Δ. Γάκης: Δικαίωμα ψήφου στους απόδημους Eλληνες

«Το δι­καί­ω­μα του εκλέ­γειν και εκλέ­γε­σθαι και ακόμη ει­δι­κό­τε­ρα η κα­θο­λι­κή ψήφος δεν ήταν ποτέ μία εύ­κο­λη υπό­θε­ση. Αντί­θε­τα, απο­τε­λού­σε πάντα μεί­ζον πο­λι­τι­κό ζή­τη­μα και η εξέ­λι­ξή της μέσα στο πλαί­σιο της αντι­προ­σω­πευ­τι­κής δη­μο­κρα­τί­ας συν­δε­ό­ταν στενά με αγώ­νες και διεκ­δι­κή­σεις.»

Το Σύ­νταγ­μα του 1864 φι­λε­λεύ­θε­ρο και αρ­κε­τά ρι­ζο­σπα­στι­κό σε σχέση με τα άλλα ευ­ρω­παϊ­κά συ­ντάγ­μα­τα της επο­χής του θε­με­λί­ω­σε στη χώρα μας το δη­μο­κρα­τι­κό πο­λί­τευ­μα. Στην πο­λύ­τι­μη πα­ρα­κα­τα­θή­κη του συ­γκα­τα­λέ­γε­ται η θε­με­λιώ­δης «αρχή της λαϊ­κής κυ­ριαρ­χί­ας», που είναι ταυ­τό­χρο­να και η θε­με­λιώ­δης αρχή της δη­μο­κρα­τί­ας. Και για τον λόγο αυτόν, η συ­νταγ­μα­τι­κή κα­το­χύ­ρω­ση της κα­θο­λι­κής ψη­φο­φο­ρί­ας (Β’ Εθνο­συ­νέ­λευ­ση, 1864), απο­τε­λεί ένα γε­γο­νός-ορό­ση­μο στην ιστο­ρία του ελ­λη­νι­κού κοι­νο­βου­λευ­τι­σμού.

Ωστό­σο χρειά­στη­κε και ο επό­με­νος αιώ­νας και πολ­λές διεκ­δι­κή­σεις και αγώ­νες για να προ­χω­ρή­σει το κα­θο­λι­κό δι­καί­ω­μα ψήφου και κυ­ρί­ως η άρση του πε­ριου­σια­κού κρι­τη­ρί­ου, ώστε να μπο­ρούν να ψη­φί­ζουν όλοι, ανε­ξαρ­τή­τως εάν και πόση πε­ριου­σία έχουν. Ο 20ος αιώ­νας ταυ­τί­στη­κε με τη διεκ­δί­κη­ση για την επέ­κτα­ση του δι­καιώ­μα­τος ψήφου και στις γυ­ναί­κες. Και είναι μόλις πρό­σφα­τα, μόλις το 1952 που οι Ελ­λη­νί­δες απέ­κτη­σαν και αυτές το δι­καί­ω­μα του εκλέ­γειν και εκλέ­γε­σθαι και ψή­φι­σαν για πρώτη φορά στο σύ­νο­λό τους στις βου­λευ­τι­κές εκλο­γές του 1956.

Από τη σύ­ντο­μη αυτή ιστο­ρι­κή ανα­φο­ρά, γί­νε­ται νο­μί­ζω σαφές ότι το δι­καί­ω­μα του εκλέ­γειν και εκλέ­γε­σθαι και ακόμη ει­δι­κό­τε­ρα η κα­θο­λι­κή ψήφος δεν ήταν ποτέ μία εύ­κο­λη υπό­θε­ση. Αντί­θε­τα, απο­τε­λού­σε πάντα μεί­ζον πο­λι­τι­κό ζή­τη­μα και η εξέ­λι­ξή της μέσα στο πλαί­σιο της αντι­προ­σω­πευ­τι­κής δη­μο­κρα­τί­ας συν­δε­ό­ταν στενά με αγώ­νες και διεκ­δι­κή­σεις.

Το 2001 μετά την τε­λευ­ταία συ­νταγ­μα­τι­κή ανα­θε­ώ­ρη­ση ο νο­μο­θέ­της απέ­κτη­σε το δι­καί­ω­μα να νο­μο­θε­τή­σει ώστε να ψη­φί­ζουν και οι από­δη­μοι έλ­λη­νες. Όμως δεν το έπρα­ξε τα επό­με­να χρό­νια. Αδρά­νεια; Απο­φυ­γή ευ­θύ­νης; Έλ­λει­ψη συ­ναί­νε­σης ή αδυ­να­μία από­φα­σης;

Ορθά θα σκε­φτεί κα­νείς ότι με­γά­λο ρόλο έπαι­ξαν οι εκλο­γι­κές στο­χεύ­σεις. Θα άλ­λα­ζε και πόσο το απο­τέ­λε­σμα της εκά­στο­τε εκλο­γι­κής ανα­μέ­τρη­σης εάν άλ­λα­ζε η σύν­θε­ση του εκλο­γι­κού σώ­μα­τος μέσα από την πα­ρο­χή ψήφου στου από­δη­μους έλ­λη­νες; Όμως όσο και αν το ερώ­τη­μα αυτό φαί­νε­ται ένας δυ­να­τός ισχυ­ρι­σμός που επι­σκιά­ζει όλους τους άλ­λους, και άλλοι έντο­νοι προ­βλη­μα­τι­σμοί ήρθαν να προ­στε­θούν. Πόσο «κοντά» ή «μα­κριά» είναι αυτό το πο­λι­τι­κό ακρο­α­τή­ριο από τα προ­βλή­μα­τα της χώρας του όταν δεν ζει σε αυτήν; Πώς να απα­ντη­θεί το ερώ­τη­μα εάν μπο­ρούν να απο­φα­σί­ζουν για το μέλ­λον μιας χώρας άν­θρω­ποι που δεν μέ­νουν πλέον σε αυτήν; Αλλά και πώς να στε­ρή­σεις την ψήφο σε έναν έλ­λη­να επει­δή ζει στο εξω­τε­ρι­κό;

Το πρό­βλη­μα ήταν και πα­ρα­μέ­νει πάντα πο­λυ­σύν­θε­το. Συ­γκε­ντρώ­νο­νται σε αυτό ζη­τή­μα­τα πο­λι­τι­κά, εκλο­γι­κά, συ­νταγ­μα­τι­κά, όπως: τα κρι­τή­ρια και οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την πα­ρα­χώ­ρη­ση του εκλο­γι­κού δι­καιώ­μα­τος, η ισο­τι­μία της ψήφου, η κα­τα­νο­μή των πε­ρι­φε­ρειών, ο τρό­πος της ψη­φο­φο­ρί­ας, ζη­τή­μα­τα ανα­θε­ώ­ρη­σης του συ­ντάγ­μα­τος, αλλά και συ­νταγ­μα­τι­κής τάξης. Αλλά και θέ­μα­τα συ­ναι­σθη­μα­τι­κής βα­ρύ­τη­τας, όχι λι­γό­τε­ρο ση­μα­ντι­κά, όπως το συ­ναι­σθη­μα­τι­κό φορ­τίο της σχέ­σης των από­δη­μων ελ­λή­νων με την πα­τρί­δα, η ύπαρ­ξη και δια­τή­ρη­ση των δε­σμών αυτών σε πολ­λές μορ­φές και η επι­θυ­μία που εκ­φρα­ζό­ταν ως πάγιο αί­τη­μα της ελ­λη­νι­κής ομο­γέ­νειας για από­κτη­ση ψήφου.

Οι πρό­σφα­τες δια­βου­λεύ­σεις των κομ­μά­των για το ζή­τη­μα κά­νουν την πο­ρεία να μοιά­ζει για άλ­λους πε­ρισ­σό­τε­ρο με «Οδύσ­σεια» και για άλ­λους με την εξεύ­ρε­ση μια «χρυ­σής τομής». Πα­ρό­λα αυτά, η ψήφος των από­δη­μων ελ­λή­νων πα­ρα­μέ­νει ένα ισχυ­ρό αί­τη­μα μέσα στο πλαί­σιο της αντι­προ­σω­πευ­τι­κής δη­μο­κρα­τί­ας αλλά ταυ­τό­χρο­να και ένα σύν­θε­το δια­κύ­βευ­μα μέσα στο πλαί­σιο του ελ­λη­νι­κού κοι­νο­βου­λευ­τι­σμού.

ΤΟ ΓΡΑ­ΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ