Μια πρώτη ματιά στη δικαστική εφαρμογή του Ν. 4800/2021 στα Οικογενειακά Δικαστήρια της Χώρας

Πέρασαν σχεδόν εφτά μήνες από την έναρξη εφαρ­μο­γής του Ν.4800/2021 περί ανα­θε­ώ­ρη­σης του Οικο­γε­νεια­κού Δικαίου της χώρας μας. Ένας πολυα­να­με­νό­με­νος νόμος που ήρθε να καθιε­ρώ­σει το αυτο­νό­ητο, ήτοι την ισότιμη συμ­με­τοχή των γονέων στην ανα­τροφή των τέκνων τους. Προ της ψηφί­σεως του εν λόγω Νομο­θε­τή­μα­τος είχε δημιουρ­γη­θεί έντονη πόλωση μεταξύ των υπο­στη­ρι­κτών και των δια­φω­νού­ντων και φαί­νε­ται αυτή, να δια­τη­ρεί­ται, έως και σήμερα.

 

Τι άλλαξε όμως με το εν λόγω Νομο­θέ­τημα, και πως αυτό εφαρ­μό­στηκε κατά την πρώιμη περίοδο.

Κατά πρώτον (άρθρο 17 του Ν.4800/2021) οι Δικα­στές παρα­κο­λού­θη­σαν μια σειρά ειδικών σεμι­να­ρίων επι­μόρ­φω­σης στην Εθνική Σχολή Δικα­στών. Παρότι υπήρξε έντονη δυσα­ρέ­σκεια ανα­φο­ρικά με το περιε­χό­μενο και τους διδά­σκο­ντες στα σεμι­νά­ρια αυτά, σίγουρα κατ’ αρχήν ήταν μια κίνηση προς την σωστή κατεύ­θυνση. Ήτοι, o νομο­θέ­της ανα­γνώ­ρισε ότι ο Δικα­στής του Οικο­γε­νεια­κού Δικαίου δεν θα πρέπει να αφή­νε­ται μόνος, παρά να λει­τουρ­γεί με την συν­δρομή των ειδικών ψυχικής υγείας. Βέβαια, με το ισχύον σήμερα νομο­θε­τικό πλαίσιο δεν δημιουρ­γή­θηκε εξει­δι­κευ­μένο Οικο­γε­νειακό Δικα­στή­ριο (αν και θα έπρεπε) ούτε και συν­δέ­θηκε ο Δικα­στής κατά την αξιο­λό­γηση μιας υπό­θε­σης, με ειδικό ψυχικής υγείας, το οποίο κρί­νε­ται επι­βε­βλη­μένο. Έκαστος Δικα­στής θα έπρεπε (πρέπει) να έχει στην ευχέ­ρεια του, την σύντομη και αμε­ρό­λη­πτη εξέταση των γονέων από ειδικό ψυχικής υγείας, προ­κει­μέ­νου να βοη­θη­θεί ουσια­στικά, στην κρίση του, περί γονεϊ­κής κυρίως καταλ­λη­λό­τη­τας.

Ο βασικός κανόνας που άλλαξε με το παρόν Νομο­σχέ­διο είναι αυτός, της κατά νομικό τεκ­μή­ριο, μετά την διά­σταση ή τον χωρισμό, από κοινού και εξίσου άσκησης του

συνόλου της γονικής μέρι­μνας από αμφό­τε­ρους τους γονείς του τέκνου (Άρθρο 1513 Α.Κ.). Κατά το νέο Δίκαιο η συνε­πι­μέ­λεια είναι υπο­χρε­ω­τική, με την έννοια ότι απο­τε­λεί τμήμα της γονικής μέρι­μνας που υπο­χρε­ω­τικά κατά νόμο ασκεί­ται από αμφό­τε­ρους τους γονείς μετά τον χωρισμό ή την διά­σταση.

Κατά το προ­γε­νέ­στερο νομικό καθε­στώς η ανάθεση της άσκησης της γονικής μέρι­μνας και στους δύο γονείς από κοινού προ­ϋ­πέ­θετε την συμ­φω­νία τους. Συνεπώς η διαφορά μεταξύ του παλαιού και νέου νομικού καθε­στώ­τος, είναι σημα­ντική.

Τα δικα­στή­ρια της χώρας κλή­θη­καν να εφαρ­μό­σουν και ερμη­νεύ­σουν τον νέο Νόμο και τα πρώτα συμπε­ρά­σματα είναι συγκρα­τη­μένα αισιό­δοξα.

 

Αρκετοί πλέον δικα­στές άκουσαν με προσοχή τα σχετικά αιτή­ματα, απο­δε­σμευ­μέ­νοι από ανα­χρο­νι­στι­κές και πεπα­λαιω­μέ­νες αντι­λή­ψεις. Φαί­νε­ται ότι μέρος του δικα­στι­κού σώματος έχει πλέον ευθυ­γραμ­μι­στεί, τόσο με την επιταγή του νέου Νόμου που καθιε­ρώ­νει την συνε­πι­μέ­λεια ως καταρ­χήν βέλ­τι­στη λύση για τα τέκνα, όσο και με τα νέα κοι­νω­νικά δεδο­μένα που θέλουν αρκε­τούς πατέρες να επι­θυ­μούν έναν πιο ενεργό ρόλο στην καθη­με­ρι­νό­τητα και ανα­τροφή των τέκνων τους. Φυσικά ο δικα­στής, κατόπιν αιτή­μα­τος και εφόσον συντρέ­χουν ειδικές συν­θή­κες και κατόπιν στάθ­μι­σης, μπορεί να απο­μα­κρυν­θεί από την κατά νομικό τεκ­μή­ριο πλέον, συνά­σκηση της γονικής μέρι­μνας. Φυσικά, η δια­κρι­τική ευχέ­ρεια του Δικαστή θα πρέπει να ασκεί­ται αιτιο­λο­γη­μένα, μόνον όταν οι ειδικές συν­θή­κες της υπό­θε­σης, το απαι­τούν. Παρότι μετά την θέση σε εφαρ­μογή του Ν.4800/2021 εκδό­θη­καν απο­φά­σεις (ακόμα και σε επίπεδο προ­σω­ρι­νής δια­τα­γής) που έκαναν δεκτό το αίτημα από κοινού και εξίσου άσκησης της γονικής μέρι­μνας, δεν είναι λίγες και οι περι­πτώ­σεις που το σχετικό αίτημα απορ­ρί­φθηκε, ακόμα και όταν οι ουσια­στι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις πλη­ρού­νταν.

 

Σημα­ντικό είναι επίσης να απο­σα­φη­νι­στεί ότι η από κοινού άσκηση της επι­μέ­λειας των τέκνων (συνε­πι­μέ­λεια) αφορά την λήψη όλων των απο­φά­σεων για τα τέκνα από αμφό­τε­ρους τους γονείς και όχι τον εξίσου επι­με­ρι­σμό του χρόνου τους, με τους γονείς τους. Συνα­ντώ­νται ήδη στην Νομο­λο­γία απο­φά­σεις συνε­πι­μέ­λειας με επι­με­ρι­σμό του χρόνου σε δια­φο­ρε­τική ποσό­στωση, ανάλογα με τις συν­θή­κες καθη­με­ρι­νό­τη­τας και εργα­σίας των γονέων τους.

Ποιες είναι όμως οι βασικές προ­ϋ­πο­θέ­σεις της συνε­πι­μέ­λειας όπως φαί­νε­ται να απο­κρυ­σταλ­λώ­νο­νται στην τρέ­χουσα νομο­λο­γία των οικο­γε­νεια­κών δικα­στη­ρίων της χώρας.

Συνο­πτικά αυτές είναι:

 

Α) Οι σχετικά κοντι­νές κατοι­κίες των δια­δί­κων γονέων.

Β) Το ευέ­λι­κτο εργα­σιακό πλαίσιο του αιτού­ντα γονέα που εξυ­πη­ρε­τεί την εναλ­λασ­σό­μενη διαμονή των τέκνων.

Γ) Η ανά­δειξη της έως τότε ουσια­στι­κής ενα­σχό­λη­σης του αιτού­ντος γονέα στην ανα­τροφή και φρο­ντίδα των τέκνων.

Δ) Η μη εμπλοκή/κατα­δίκη του αιτού­ντος γονέα για ποινικά αδι­κή­ματα και ιδίως για αυτό της ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας.

 

Παρα­τη­ρώ­ντας δείγμα της Νομο­λο­γίας μετά την 16η/09/2021, συνει­δη­το­ποιεί κανείς ότι τα Δικα­στή­ρια δεν έχουν ακόμα ξεπε­ρά­σει κάποιες παγιω­μέ­νες αλλά και συνάμα εσφαλ­μέ­νες αντι­λή­ψεις. Μια από αυτές είναι και η θεώρηση του ότι η συνε­πι­μέ­λεια είναι εφικτή μόνον σε καθε­στώς «καλής συνεν­νό­η­σης» των γονέων.

 

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, το ως άνω επι­χεί­ρημα, τυγ­χά­νει απόλυτα εσφαλ­μένο κατά τις κάτωθι δια­πι­στώ­σεις:

 

Η θεώρηση ότι, επειδή δεν συνεν­νο­ού­νται οι γονείς, ας προ­κρι­θεί η απο­κλει­στική επι­μέ­λεια και συνεπώς και ο απο­κλει­σμός του έτερου γονέα από την συν-ανατροφή του τέκνου του, είναι ιδιαί­τερα επι­κίν­δυ­νος. Εφόσον η συνεν­νό­ηση ή μη είναι στην δια­κρι­τική ευχέ­ρεια των γονέων, ο γονέας που έως πρό­σφατα (ίσως και σήμερα ακόμα) πλε­ο­νε­κτεί νομο­λο­γιακά, μπορεί απλά να επι­λέ­ξει την μη συνεν­νό­ηση, και να επι­τύ­χει την απο­κλει­στική επι­μέ­λεια. Με αυτόν όμως τον τρόπο, ζημιω­μένο θα είναι το παιδί, το συμ­φέ­ρον του οποίου, επι­τάσ­σει την ικανή παρου­σία αμφό­τε­ρων των γονέων στη ζωή του, και συνεπώς η επί­κληση του συμ­φέ­ρο­ντος του, στο πλαίσιο ανά­θε­σης από το Δικα­στή­ριο, απο­κλει­στι­κής επι­μέ­λειας, καθί­στα­ται προ­σχη­μα­τική. Εξάλλου η θεώρηση ότι η από κοινού άσκηση της γονικής μέρι­μνας προ­ϋ­πο­θέ­τει την καλή συνερ­γα­σία των γονέων, αγνοεί παρα­δό­ξως το δεδο­μένο ότι όλοι οι γονείς που χωρί­ζουν, έφτασαν στον χωρισμό, ακριβώς επειδή δεν μπό­ρε­σαν να συνεν­νοη­θούν, και συνεπώς εφόσον υιο­θε­τη­θεί η άποψη αυτή, η «συνε­πι­μέ­λεια» είναι καθο­λικά μη εφαρ­μό­σιμη σε όλες τις υπο­θέ­σεις. Το ακριβώς αντί­θετο όμως συμ­βαί­νει. Παρά την μη βέλ­τι­στη

συνεν­νό­ηση των γονέων, η ανάγκη συνερ­γα­σίας τους, (των γονέων) είναι αυτή που θα αμβλύ­νει τις δια­φο­ρές και εντά­σεις και θα οδη­γή­σει σε αμοι­βαίες υπο­χω­ρή­σεις και συναί­νεση. Αντι­θέ­τως η «μονο­μέ­ρεια» που συνήθως ακο­λου­θεί την απο­κλει­στική ανάθεση της επι­μέ­λειας, ιδίως σε περι­πτώ­σεις ικανών και στορ­γι­κών γονέων, είναι αυτή που μεγι­στο­ποιεί τις εντά­σεις και συνεπώς η ως άνω θεώρηση «περί της προ­ϋ­πό­θε­σης της ‘καλής συνεργασίας’» είναι απόλυτα εσφαλ­μένη αλλά και αντί­θετη με την δια­τυ­πω­μένη πλέον βούληση του Νομο­θέτη του Οικο­γε­νεια­κού μας δικαίου.

Σε πρό­σφατη εκδί­καση υπό­θε­σης ασφα­λι­στι­κών μέτρων στο Πρω­το­δι­κείο της Αθήνας το ως άνω επι­χεί­ρημα ετέθη και φάνηκε να γίνεται δεκτό από τον δικά­ζο­ντα δικαστή.

Θετικό επίσης είναι ότι έχει ήδη κατα­στεί σαφές ότι ακόμα και σε περί­πτωση ανά­θε­σης της απο­κλει­στι­κής επι­μέ­λειας, ορι­σμένα ζητή­ματα της γονικής μέρι­μνας κατ’ άρθρο 1519 ΑΚ, όπως η αλλαγή σχο­λείου, η ονο­μα­το­δο­σία, σημα­ντικά ζητή­ματα υγείας αλλά και η αλλαγή του τόπου κατοι­κίας του τέκνου απαι­τούν συνα­πό­φαση ή δικα­στική άδεια. Συνεπώς οι έως σήμερα παρα­τη­ρού­με­νες μονο­με­ρείς ενέρ­γειες από γονείς που ασκού­σαν απο­κλει­στικά την επι­μέ­λεια τέκνου, έχουν σημα­ντικά περιο­ρι­στεί. Για παρά­δειγμα ο γονέας που σήμερα ασκεί την απο­κλει­στική επι­μέ­λεια θα χρεια­στεί πλέον την συναί­νεση του έτερου γονέα για να εγγρά­ψει το τέκνο τους σε ιδιω­τικό σχολείο. Αυτή η «υπο­χρε­ω­τική συνε­πι­μέ­λεια» εκ του Νόμου, ακόμα και όταν ο ένας γονέας ασκεί κατά τα λοιπά την απο­κλει­στική επι­μέ­λεια του τέκνου, λει­τουρ­γεί ήδη οριο­θε­τικά και απο­τρέ­πει/περιο­ρί­ζει, αντι­δι­κίες και έριδες. Στο συγκε­κρι­μένο παρά­δειγμα αξίζει να ανα­φερ­θεί επίσης, ότι ευτυχώς, και τα εκπαι­δευ­τικά ιδρύ­ματα έχουν πλέον ενη­με­ρω­θεί για τις νέες δια­τά­ξεις και συμ­μορ­φώ­νο­νται με αυτές.

Επίσης έχουν ήδη εκδοθεί απο­φά­σεις κατ’ άρθρο 1519 ΑΚ και οι οποίες δια­τάσ­σουν την επι­στροφή του γονέα που παρά­νομα μετοί­κησε με το τέκνο/α, άνευ συναί­νε­σης ή δικα­στι­κής άδειας, στον τελευ­ταίο τόπο κατοι­κίας του. Τέτοια απόφαση έχει ήδη εκδοθεί και σε επίπεδο προ­σω­ρι­νής δια­τα­γής, από το Πρω­το­δι­κείο της Αθήνας.

Συμπε­ρα­σμα­τικά, δια­πι­στώ­νε­ται μια σταθερή και με αργά βήματα μετα­στροφή της νομο­λο­γίας των οικο­γε­νεια­κών δικα­στη­ρίων της χώρας, υπέρ της από κοινού άσκησης του συνόλου της γονικής μέρι­μνας από τους γονείς, ακόμα και αν αυτοί δεν συμ­φω­νούν με αυτή. (την συνά­σκηση).

 

 

Ενεργοί μπα­μπά­δες για τα δικαιώ­ματα του Παιδιού (ΑΜΚΕ)