αντι­με­τω­πί­ζουν κίνδυνο διπλής ασφυ­ξίας, αφενός λόγω της εκτί­να­ξης του λει­τουρ­γι­κού τους κόστους σε ενέρ­γεια, καύσιμα, πρώτες ύλες και αφε­τέ­ρου λόγω της κατα­κρή­μνι­σης των οικο­γε­νεια­κών εισο­δη­μά­των που προ­κα­λεί αλυ­σι­δω­τές αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στην αγορά.

Χρεια­ζό­μα­στε έγκαιρα ένα άλλο μίγμα πολι­τι­κών που θα κρα­τή­σει ζωντα­νές τις μικρές επι­χει­ρή­σεις, ώστε να κρα­τή­σει «ζωντανά» και τα φορο­λο­γικά και ασφα­λι­στικά έσοδα, που είναι τόσο ανα­γκαία για την ενί­σχυση του κοι­νω­νι­κού κράτους και για ουσια­στι­κές παρεμ­βά­σεις ανα­κού­φι­σης μίας κοι­νω­νίας και μιας οικο­νο­μίας που είναι σε δια­κιν­δύ­νευση.

Δεν μπορεί να μένουν εκτός δημό­σιας ατζέ­ντας και εκτός πολι­τι­κών προ­τε­ραιο­τή­των η διευ­θέ­τηση των χρεών που δημιουρ­γή­θη­καν κατά τις επάλ­λη­λες και παράλ­λη­λες κρίσεις, η μείωση έμμεσων φόρων, η ανα­στολή της προ­βλε­πό­με­νης αύξησης των ασφα­λι­στι­κών εισφο­ρών και προ­φα­νώς ένας δια­φο­ρε­τι­κός σχε­δια­σμός στην αξιο­ποί­ηση των πόρων του Ταμείου Ανά­καμ­ψης. Ένας σχε­δια­σμός που θα ενι­σχύ­σει τη ρευ­στό­τητα των μικρών επι­χει­ρή­σεων και θα δώσει πραγ­μα­τική ώθηση στο πιο δοκι­μα­σμένο κομμάτι της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας την τελευ­ταία 12ετία.

Την ίδια ώρα, οι μισθοί, συντά­ξεις και απο­δο­χές παρα­μέ­νουν στον πάγο και φυσικά, οι όποιες αυξή­σεις δεν έχουν αντί­κρυ­σμα λόγω του πλη­θω­ρι­σμού. Πώς θα το αντι­με­τω­πί­σει η οικο­νο­μία και η κοι­νω­νία;

Η επιλογή της δημιουρ­γίας παρα­τη­ρη­τη­ρίου για τις τιμές σε κάποια προ­ϊ­ό­ντα, όπως είναι στην ουσία το «καλάθι του νοι­κο­κυ­ριού» ή της παροχής επι­δο­μά­των (διάφορα pass) για επι­μέ­ρους τομείς της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας δεν απο­δί­δει. Η ακρί­βεια δεν έχει απο­κλι­μα­κω­θεί. Το αντί­θετο συνέβη. Και την ίδια στιγμή οι επι­δο­τή­σεις – δηλαδή τα χρήματα των φορο­λο­γού­με­νων πολιτών – κατα­λή­γουν σε λίγους και συγκε­κρι­μέ­νους.

Το πρό­βλημα είναι ορατό για όποιον θέλει να το δει. Η ακρί­βεια στα τρόφιμα είναι πολύ πάνω από τον επίσημο πλη­θω­ρι­σμό (15% έναντι 8,5% αντι­στοί­χως, τον τελευ­ταίο μήνα), οι πολίτες περι­κό­πτουν τις δαπάνες σε βασικά είδη δια­τρο­φής (1 στους 2 λέει η πρό­σφατη έρευνα του ΙΕΛΚΑ).

Κεντρι­κός στόχος δεν μπορεί να είναι άλλος από την συγκρά­τηση των τιμών, με μέτρα όπως: μείωση ΦΠΑ στα τρόφιμα, μείωση ΕΦΚ στα καύσιμα, εντα­τι­κοί έλεγχοι και πάταξη φαι­νο­μέ­νων εναρ­μο­νι­σμέ­νων πρα­κτι­κών και χει­ρα­γώ­γη­σης τιμών, που προ­φα­νώς δεν γίνεται από τις μικρές επι­χει­ρή­σεις. Εκεί, σε αυτήν την μάχη με την ακρί­βεια, κάθε ευρώ που δαπανά το κράτος μπορεί να έχει απο­τέ­λε­σμα.

Οι επι­χει­ρή­σεις είναι αντι­μέ­τω­πες με τις τρά­πε­ζες που είναι ακόμη επι­φυ­λα­κτι­κές ως προς την ροή χρη­μα­το­δο­τή­σεων. Τι πρέπει να κάνει η κυβέρ­νηση;

Δεν μπο­ρούμε να κρυ­βό­μα­στε πίσω από το δάχτυλό μας. Οι τρά­πε­ζες αρνού­νται να βοη­θή­σουν τις επι­χει­ρή­σεις της πραγ­μα­τι­κής οικο­νο­μίας προ­κει­μέ­νου να απο­τρα­πεί ένα νέο κύμα χρε­ο­κο­πιών.

Προ­φα­νώς δεν είναι φιλαν­θρω­πικά ιδρύ­ματα, ωστόσο λόγω των κερδών τους στους πρώτους 9 μήνες του 2022 όσο και των δεκάδων δισ. ευρώ με τα οποία χρη­μα­το­δο­τή­θη­καν από τους Έλληνες φορο­λο­γού­με­νους με αφορμή τις ανα­κε­φα­λαιο­ποι­ή­σεις, θα έπρεπε ένα μέρος της κυβερ­νη­τι­κής στή­ρι­ξης να είναι πρό­θυ­μες να το αντα­πο­δώ­σουν.

Αντι­θέ­τως, εξα­κο­λου­θούν να έχουν κλειστή τη στρό­φιγγα της χρη­μα­το­δό­τη­σης για τους μικρούς, αρνού­νται να δεσμευ­τούν για γενναία μείωση των προ­μη­θειών στην λίστα των 12 συναλ­λα­γών που δημο­σιο­ποί­ησε το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών, όπως και για αύξηση των επι­το­κίων κατα­θέ­σεων που να συμ­βα­δί­ζει με τις αυξή­σεις στα επι­τό­κια δανει­σμού και εκείνα της Ευρω­παϊ­κής Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας. Παράλ­ληλα, το σχέδιό τους για ελά­φρυνση των ευά­λω­των δανειο­λη­πτών καλύ­πτει ένα πολύ περιο­ρι­σμένο εύρος νοι­κο­κυ­ριών. Βάσει των προ­τά­σεων των τρα­πε­ζών, η ελά­φρυνση θα αφορά περίπου 30.000 δάνεια θα περι­λαμ­βά­νει σε κάθε δόση το ήμισυ της επι­βά­ρυν­σης που προ­έ­κυψε από τις αυξή­σεις στα επι­τό­κια της Ευρω­παϊ­κής Κεντρι­κής Τρά­πε­ζας υπό τον όρο να ανήκουν σε ευάλωτα νοι­κο­κυ­ριά και να εξυ­πη­ρε­τού­νται κανο­νικά

Η Κυβέρ­νηση οφείλει να αξιο­ποι­ή­σει τα όποια χρη­μα­το­δο­τικά εργα­λεία έχει στα χέρια της και το σημα­ντι­κό­τερο είναι το Εθνικό Σχέδιο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας, προ­κει­μέ­νου να πετύχει έστω ένα by pass του τρα­πε­ζι­κού συστή­μα­τος, με μία ανα­πτυ­ξιακή λογική φιλική προς τις μικρές επι­χει­ρή­σεις. Η απόλυτα συγκρί­σιμη με τη χώρα μας Πορ­το­γα­λία στον σχε­δια­σμό αξιο­ποί­η­σης των αντί­στοι­χων πόρων από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης έχει προ­βλέ­ψει ένα σημα­ντικό ποσοστό (~40%) να «περάσει» μέσα από εξω-τραπεζικό μηχα­νι­σμό, με στό­χευση τις μικρό­τε­ρες επι­χει­ρή­σεις. Ας παρα­δειγ­μα­τι­στούμε για μια φορά θετικά.