Η Δικαιοσύνη επικύρωσε «καμπάνα» 18.700 ευρώ σε Ιερά Μητρόπολη για αυθαίρετες κατασκευές σε παραλία

• Το Διοι­κη­τικό Εφετείο Πειραιά απέρ­ριψε την έφεση της Ιεράς Μητρό­πο­λης Λέρου, Καλύ­μνου και Αστυ­πά­λαιας για τις παρεμ­βά­σεις εκα­τέ­ρω­θεν του ιστο­ρι­κού κτηρίου «Πατριαρ­χείο» στα Άλιντα, κρί­νο­ντας ότι οι κατα­σκευές πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν μετά το 1998 χωρίς την απαι­τού­μενη άδεια και εντός της καθο­ρι­σμέ­νης ζώνης αιγια­λού

Η συζή­τηση για τις αυθαί­ρε­τες κατα­σκευές σε παρα­λίες και αιγια­λούς μονο­πω­λεί­ται τα τελευ­ταία χρόνια από τις εικόνες των λεγό­με­νων «μπι­τσό­μπα­ρων», των αυθαί­ρε­των ξαπλω­στρών και των παρά­νο­μων επεμ­βά­σεων σε του­ρι­στι­κές περιο­χές. Η πρό­σφατη απόφαση του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Πειραιά, ωστόσο, έρχεται να δείξει ότι ο μηχα­νι­σμός ελέγχου της διοί­κη­σης για την προ­στα­σία του αιγια­λού δεν κάνει δια­κρί­σεις ανάλογα με το πρόσωπο ή τον φορέα που προ­βαί­νει στις παρεμ­βά­σεις. Στο στό­χα­στρο βρέθηκε και επίσημα εκκλη­σια­στικό νομικό πρόσωπο δημο­σίου δικαίου, το οποίο κλήθηκε να πλη­ρώ­σει πρό­στιμο 18.700 ευρώ για αυθαί­ρε­τες κατα­σκευές εντός του κοι­νό­χρη­στου χώρου του αιγια­λού, στην περιοχή «Άλιντα – Κριθώνι» της Λέρου.

Η υπόθεση, η οποία κρίθηκε με την υπ’ αριθμόν 131/2026 απόφαση του Γ’ Μονο­με­λούς Τμή­μα­τος του Δικα­στη­ρίου, σε μετα­βα­τική έδρα στη Ρόδο, αφορά στην Ιερά Μητρό­πολη Λέρου, Καλύ­μνου και Αστυ­πά­λαιας, η οποία προ­σέ­φυγε δικα­στικά κατά της από­φα­σης του λιμε­νάρχη Λέρου για την επιβολή του διοι­κη­τι­κού προ­στί­μου. Το Δικα­στή­ριο, όπως είχε πράξει και σε πρώτο βαθμό το Μονο­με­λές Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Ρόδου με την υπ’ αριθμόν Α 469/2021 απόφασή του, απέρ­ριψε στο σύνολό τους τους ισχυ­ρι­σμούς του εκκα­λού­ντος νομικού προ­σώ­που και επι­κύ­ρωσε το πρό­στιμο.

Το χρονικό της διοι­κη­τι­κής έρευνας

Η υπόθεση ξεκί­νησε έπειτα από καταγ­γε­λία που υπο­βλή­θηκε στις 15 Ιανουα­ρίου 2015 και δια­βι­βά­στηκε στην Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία Δωδε­κα­νή­σου Α’ από τον Γενικό Επι­θε­ω­ρητή Δημό­σιας Διοί­κη­σης, με την οποία γνω­στο­ποιού­νταν αυθαί­ρε­τες και παρά­νο­μες κατα­λή­ψεις τμη­μά­των κοι­νό­χρη­στου χώρου αιγια­λού και παρα­λίας του Δημο­σίου σε διά­φο­ρες περιο­χές της Λέρου. Η πρώτη αυτοψία διε­νερ­γή­θηκε στις 9 Νοεμ­βρίου 2015 και 11 Νοεμ­βρίου 2015, ενώ η επι­μέ­τρηση των κατα­σκευών ολο­κλη­ρώ­θηκε την 1η Αυγού­στου 2017, με νέα αυτοψία βάσει των εγκρί­σεων μετα­κί­νη­σης του προϊ­στα­μέ­νου της Περι­φε­ρεια­κής Διεύ­θυν­σης Δημό­σιας Περιου­σίας Αιγαίου.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία που προ­έ­κυ­ψαν, το συνο­λικά κατα­λη­φθέν τμήμα του κοι­νό­χρη­στου χώρου του αιγια­λού ανέρ­χε­ται σε 404 τετρα­γω­νικά μέτρα και αφορά δεκα­ε­πτά δια­κριτά στοι­χεία και τμήματα κατα­σκευών, εκα­τέ­ρω­θεν της ιδιο­κτη­σίας της Ιεράς Μητρό­πο­λης. Οι κατα­σκευές κατα­γρά­φη­καν με γράμ­ματα από το Α έως το Ρ και περιε­λάμ­βα­ναν, μεταξύ άλλων, πετρό­κτι­στο τοιχίο εμβαδού 13,60 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, ισόγειο πετρό­κτι­στο κτίσμα 21,60 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, αύλειο χώρο 63,70 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, τμήμα ισό­γειου πετρό­κτι­στου τμή­μα­τος 18 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, βάση από μπετόν με δύο μπλόκια σκυ­ρο­δέ­μα­τος που λει­τουρ­γού­σαν προ­φα­νώς ως κυμα­το­θραύ­στης, καθώς και πέρ­γκολα με ξύλινη οροφή και τοι­χο­ποιία από πέτρα.

Κατα­γρά­φη­καν επι­πλέον δια­μορ­φω­μένο υπε­ρυ­ψω­μένο επίπεδο με πλάκες και επέν­δυση από πέτρες εμβαδού 21,40 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, δια­μόρ­φωση βρα­χώ­δους επι­φά­νειας με πλάκες και μωσαϊκά εμβαδού 153 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, δύο προ­βλή­τες, τοιχία από μπετόν δια­φό­ρων δια­στά­σεων, σκάλα με δύο τοιχία κυμαι­νό­με­νου ύψους, ισόγειο κτίσμα από μπετόν με τοι­χο­ποιία επεν­δε­δυ­μένη με πέτρα εδρα­σμένο σε υπε­ρυ­ψω­μένη κατα­σκευή εμβαδού 27,80 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, καθώς και ισόγειο κτίσμα από μπετόν εμβαδού 11,20 τετρα­γω­νι­κών μέτρων που καλυ­πτό­ταν από πόρτα αλου­μι­νίου.

Η κλήση σε απο­λο­γία και οι ισχυ­ρι­σμοί της Μητρό­πο­λης

Μετά την έκθεση βεβαί­ω­σης παρά­βα­σης που συντά­χθηκε στις 19 Νοεμ­βρίου 2018, η Ιερά Μητρό­πολη κατέ­θεσε το από 6 Φεβρουα­ρίου 2019 υπό­μνημα. Οι ισχυ­ρι­σμοί της κρί­θη­καν επαρ­κείς μόνο ως προς δύο από τα δεκα­ε­πτά στοι­χεία, με το σκε­πτικό ότι είχαν κατα­σκευα­στεί για λόγους στα­τι­κούς και προ­στα­τευ­τι­κούς από τον κυμα­τι­σμό των ισχυρών βόρειων ανέμων, κατ’ επί­κληση Υπουρ­γι­κής Από­φα­σης. Η απόφαση αυτή είχε χαρα­κτη­ρί­σει ως δια­τη­ρη­τέα την κύρια όψη του κτηρίου «Πατριαρ­χείο Αλίνδων», το εξω­τε­ρικό πέτρινο τείχος που περι­κλείει τον περι­βάλ­λο­ντα χώρο του, καθώς και την εκκλη­σία του Αγίου Σωφρο­νίου που βρί­σκε­ται στον ίδιο χώρο.

Για τις υπό­λοι­πες δεκα­πέ­ντε κατα­σκευές, οι ισχυ­ρι­σμοί της Μητρό­πο­λης κρί­θη­καν ανε­παρ­κείς. Σε νέο έλεγχο που διε­νερ­γή­θηκε στις 5 Αυγού­στου 2019 από όργανα του Λιμε­ναρ­χείου Λέρου, δια­πι­στώ­θηκε ότι οι κατα­σκευές δεν είχαν απο­μα­κρυν­θεί και ο χώρος του αιγια­λού δεν είχε επα­νέλ­θει στην προτέρα κατά­σταση. Στη συνέ­χεια, ο λιμε­νάρ­χης Λέρου εξέδωσε στις 22 Αυγού­στου 2019 απόφαση επι­βο­λής προ­στί­μου 18.700 ευρώ, με ταυ­τό­χρονη υπο­χρέ­ωση απο­κα­τά­στα­σης του χώρου εντός προ­θε­σμίας 30 ημερών από την κοι­νο­ποί­ηση πρω­το­κόλ­λου κατε­δά­φι­σης.

Οι γραμμές άμυνας του εκκα­λού­ντος

Η Ιερά Μητρό­πολη επι­κα­λέ­στηκε ενώπιον του Δικα­στη­ρίου σειρά επι­χει­ρη­μά­των για να ανα­τρέ­ψει το πρό­στιμο. Υπο­στή­ριξε ότι οι κατα­σκευές προ­ϋ­πήρ­χαν του 1998 και εντάσ­σο­νται στο κτη­ριακό συγκρό­τημα που είναι γνωστό ως «Πατριαρ­χείο» Αλίνδων, το οποίο, όπως ανέφερε, υφί­στα­ται από το 1864, από τον Οικου­με­νικό Πατριάρχη Σωφρό­νιο. Σύμφωνα με τους ισχυ­ρι­σμούς της, το 1955 έγιναν πρό­χει­ρες επεμ­βά­σεις λόγω των εκτε­τα­μέ­νων κατα­στρο­φών που είχε υποστεί το κτίριο από τους βομ­βαρ­δι­σμούς κατά τον Β’ Παγκό­σμιο Πόλεμο, ενώ η ανα­στή­λωσή του πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε μέσω ευρω­παϊ­κών προ­γραμ­μά­των, αφού εξα­σφα­λί­στη­καν οι νόμιμες άδειες.

Η Μητρό­πολη προ­σκό­μισε μεταξύ άλλων απόφαση του υπουρ­γού Αιγαίου, άδεια οικο­δο­μής του 1990 από το Πολε­ο­δο­μικό Γραφείο Καλύ­μνου για αντι­κα­τά­σταση στέγης και προ­σθήκη διώ­ρο­φου τμή­μα­τος με υπόγειο, η οποία μετά από ανα­θε­ώ­ρηση ίσχυσε έως τις 19 Νοεμ­βρίου 1998, απόφαση του υπουρ­γού Εθνικής Οικο­νο­μίας περί χρη­μα­το­δό­τη­σης του έργου «Ανα­πα­λαί­ωση Δια­τη­ρη­τέου Κτιρίου Πατριαρ­χείου Αλινδών Λέρου» μέσω του INTERREG από πόρους του Ευρω­παϊ­κού Ταμείου Περι­φε­ρεια­κής Ανά­πτυ­ξης, Τεχνική – Αιτιο­λο­γική Έκθεση του πολι­τι­κού μηχα­νι­κού Γεώρ­γιου Κάνδρου, καθώς και φωτο­γρα­φίες του κτί­σμα­τος από τα έτη 1930, 1993, 1995, 1998, 2014 και 2016.

Η κρίση του Δικα­στη­ρίου για την αιτιο­λο­γία και τον αιγιαλό

Το Δικα­στή­ριο απέρ­ριψε τον ισχυ­ρι­σμό περί αορι­στίας και αναι­τιο­λό­γη­του της από­φα­σης επι­βο­λής προ­στί­μου, κρί­νο­ντας ότι η πράξη ήταν επαρκώς αιτιο­λο­γη­μένη, εφόσον ανέφερε τις κρί­σι­μες κατά νόμο δια­πι­στώ­σεις για τη βεβαί­ωση της παρά­βα­σης, ήτοι την ύπαρξη κατα­σκευών εντός του χώρου του αιγια­λού χωρίς άδεια των αρμό­διων αρχών, την έκταση της κατα­λη­φθεί­σας παρα­λίας, το εμβαδόν των αυθαί­ρε­των κατα­σκευών, το είδος της κατα­σκευής και τις δια­τά­ξεις που παρα­βιά­στη­καν. Όπως επι­ση­μαί­νε­ται, η αιτιο­λο­γία συμπλη­ρώ­νε­ται από τα στοι­χεία του φακέλου, τις εκθέ­σεις αυτο­ψίας, το τοπο­γρα­φικό διά­γραμμα και τις φωτο­γρα­φίες.

Κρίσιμο σημείο της από­φα­σης απο­τε­λεί η εκτί­μηση του Δικα­στη­ρίου ότι ο αιγια­λός δεν δημιουρ­γεί­ται με πράξεις της Πολι­τείας, αλλά προ­κύ­πτει από φυσικά φαι­νό­μενα, δηλαδή τις μεγα­λύ­τε­ρες, αλλά συνή­θεις, ανα­βά­σεις των κυμάτων. Η διοι­κη­τική πράξη καθο­ρι­σμού οριο­γραμ­μής αιγια­λού απο­τε­λεί ατομική πράξη γενικού περιε­χο­μέ­νου που δεν μπορεί να ελεγ­χθεί παρε­μπι­πτό­ντως στο πλαίσιο άλλης δίκης. Για την περιοχή «Άλιντα – Κριθώνι» του Δήμου Λέρου, ο καθο­ρι­σμός της οριο­γραμ­μής είχε γίνει με την υπ’ αριθμόν απόφαση του γενικού γραμ­μα­τέα Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου στις 15 Νοεμ­βρίου 2006, η οποία δημο­σιεύ­θηκε στο ΦΕΚ Δ’ 1112/29.12.2006.

Το γεγονός ότι είχε υπο­βλη­θεί από τον Δήμο Λέρου αίτημα μερικού επα­να­κα­θο­ρι­σμού των ορίων αιγια­λού και παρα­λίας και ότι η σχετική δια­δι­κα­σία βρι­σκό­ταν σε εξέλιξη τον Σεπτέμ­βριο του 2019, δεν αίρει, σύμφωνα με το Δικα­στή­ριο, τη νομι­μό­τητα της επι­βο­λής του προ­στί­μου, εφόσον δεν προ­έ­κυ­πτε ότι η αρχική πράξη καθο­ρι­σμού είχε για οποιον­δή­ποτε λόγο παύσει να ισχύει κατά τον χρόνο της τελευ­ταίας αυτο­ψίας στις 5 Αυγού­στου 2019.

Η απορ­ρι­πτική κρίση για το καθε­στώς δια­τη­ρη­τέου

Ιδιαί­τερη σημασία έχει η απόρ­ριψη του ισχυ­ρι­σμού ότι η υπ’ αριθμόν 4040/5.6.1989 απόφαση του υπουρ­γού Αιγαίου, η οποία χαρα­κτή­ρισε δια­τη­ρη­τέα την κύρια όψη του «Πατριαρ­χείου» και καθό­ρισε ειδι­κούς όρους και περιο­ρι­σμούς δόμησης κατά παρέκ­κλιση των κεί­με­νων δια­τά­ξεων, θα μπο­ρούσε να λει­τουρ­γή­σει ως υπο­κα­τά­στατο της απαι­τού­με­νης ειδικής άδειας για έργα εντός του αιγια­λού. Το Δικα­στή­ριο ήταν σαφές, δια­τυ­πώ­νο­ντας ότι η χορή­γηση άδειας εκτέ­λε­σης έργου απαι­τεί­ται σε κάθε περί­πτωση, ανε­ξαρ­τή­τως του σκοπού για τον οποίο κατα­σκευά­ζε­ται. Έργο που εκτε­λεί­ται εντός αιγια­λού ή ζώνης παρα­λίας χαρα­κτη­ρί­ζε­ται αυθαί­ρετο είτε όταν κατα­σκευά­ζε­ται χωρίς προη­γού­μενη άδεια των αρμό­διων αρχών κατά τη νομο­θε­σία περί αιγια­λού, είτε όταν κατα­σκευά­ζε­ται χωρίς οικο­δο­μική άδεια, εφόσον η έκδοσή της είναι επι­βε­βλη­μένη από την πολε­ο­δο­μική νομο­θε­σία.

Υπό τα δεδο­μένα αυτά, ο χαρα­κτη­ρι­σμός του κτηρίου ως δια­τη­ρη­τέου και η επί­κληση στα­τι­κών ή λει­τουρ­γι­κών αναγκών δεν αρκούν για να θερα­πεύ­σουν την έλλειψη της απαι­τού­με­νης άδειας για επεμ­βά­σεις στον αιγιαλό.

Η υπ’ αριθμόν άδεια του 1990 του Πολε­ο­δο­μι­κού Γρα­φείου Καλύ­μνου αφο­ρούσε, όπως επι­σή­μανε το Δικα­στή­ριο, σε αντι­κα­τά­σταση στέγης και προ­σθήκη διώ­ρο­φου τμή­μα­τος με υπόγειο, και όχι στις επί­μα­χες κατα­σκευές εντός του αιγια­λού.

Ο χρόνος τέλεσης των παρα­βά­σεων και η παρα­γραφή

Κομβικό ρόλο στην κρίση του Δικα­στη­ρίου έπαιξε ο προσ­διο­ρι­σμός του χρόνου ανέ­γερ­σης των κατα­σκευών. Με βάση το φωτο­γρα­φικό υλικό των ετών 1993, 1995, 1998, 2014 και 2016 που προ­σκό­μισε η ίδια η Μητρό­πολη, σε συν­δυα­σμό με τις δια­δο­χι­κές εκθέ­σεις αυτο­ψίας και την άδεια του 1990 που ίσχυσε μέχρι τις 19 Νοεμ­βρίου 1998, το Δικα­στή­ριο έκρινε ότι οι επί­μα­χες κατα­σκευές επί του αιγια­λού πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν τμη­μα­τικά σε χρόνο μετα­γε­νέ­στερο του 1998, δια­πι­στώ­θη­καν για πρώτη φορά το 2015, κατά την αυτοψία της Κτη­μα­τι­κής Υπη­ρε­σίας Δωδε­κα­νή­σου Α’, και εξα­κο­λου­θού­σαν να υφί­στα­νται στις 5 Αυγού­στου 2019. Ως εκ τούτου, δεν τίθεται ζήτημα εικο­σα­ε­τούς παρα­γρα­φής του δικαιώ­μα­τος του Δημο­σίου να επι­βά­λει το πρό­στιμο, ούτε υπέρ­βα­σης του εύλογου χρόνου από τη δια­πί­στωση των αυθαί­ρε­των κατα­σκευών μέχρι την έκδοση της σχε­τι­κής από­φα­σης.

Η στοι­χειο­θέ­τηση της παρά­βα­σης και ο υπο­λο­γι­σμός του προ­στί­μου

Το ύψος του προ­στί­μου των 18.700 ευρώ υπο­λο­γί­στηκε βάσει της διά­τα­ξης της παρα­γρά­φου 23 του άρθρου 3 του ν. 2242/1994 και της υπ’ αριθμόν 2131.24/47431/18/25.6.2018 από­φα­σης του υπουρ­γού Ναυ­τι­λίας και Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής, η οποία καθο­ρί­ζει τους συντε­λε­στές βαρύ­τη­τας. Σύμφωνα με τον τύπο υπο­λο­γι­σμού, το πρό­στιμο ισούται με το κατώ­τατο ποσό των 1.467,35 ευρώ, προ­σαυ­ξη­μένο με το γινό­μενο των εμβαδών των παρά­νο­μων επεμ­βά­σεων επί τους αντί­στοι­χους συντε­λε­στές βαρύ­τη­τας επί 10.

Οι επεμ­βά­σεις κατη­γο­ριο­ποι­ή­θη­καν σε δύο ομάδες. Στην πρώτη εντά­χθη­καν κατα­σκευές που χαρα­κτη­ρί­ζο­νται ως επι­σκευές υφι­στά­με­νων έργων και επι­φέ­ρουν μικρού μεγέ­θους αλλοί­ωση του εδάφους. Στη δεύτερη ομάδα κατα­τά­χθη­καν οι κατα­σκευές μόνιμης φύσεως από σκυ­ρό­δεμα που συνι­στούν δύσκολα ανα­στρέ­ψι­μες επεμ­βά­σεις.

Το αίτημα μείωσης του προ­στί­μου

Η Μητρό­πολη ζήτησε εναλ­λα­κτικά τον περιο­ρι­σμό του προ­στί­μου στο ποσό των 1.000 ευρώ, επι­κα­λού­μενη την ιστο­ρική σημασία του Πατριαρ­χείου που υφί­στα­ται από τα τέλη του 19ου αιώνα, το γεγονός ότι οι επεμ­βά­σεις εντάσ­σο­νταν στο πλαίσιο της υπουρ­γι­κής από­φα­σης του 1989 και συνά­δουν με τη γενική φυσιο­γνω­μία του συγκρο­τή­μα­τος, καθώς και την αμιγώς πνευ­μα­τική και πολι­τι­στική χρήση των κατα­σκευών. Ωστόσο, το Δικα­στή­ριο επε­σή­μανε ότι το εκκα­λούν με την προ­σφυγή του δεν αμφι­σβή­τησε την υπαγωγή των κατα­σκευών στις δύο κατη­γο­ρίες της υπουρ­γι­κής από­φα­σης, ήτοι σε αυτές που επι­φέ­ρουν μικρού μεγέ­θους αλλοί­ωση και σε αυτές που συνι­στούν δύσκολα ανα­στρέ­ψι­μες επεμ­βά­σεις.

Ένα μήνυμα με ευρύ­τερη σημασία

Η απόφαση του Διοι­κη­τι­κού Εφε­τείου Πειραιά ανα­δει­κνύει ότι το καθε­στώς προ­στα­σίας του αιγια­λού εφαρ­μό­ζε­ται ορι­ζό­ντια, χωρίς εξαι­ρέ­σεις για φορείς που επι­κα­λού­νται ιστο­ρι­κούς, θρη­σκευ­τι­κούς, πολι­τι­στι­κούς ή λει­τουρ­γι­κούς λόγους. Η παρα­τε­τα­μένη παρα­μονή αυθαί­ρε­των κατα­σκευών, ο χαρα­κτη­ρι­σμός ενός κτηρίου ως δια­τη­ρη­τέου, η ύπαρξη παλαιάς οικο­δο­μι­κής άδειας για άλλες εργα­σίες ή ακόμη και η χρη­μα­το­δό­τηση ανα­πα­λαί­ω­σης μέσω ευρω­παϊ­κών προ­γραμ­μά­των δεν αναι­ρούν την υπο­χρέ­ωση έκδοσης ειδικής άδειας για κάθε έργο εντός του αιγια­λού.

Ο συμ­βο­λι­σμός της υπό­θε­σης είναι προ­φα­νής. Τη στιγμή που η δημόσια συζή­τηση για την προ­στα­σία των ακτών εστιά­ζει στα αυθαί­ρετα «μπι­τσό­μπαρα» και τις εμπο­ρι­κές εκμε­ταλ­λεύ­σεις, η συγκε­κρι­μένη δικα­στική απόφαση επι­βε­βαιώ­νει πως ο έλεγχος της διοί­κη­σης, όταν ενερ­γο­ποιεί­ται, αφορά στο σύνολο των αυθαί­ρε­των παρεμ­βά­σεων, ακόμη και όταν αυτές εντο­πί­ζο­νται σε χώρους με έντονο ιστο­ρικό και θρη­σκευ­τικό απο­τύ­πωμα, όπως το συγκρό­τημα του «Πατριαρ­χείου» στα Άλιντα της Λέρου.