Στην ψηφιακή εποχή η Δικαιοσύνη με δίκες από απόσταση μέσω Zoom

Στην Εσθονία, σε αντί­θεση με την Ελλάδα, κατά την πρώτη φάση εκδή­λω­σης της παν­δη­μίας και λήψης μέτρων περιο­ρι­σμού της κυκλο­φο­ρίας τα δικα­στή­ρια παρέ­μει­ναν ανοιχτά και σχεδόν καμία προ­γραμ­μα­τι­σμένη δίκη δεν ανα­βλή­θηκε. Η αιτία; Η χώρα της βορειο­α­να­το­λι­κής Ευρώπης, πολλά χρόνια προτού ξεσπά­σει η COVID-19 είχε περάσει στην ψηφιακή εποχή, επι­τρέ­πο­ντας την πραγ­μα­το­ποί­ηση μιας δίκης ή ακρο­α­μα­τι­κής δια­δι­κα­σίας από από­σταση. Ο κατη­γο­ρού­με­νος, δηλαδή, βρί­σκε­ται στο σωφρο­νι­στικό ίδρυμα, οι εκπρό­σω­ποι της δικα­στι­κής αρχής στην έδρα τους και οι δικη­γό­ροι ή οι μετα­φρα­στές σε οποιο­δή­ποτε σημείο κατάλ­ληλο για την ομαλή διε­ξα­γωγή της δια­δι­κα­σίας.

Το μοντέλο της Εσθο­νίας επι­χει­ρεί να υιο­θε­τή­σει η Ελλάδα στο πεδίο της Δικαιο­σύ­νης, μέσω έργου προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 16,7 εκατ. ευρώ, που ο μειο­δο­τι­κός δια­γω­νι­σμός πρό­κει­ται να ξεκι­νή­σει το αμέσως προ­σε­χές διά­στημα, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ». Η ανά­δο­χος εται­ρεία θα ανα­λά­βει να παρέχει υπη­ρε­σίες τηλε­διά­σκε­ψης σε δικα­στή­ρια και σωφρο­νι­στικά κατα­στή­ματα, όπως και ενη­μέ­ρω­σης της πορείας των πινα­κίων και των εκθε­μά­των των δικα­στη­ρίων. Μέσω της δημιουρ­γίας ηλε­κτρο­νι­κού πινα­κίου θα περιο­ρι­στούν οι χαμένες ανθρω­πο­ώ­ρες που απαιτεί η παρου­σία στα δικα­στή­ρια των εμπλε­κο­μέ­νων σε μία υπόθεση πολλές ώρες πριν διε­ξα­χθεί μία δίκη, της οποίας η ακριβής ώρα διε­ξα­γω­γής αγνο­εί­ται. Το συγκε­κρι­μένο έργο προ­βλέ­πε­ται από τη βίβλο ψηφια­κού μετα­σχη­μα­τι­σμού που έχει φέρει εις πέρας ο υφυ­πουρ­γός Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης Γρη­γό­ρης Ζαρι­φό­που­λος και τέθηκε πρό­σφατα σε δημόσια δια­βού­λευση από το υπουρ­γείο Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης.

Πρό­κει­ται για μεταρρύθμιση-τομή για την ελλη­νική Δικαιο­σύνη που θα υλο­ποι­ή­σει η Κοι­νω­νία της Πλη­ρο­φο­ρίας, με διευ­θύ­νο­ντα σύμ­βουλο τον Σταύρο Ασθε­νίδη. Στόχος είναι η δημιουρ­γία δικτύου παροχής υπη­ρε­σιών τηλε­διά­σκε­ψης, που θα καλύ­πτει τις ανάγκες των πολι­τι­κών, ποι­νι­κών και διοι­κη­τι­κών δικα­στη­ρίων, του ανα­κρι­τι­κού έργου (Πρω­το­δι­κεία και Εισαγ­γε­λίες) και των αιτη­μά­των δικα­στι­κής συν­δρο­μής. Για τον σκοπό αυτό, θα εγκα­τα­στα­θούν σταθερά συστή­ματα τηλε­διά­σκε­ψης στις δικα­στι­κές έδρες, ενώ στις υπό­λοι­πες περι­πτώ­σεις θα λει­τουρ­γούν κινητά συστή­ματα τηλε­διά­σκε­ψης σε πιστο­ποι­η­μέ­νους χώρους εντός των δικα­στι­κών φορέων καθώς και των κατα­στη­μά­των κρά­τη­σης.

Τα οφέλη των δικών από από­σταση περι­λαμ­βά­νουν τον περιο­ρι­σμό του κόστους που σχε­τί­ζε­ται με τη μετα­κί­νηση των μαρ­τύ­ρων και επω­μί­ζε­ται ο πολίτης στην περί­πτωση των πολι­τι­κών δικα­στη­ρίων και το κράτος στην περί­πτωση των ποι­νι­κών. Οπως και την καλύ­τερη αξιο­ποί­ηση των αστυ­νο­μι­κών δυνά­μεων που απα­σχο­λού­νται κατά τη μετα­γωγή επι­κίν­δυ­νων κακο­ποιών στα δικα­στή­ρια, κάτι που γίνεται αντι­λη­πτό εάν ληφθεί υπόψη ότι σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις (π.χ. τρο­μο­κρα­τίας) ενδέ­χε­ται να απαι­τη­θούν έως και 800 αστυ­νο­μι­κοί.

Οι δίκες από από­σταση διευ­κο­λύ­νουν το έργο της Δικαιο­σύ­νης και σε υπο­θέ­σεις που απαι­τεί­ται η κατά­θεση ευά­λω­των (π.χ. ανή­λι­κοι, κακο­ποι­η­μέ­νες γυναί­κες) ή προ­στα­τευό­με­νων μαρ­τύ­ρων. Σε πολλές ευρω­παϊ­κές χώρες η δίκη από από­σταση απο­τε­λεί παρά­δοση, με το δικα­στικό σύστημα της Αυστρίας, για παρά­δειγμα, να χρη­σι­μο­ποιεί από το 2011 συστή­ματα τηλε­διά­σκε­ψης. Στη Μεγάλη Βρε­τα­νία, όπου η τηλε­διά­σκεψη χρη­σι­μο­ποιεί­ται ευρέως, υπο­λο­γί­ζε­ται ότι ο χρόνος που απαι­τεί­ται για την προ­κα­ταρ­κτική εξέταση μειώ­νε­ται σε δύο ώρες, ενώ εξοι­κο­νο­μού­νται, ετησίως, περίπου 14,3 εκατ. ευρώ.

Η Ιρλαν­δία, την περα­σμένη άνοιξη, εν μέσω του πρώτου lockdown, έθεσε σε εφαρ­μογή ένα πιλο­τικό πρό­γραμμα ακρο­α­μα­τι­κής δια­δι­κα­σίας με στόχο να απο­φύ­γει το… ελλη­νι­κού τύπου φαι­νό­μενο της εκκρε­μο­δι­κίας δεκάδων χιλιά­δων υπο­θέ­σεων. Στην Ελλάδα, δυνα­τό­τητα διε­ξα­γω­γής δίκης μέσω οθόνης δεν υφί­στα­ται, με τη μονα­δική εξαί­ρεση να περι­λαμ­βά­νει την πραγ­μα­το­ποί­ηση ελά­χι­στων τηλε­δια­σκέ­ψεων, κυρίως για την κατά­θεση μαρ­τύ­ρων σε δίκες που λαμ­βά­νουν χώρα στο εξω­τε­ρικό.

Πώς θα λει­τουρ­γεί το νέο σύστημα

Το έργο της Κοι­νω­νίας της Πλη­ρο­φο­ρίας έχει δύο σκέλη, περι­λαμ­βά­νο­ντας εκτός από την παροχή υπη­ρε­σιών τηλε­διά­σκε­ψης, τη δημιουρ­γία ηλε­κτρο­νι­κού πινα­κίου. Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι μέσα στην επόμενη χρονιά θα ολο­κλη­ρω­θεί η δια­δι­κα­σία επι­λο­γής του μειο­δότη, ο οποίος σε διά­στημα 22 μηνών, έως τον Οκτώ­βριο του 2023, θα υλο­ποι­ή­σει το έργο, σύμφωνα με το χρο­νο­διά­γραμμα. Πυλώνες του συστή­μα­τος είναι μία δια­δι­κτυακή πύλη μέσω της οποίας θα κατα­τί­θε­νται τα αιτή­ματα για τηλε­διά­σκεψη. Μία πλατ­φόρμα δια­χεί­ρι­σης κρα­τή­σεων θα επι­τρέ­πει στους πιστο­ποι­η­μέ­νους χρήστες (δικα­στές και δικη­γό­ρους) να αιτού­νται την απο­μα­κρυ­σμένη εξέταση μαρτύρων-κατηγορουμένων, ενώ το υπο­σύ­στημα ροών εργα­σίας θα εξα­σφα­λί­ζει την ψηφιο­ποί­ηση των δια­δι­κα­σιών που απαι­τού­νται για την έγκριση και ορι­στι­κο­ποί­ηση της δέσμευ­σης. Το «οικο­σύ­στημα» των ηλε­κτρο­νι­κών δικών συμπλη­ρώ­νει η πλατ­φόρμα δια­χεί­ρι­σης χρηστών, που θα επι­τρέ­πει τη δια­βαθ­μι­σμένη πρό­σβαση με ταυ­τό­χρονη απόδοση των απαι­τού­με­νων δικαιω­μά­των χρήσης, στους χρήστες του συστή­μα­τος (π.χ. δια­χει­ρι­στές, πολίτες κ.λπ.).

Οσον αφορά το ηλε­κτρο­νικό πινάκιο, θα δημιουρ­γη­θεί ένα πλη­ρο­φο­ριακό σύστημα, μέσω του οποίου θα δημο­σιεύ­ε­ται σε πραγ­μα­τικό χρόνο η πορεία των πινα­κίων και των εκθε­μά­των των δικα­στη­ρίων της χώρας στο Δια­δί­κτυο και στους ενδια­φε­ρο­μέ­νους. Θα παρέ­χε­ται και η δυνα­τό­τητα άμεσης και σε πραγ­μα­τικό χρόνο ενη­μέ­ρω­σης της πορείας των πινα­κίων, μέσω ειδικών ηλε­κτρο­νι­κών εφαρ­μο­γών (apps), ώστε δικη­γό­ροι και διά­δι­κοι να μη συνω­στί­ζο­νται, περι­μέ­νο­ντας να ξεκι­νή­σει η εκδί­καση της υπό­θε­σής τους, εάν όχι στους δια­δρό­μους των δικα­στη­ρίων της Ευελ­πί­δων, στα καφέ που υπάρ­χουν απέ­να­ντι…

1.711 ημέρες για εκδί­καση μιας προ­σφυ­γής

H ψηφιο­ποί­ηση της Δικαιο­σύ­νης είναι ανα­γκαία, γιατί η καθυ­στέ­ρηση στην απονομή της είναι από τα βασικά αντι­κί­νη­τρα στην προ­σέλ­κυση επεν­δύ­σεων. Οπως ανα­φέ­ρε­ται στην έκθεση της Επι­τρο­πής Πισ­σα­ρίδη, ο χρόνος που απαιτείται για να τελε­σι­δικήσει μια υπόθεση στα πολι­τικά δικαστήρια σε πρώτο βαθμό στην Ελλάδα, ήταν ο δεύτερος υψηλότερος στην Ε.Ε. το 2017, ενώ ο αντίστοιχος χρόνος για τα διοι­κη­τικά δικαστήρια ήταν ο πέμπτος υψηλότερος. Εξαιτίας των καθυ­στερήσεων στην απονομή Δικαιοσύνης, η Ελλάδα κατατάσσεται μόλις στην 146η θέση παγκο­σμίως ως προς την εφαρ­μογή των συμβάσεων σύμφωνα με την ετήσια έρευνα Doing Business της Παγκόσμιας Τράπεζας για το 2020. Συγκε­κρι­μένα, για να ολο­κλη­ρω­θεί η εκδί­καση προ­σφυ­γής μιας επι­χεί­ρη­σης απαι­τού­νται 1.711 ημέρες ή 4,5 χρόνια, η τρίτη χει­ρό­τερη επίδοση παγκο­σμίως μετά τη Γουινέα Μπισάου και το Σου­ρι­νάμ. Ακόμη και στο χει­μα­ζό­μενο Αφγα­νι­στάν απαι­τού­νται 2,5 μήνες λιγό­τερο απ’ ό,τι στην Ελλάδα. Κατά μέσον όρο στον ΟΟΣΑ χρειά­ζο­νται 586 ημέρες ή το ένα τρίτο του χρόνου σε σχέση με τη χώρα μας για να ολο­κλη­ρω­θεί η εκδί­καση μιας τέτοιας υπό­θε­σης.

«Οι καθυ­στερήσεις στην απονομή Δικαιοσύνης δεν οφείλονται στο ότι ο αριθμός των δικαστών είναι χαμηλός. Αντίθετα, η Ελλάδα έχει περισσότερους δικαστές ανα­λο­γικά με τον πλη­θυ­σμό της από τον μέσον όρο της Ε.Ε. Ενδει­κτικά, το 2016 η Ελλάδα είχε 25,8 δικαστές ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 21 μέσου όρου στην Ε.Ε., 24,2 στη Γερμανία, 11,5 στην Ισπανία, 10,6 στην Ιταλία, και 10,4 στη Γαλλία», ανα­φέ­ρει η Επι­τροπή Πισ­σα­ρίδη και επι­ση­μαί­νει πως «η οργάνωση του δικα­στι­κού συστήματος επιδέχεται βελτιώσεις και από άλλες απόψεις, όπως η ψηφιο­ποίηση, η διοίκηση των δικα­στηρίων και η γεω­γρα­φική κατα­νομή τους. Η Ελλάδα κατατάσσεται τελευ­ταία μεταξύ 27 χωρών της Ε.Ε. ως προς τον βαθμό εισα­γωγής πλη­ρο­φο­ριακών συστημάτων και μηχα­νο­γράφησης στα δικαστήρια. Ακόμη και στις περιπτώσεις όπου πλη­ρο­φο­ριακά συστήματα εισάγονται στα δικαστήρια, εντοπίζονται προβλήματα υπο­λει­τουργίας τους εξαιτίας της έλλειψης υπο­στη­ρι­κτι­κού προ­σω­πι­κού με επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες».

Στο Σχέδιο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας που έχει υπο­βά­λει η κυβέρ­νηση προς έγκριση στους θεσμούς, περι­λαμ­βά­νε­ται διάθεση πόρων από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης για την επι­τά­χυνση στην απονομή της Δικαιο­σύ­νης και την ψηφιο­ποί­ησή της. Συγκε­κρι­μένα, προ­βλέ­πε­ται η επιτάχυνση του συστήματος απονομής Δικαιοσύνης μέσω μιας δέσμης μεταρ­ρυθμίσεων όπως τη λει­τουργία ειδικών τμημάτων για εκδίκαση εξει­δι­κευμένων υποθέσεων επεν­δυ­τι­κού χαρακτήρα, την υπηρεσία για τη συλλογή και επε­ξερ­γασία δεδομένων για τη λει­τουργία της Δικαιοσύνης (JustStat), καθώς και αλλαγές στην οργα­νω­τική δομή των δικα­στηρίων. Επίσης, ένα ολο­κλη­ρωμένο σχέδιο για την e-δικαιοσύνη που συμπε­ρι­λαμβάνει την αναβάθμιση των συστημάτων τήρησης αρχείων των δικα­στηρίων, την ψηφιο­ποίηση αρχείων, την επέκταση συστημάτων πλη­ρο­φο­ρικής και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων και των ψηφιακών δεξιοτήτων για δικαστές και το δικα­στικό προ­σω­πικό. Τέλος, προωθεί τη δημιουργία και αναβάθμιση υποδομών, δηλαδή επενδύσεις σε κτίρια και τη δημιουργία ηλε­κτρο­νι­κού μητρώου δομών.

Πηγή: kathimerini.gr