Η έγκριση ενός νέου πλαισίου εφαρμογής για την κοινωνική ενσωμάτωση των Ρομά έρχεται αύριο προς ψήφιση στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ρόδου, ως προϊόν της διαβούλευσης που ξεκίνησε και ολοκλήρωσε η Δημοτική Αρχή του Αλέξανδρου Κολιάδη.
Η εισήγηση για το «Τοπικό Σχέδιο Δράσης 2021-2030», αποτυπώνει πως η δημοτική αρχή επιλέγει πλέον μια συνδυαστική πολιτική που περιλαμβάνει την οργάνωση χώρων μετεγκατάστασης υπό αυστηρή επιτήρηση, αλλά και τη σταδιακή διάχυση του πληθυσμού στον αστικό ιστό.
Πρόκειται για ένα μοντέλο που βασίζεται στην ατομική ευθύνη, την εργασία αλλά και στην τήρηση του νόμου.
Η αποφασιστικότητα της νέας δημοτικής αρχής του Αλέξανδρου Κολιάδη, να μην επιτρέψει τη συνέχιση του καθεστώτος των άτυπων καταυλισμών αποτυπώθηκε ήδη από τον Φεβρουάριο του 2025. όταν ολοκληρώθηκε η επιχείρηση απομάκρυνσης παραπηγμάτων του καταυλισμού των Αγίων Αποστόλων με τη συνδρομή της Διεύθυνσης Καθαριότητας και Ανακύκλωσης, του Αυτοτελούς Γραφείου Πολιτικής Προστασίας και της Ελληνικής Αστυνομίας (ΟΠΚΕ, ΔΙΑΣ).
Ουσιαστικά επρόκειτο για μια πράξη επιβολής του νόμου με τη συνδρομή της ΕΛ.ΑΣ. (ΟΠΚΕ, ΔΙΑΣ). Η κίνηση αυτή αποτέλεσε τον «πιλότο» για το νέο όραμα, μια «Ρόδο για Όλους», με στόχο η κοινωνική δικαιοσύνη και η ένταξη να περνούν μέσα από την εξάλειψη των άτυπων οικισμών και την ενεργή συμμετοχή των πολιτών στον κοινωνικό και οικονομικό ιστό, χωρίς «γκρίζες ζώνες».
Η ανάγκη για τη λήψη δραστικών μέτρων τεκμηριώνεται από την εξαντλητική χαρτογράφηση και τη στατιστική ανάλυση (SPSS) που πραγματοποίησε η ομάδα έργου. Τα στοιχεία αποκαλύπτουν μια κοινότητα που βρίσκεται σε καθεστώς «πολλαπλής στέρησης»:
Πληθυσμιακή Κατανομή: Συνολικά καταγράφηκαν 288 άτομα που αντιστοιχούν σε 61 νοικοκυριά. Η συντριπτική πλειοψηφία, 238 άτομα, συγκεντρώνεται στον καταυλισμό στο Κορακόνερο, ενώ μικρότερες ομάδες εντοπίστηκαν στα Αμπέλια Καΐρ (26 άτομα) και στους Αγίους Αποστόλους είχαν καταγραφεί 24 άτομα.
Ηλικιακή Πυραμίδα: Η πλειοψηφία ανήκει στην ηλικιακή ομάδα 0-17 ετών. Πρόκειται για μια κοινότητα ανηλίκων που μεγαλώνουν σε συνθήκες ακραίας υποβάθμισης.
Εκπαιδευτικό Χάσμα: Το 64,5% των ενηλίκων δηλώνει ότι δεν έχουν ολοκληρώσει ούτε το Δημοτικό. Μόλις το 12,9% είναι απόφοιτοι Δημοτικού.
Απασχόληση: Το 67,7% δηλώνει άνεργο, ωστόσο το 61,3% εκφράζει ρητά την επιθυμία για επαγγελματική κατάρτιση.
Συνθήκες Διαβίωσης: Το 51,6% διαβιεί σε παραπήγματα και το 38,7% σε λυόμενα. Το 54,8% δεν έχει πρόσβαση σε δίκτυο ηλεκτροδότησης και το 48,4% στερείται σύνδεσης με το δίκτυο ύδρευσης.
Η περίπτωση του χώρου στ΄Ασγούρου παραμένει στο σχέδιο ως η οργανωμένη λύση προσωρινής μετεγκατάστασης. Παρά το γεγονός ότι η προηγούμενη αίτηση χρηματοδότησης αποσύρθηκε το 2021, όπως καταγράφεται στην εισήγηση, το νέο Σχέδιο Δράσης επαναφέρει την περιοχή Κ.Μ. 297Α Γαιών Ασγούρου στο προσκήνιο.
Στην εισήγηση τονίζεται ότι η νέα αίτηση βασίζεται στον Πρότυπο Κανονισμό Λειτουργίας που είχε εγκριθεί με την υπ’ αριθμ. 126/2019 απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου. Ο κανονισμός αυτός είχε συνταχθεί αποκλειστικά για τη συγκεκριμένη περιοχή στ’ Ασγούρου, επομένως η επαναφορά του κανονισμού στο νέο Σχέδιο Δράσης συνεπάγεται την επαναφορά της ίδιας τοποθεσίας.
Το ακίνητο, για το οποίο υπάρχει ήδη συμφωνητικό μίσθωσης με την ΕΤΑΔ από το 2017 και εγκεκριμένος πρότυπος κανονισμός λειτουργίας από το 2019, αποτελεί τη βάση για τη μετεγκατάσταση 25 νοικοκυριών. Προϋπόθεση για την υλοποίηση είναι η εκ νέου κατάθεση αίτησης και η έκδοση της απαραίτητης Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ). Παράλληλα, το σχέδιο ανοίγει και μια δεύτερη κατεύθυνση, μέσω της επιδότησης ενοικίου και της διάχυσης νοικοκυριών στον αστικό ιστό, ώστε να αποφευχθεί η δημιουργία νέων εστιών απομόνωσης.
Κομβικό ρόλο στην υλοποίηση του σχεδίου παίζει το Παράρτημα Ρομά του Κέντρου Κοινότητας του Δήμου Ρόδου. Η δουλειά που επιτελείται είναι υποδειγματική, καθώς αποτελεί τον μοναδικό σταθερό σύνδεσμο της κοινότητας με το επίσημο κράτος.
Το Παράρτημα, ως «θεματοφύλακας» του σχεδίου, θα λειτουργεί ως μηχανισμός παρακολούθησης και ανατροφοδότησης, με υποχρέωση επικαιροποίησης των δράσεων ανά διετία.
Η νέα στρατηγική διαρθρώνεται γύρω από τρία κύρια χρηματοδοτικά εργαλεία:
Πρόγραμμα «Εστια-ΖΩ» (400.000€): Αφορά στην ένταξη νοικοκυριών σε κανονικές κατοικίες με 24μηνη επιδότηση ενοικίου. Περιλαμβάνει τη σημαντική επιδότηση εργασίας, η οποία καλύπτει το 100% του μισθολογικού και ασφαλιστικού κόστους για τον πρώτο χρόνο.
Πρόγραμμα «Νότιο Αιγαίο 2021-2027»: Στοχεύει στην επιδότηση ενοικίου για επιπλέον 29 νοικοκυριά, προωθώντας την ομαλή ενσωμάτωση στις γειτονιές του νησιού.
Οργανωμένος Οικισμός (Ν.4483/2017): Η προσωρινή μετεγκατάσταση των 25 νοικοκυριών στ’ Ασγούρου θα διέπεται από αυστηρούς κανόνες. Για να διασφαλιστεί ότι κανένας χώρος παρέμβασης δεν θα εξελιχθεί σε νέο γκέτο, προβλέπεται η λειτουργία «Ομάδας Διαχειριστικής Μέριμνας» και ενός «Πολυκέντρου» εντός του οικισμού.
Οι ωφελούμενοι καλούνται να αποδεχτούν συγκεκριμένο κανονισμό λειτουργίας, ο οποίος προβλέπει κυρώσεις για παραβάσεις των κανόνων συμβίωσης, διαδικασίες απομάκρυνσης από τον οικισμό ή το πρόγραμμα σε περιπτώσεις συστηματικής παραβίασης, καθώς και καθημερινή επιτήρηση με στόχο τη διασφάλιση της καθαριότητας, της τάξης και της συμμόρφωσης με τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις. Στο πεδίο της υγείας και της πρόνοιας, η έμφαση δίνεται στην πρόληψη, με παρεμβάσεις που στοχεύουν ιδίως στην αντιμετώπιση της παιδικής φτώχειας και στη βελτίωση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες.
Πρόγραμμα «Νοιάζομαι & Προσφέρω στο ΠΑΙΔΙ»: Με προϋπολογισμό 904.320€, θα διανεμηθούν κοινωνικές επιταγές υγείας σε ανήλικους.
Κλιμάκια Υγείας: Τακτικοί εμβολιασμοί, προληπτικοί έλεγχοι γυναικών (τεστ Παπανικολάου, μαστογραφίες) και διασύνδεση με υπηρεσίες ψυχικής υγείας και απεξάρτησης (ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ).
Ενδυνάμωση Γυναικών: Η Δράση 4.ι.6 επικεντρώνεται στις γυναίκες Ρομά, προωθώντας την αυτοεκτίμηση και την επιχειρηματικότητά τους για την καταπολέμηση των πολλαπλών διακρίσεων.
Ο Δήμος Ρόδου θέτει ως στόχο την καθολική συμμετοχή των νηπίων στην προσχολική αγωγή, ενισχύοντας παράλληλα τη φοίτηση των μαθητών μέσω καθημερινής μεταφοράς με σχολικό λεωφορείο και συνοδεία. Στο ίδιο πλαίσιο, προβλέπονται παρεμβάσεις για την καταπολέμηση του ψηφιακού αποκλεισμού, με παροχή tablet και ένταξη στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο, καθώς και δράσεις ενισχυτικής διδασκαλίας για τη στήριξη των μαθητών και τη μείωση της σχολικής αποτυχίας.
Η δημοτική αρχή ξεκαθαρίζει ότι η στήριξη συνοδεύεται από υποχρεώσεις. Η επιτυχία της ενσωμάτωσης απαιτεί σύνδεση της στήριξης με την ένταξη στην εργασία για ένα μέλος κάθε νοικοκυριού, υποχρεωτική φοίτηση για όλα τα παιδιά και εθελοντική προσφορά σε εργασίες του Δήμου (πράσινο, καθαριότητα).
Επιπλέον, προβλέπεται η εκπαίδευση στελεχών φορέων και της Αστυνομίας σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, για τη βελτίωση της σχέσης εμπιστοσύνης με την κοινότητα.
Το Τοπικό Σχέδιο Δράσης 2021-2030 αποτελεί μια ρεαλιστική προσπάθεια να κλείσει μια ανοιχτή πληγή δεκαετιών. Η Ρόδος επιλέγει πλέον έναν δρόμο που συνδυάζει την οργανωμένη προσωρινή μετεγκατάσταση στ’ Ασγούρου με τη σταδιακή ενσωμάτωση στις γειτονιές του νησιού. Αν το σχέδιο υλοποιηθεί με τη σοβαρότητα που περιγράφεται, η Ρόδος θα έχει καταφέρει να μετατρέψει μια χρόνια κοινωνική παθογένεια σε παράδειγμα επιτυχούς ενσωμάτωσης και κοινωνικής δικαιοσύνης.
