Οι διεθνείς αξιολογήσεις ελληνικών ΑΕΙ

Πολ­λές φορές, οι υπο­ψή­φιοι φοι­τη­τές –και κυ­ρί­ως οι γο­νείς τους– είναι χα­μέ­νοι στη με­τά­φρα­ση των διε­θνών αξιο­λο­γή­σε­ων των ΑΕΙ. Στην Ελ­λά­δα, βε­βαί­ως, η κα­τά­στα­ση μοιά­ζει πιο εύ­κο­λη, καθώς τα ελ­λη­νι­κά δη­μό­σια ΑΕΙ έχουν την πρω­το­κα­θε­δρία. Ωστό­σο, τα τε­λευ­ταία χρό­νια οι αξιο­λο­γή­σεις των ιδρυ­μά­των που γί­νο­νται από τρί­τους φο­ρείς απο­τε­λούν νέο «φίλ­τρο» για το προ­φίλ, τη φήμη και τη θέση κάθε ΑΕΙ. Η διε­θνής εμπει­ρία δεί­χνει ότι οι κα­τα­τά­ξεις των ΑΕΙ επη­ρε­ά­ζουν απο­φα­σι­στι­κά την κοινή γνώμη, γε­νι­κό­τε­ρα, και τη λήψη απο­φά­σε­ων, ει­δι­κό­τε­ρα, για θέ­μα­τα ανώ­τα­της εκ­παί­δευ­σης, σε διε­θνές και εθνι­κό επί­πε­δο. Προ­ϋ­πό­θε­ση, βέ­βαια, είναι κάθε εν­δια­φε­ρό­με­νος να έχει τα εφό­δια για να απο­κω­δι­κο­ποι­ή­σει τα κρι­τή­ρια των αξιο­λο­γή­σε­ων. Πλήρη απο­τύ­πω­ση της θέσης των ιδρυ­μά­των της τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης και των κο­λε­γί­ων που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στην Ελ­λά­δα, δίνει η με­λέ­τη του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών (ΕΚΠΑ), που πα­ρου­σιά­ζει σή­με­ρα η «Κ».

Η Μο­νά­δα Δια­σφά­λι­σης Ποιό­τη­τας (ΜΟΔΙΠ) του ΕΚΠΑ συ­νέ­τα­ξε τη με­λέ­τη στην οποία πα­ρου­σιά­ζο­νται οι ση­μα­ντι­κό­τε­ροι πί­να­κες διε­θνούς κα­τά­τα­ξης πα­νε­πι­στη­μί­ων και τα κρι­τή­ρια που εφαρ­μό­ζουν. Τα κρι­τή­ρια αξιο­λό­γη­σης είναι πολλά, συχνά δια­φέ­ρουν από έρευ­να σε έρευ­να, και συ­νή­θως έχουν δια­φο­ρε­τι­κή βα­ρύ­τη­τα ως προς τη δια­μόρ­φω­ση της τε­λι­κής κα­τά­τα­ξης σε κάθε πί­να­κα. Οπως λέει η με­λέ­τη –την υπο­γρά­φουν ο πρύ­τα­νης του ιδρύ­μα­τος Θάνος Δη­μό­που­λος, ο ανα­πλη­ρω­τής πρύ­τα­νης, πρό­ε­δρος της ΜΟΔΙΠ Κων­στα­ντί­νος Μπου­ρα­ζέ­λης, και τα διοι­κη­τι­κά στε­λέ­χη του ΑΕΙ Κων­στα­ντί­νος Μπουρ­λε­τί­δης και Δη­μή­τρης Κου­τσο­μπό­λης–, συ­νή­θως οι πί­να­κες αυτοί συ­ντάσ­σο­νται από μη κερ­δο­σκο­πι­κά ιδρύ­μα­τα και ορ­γα­νι­σμούς, έγκυ­ρες εφη­με­ρί­δες ή πε­ριο­δι­κά, όπως οι Times, το Business Week, οι US News, οι Financial Times, κ.ά.

Από το σύ­νο­λο των ΑΕΙ, τα οποία σύμ­φω­να με το International Handbook of Universities (International Association of Universities) ξε­περ­νούν τις 18.000 πα­γκο­σμί­ως, στα πε­ρισ­σό­τε­ρα συ­στή­μα­τα κα­τά­τα­ξης ξε­χω­ρί­ζουν τα κα­λύ­τε­ρα 1.000 ή 4.000 ιδρύ­μα­τα και κα­τό­πιν προ­χω­ρούν στην τε­λι­κή σύ­ντα­ξη ενός πιο σύ­ντο­μου κα­τά­λο­γου-κα­τά­τα­ξης 500 ή 1.000 ιδρυ­μά­των, δη­λα­δή με­τα­ξύ των ήδη επι­λεγ­μέ­νων ως κα­λύ­τε­ρων πα­γκο­σμί­ως. Ανά­λο­γα με τη βα­ρύ­τη­τα που δίνει σε κάθε κρι­τή­ριο μία αξιο­λό­γη­ση, αλ­λά­ζει και η κα­τά­τα­ξη των αξιο­λο­γού­με­νων ΑΕΙ.

Από μία γε­νι­κή απο­τύ­πω­ση του χάρτη των ΑΕΙ στην Ελ­λά­δα, προ­κύ­πτει ότι το ΕΚΠΑ κερ­δί­ζει τις πε­ρισ­σό­τε­ρες πρω­τιές, ενώ στις πρώ­τες θέ­σεις εναλ­λάσ­σο­νται και το ΑΠΘ, το ΕΜΠ, το Παν. Κρή­της και το Παν. Πα­τρών. Ωστό­σο σε επι­μέ­ρους, εξει­δι­κευ­μέ­νους δεί­κτες υπάρ­χουν πολύ καλά πλα­σα­ρί­σμα­τα και άλλων ιδρυ­μά­των (π.χ. το Οι­κο­νο­μι­κό Παν. Αθη­νών).

Στα θε­τι­κά στοι­χεία που προ­σφέ­ρουν οι πί­να­κες κα­τά­τα­ξης, είναι ότι η εξα­σφά­λι­ση υψη­λής θέσης στις λί­στες πα­γκό­σμιας κα­τά­τα­ξης επη­ρε­ά­ζει κα­τα­λυ­τι­κά τη δυ­να­τό­τη­τα των ΑΕΙ να προ­σελ­κύ­ουν υψη­λής ποιό­τη­τας ακα­δη­μαϊ­κό προ­σω­πι­κό (δι­δά­σκο­ντες, ερευ­νη­τές), θε­σμι­κούς συ­νερ­γά­τες και επεν­δυ­τές. Στον αντί­πο­δα, αρ­νη­τι­κό είναι ότι η έμ­φα­ση στη στα­τι­στι­κή και τους αριθ­μούς προ­ω­θεί μια μο­νο­διά­στα­τη αντί­λη­ψη της ακα­δη­μαϊ­κής αρι­στεί­ας, και επι­τα­χύ­νε­ται η εμπο­ρευ­μα­το­ποί­η­ση της εκ­παί­δευ­σης. Επί­σης, δη­μιουρ­γεί ένα αντα­γω­νι­στι­κό πε­ρι­βάλ­λον, όπου οι δια­φο­ρές στους δεί­κτες οδη­γούν σε δυ­σα­νά­λο­γες δια­φο­ρές στη φήμη και τη δυ­να­τό­τη­τα από­κτη­σης πόρων από τα αξιο­λο­γού­με­να ΑΕΙ. Τέλος, δεν λαμ­βά­νε­ται υπόψη το θε­σμι­κό πλαί­σιο κάθε χώρας, το οποίο μπο­ρεί να επι­δρά απα­γο­ρευ­τι­κά σε στρα­τη­γι­κές βελ­τί­ω­σης (π.χ. τα ελ­λη­νι­κά πα­νε­πι­στή­μια δεν έχουν ακόμη ξε­νό­γλωσ­σα προ­πτυ­χια­κά προ­γράμ­μα­τα).