Το «παράθυρο ευκαιρίας» απαιτεί αξιοποίηση

Στη φιλει­ρη­νική και ευρω­παϊκή χώρα που ζούμε ουδείς εχέφρων επι­θυ­μεί τη στρα­τιω­τική σύγκρουση με την Τουρκία. Αλλά και ουδείς θεωρεί ότι ο πολε­μο­χα­ρής γεί­το­νας μετα­τρά­πηκε εν μιά νυκτί σε φιλή­συχο Λου­ξεμ­βούργο. Γι αυτό και δεν πεί­θε­ται από γλυ­κό­λο­γες τυπικές επι­στο­λές και αδυ­να­τεί να προ­σλά­βει ως αξιό­πι­στη την απότομη μετα­στροφή της γεί­το­νος, η οποία μέχρι τον σεισμό απει­λούσε με ιτα­μό­τητα ότι «θάρθει μια νύχτα ξαφνικά».

Η κυβέρ­νηση Ερντο­γάν εξα­να­γκά­ζε­ται – από τις πιε­στι­κές εσω­τε­ρι­κές ανάγκες της και τις εξε­λί­ξεις – σε εσω­στρέ­φεια και (σχετική) εξω­τε­ρική μετριο­πά­θεια. Η προ­σω­ρινή κατά τα φαι­νό­μενα μείωση της επι­θε­τι­κό­τη­τάς της ίσως πράγ­ματι δια­νοί­ξει ένα «παρά­θυρο ευκαι­ρίας». Αλλά με ποιόν στόχο;

Τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες αναμ­φί­βολα σημειώ­θηκε από πλευράς του «συστή­μα­τος Ερντο­γάν» μια αισθητή μείωση του ενορ­χη­στρω­μέ­νου και πολύ­πλευ­ρου ανθελ­λη­νι­κού παρα­λη­ρή­μα­τος, με το οποίο βομ­βαρ­δί­στη­καν Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία- ιδίως από το 2020 και μετά. Η τάση μάλιστα της τελευ­ταίας τριε­τίας ήταν εκθε­τική με συνέ­πεια οι περισ­σό­τε­ροι ανα­λυ­τές να προ­βλέ­πουν για μια σειρά από λόγους ένα εξαι­ρε­τικά θερμό 2023. Ανα­δει­κνύ­ο­ντας το δήθεν ζήτημα της απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σης των νησιών του Ανατ. Αιγαίου σε αιχμή του διπλω­μα­τι­κού της δόρατος, η Άγκυρα δεν επι­κέ­ντρωσε απλώς πιε­στικά σε ένα ήδη υπάρχον θέμα τριβής στις διμε­ρείς σχέσεις. Επι­δό­θηκε σε μια εξω­φρε­νική προ­σπά­θεια να εξαρ­τή­σει τον σεβασμό της στην ελλη­νική κυριαρ­χία επί των νησιών του Αιγαίου, από την τήρηση εκ μέρους μας των δήθεν υπο­χρε­ώ­σεων απο­στρα­τι­κο­ποί­η­σής τους. Πραγ­μα­το­ποί­ησε έτσι ένα γιγα­ντιαίο επι­θε­τικό άλμα, αμφι­σβη­τώ­ντας με τον πιο εύγλωττο και επι­κίν­δυνο τρόπο τα ανα­το­λικά σύνορα της χώρας μας. Όχι απλώς τα υπο­θα­λάσ­σια (υφα­λο­κρη­πίδα), ή τα θαλάσ­σια (12 ν.μ., ΑΟΖ κλπ), ή τα εναέρια (12 ν.μ., όρια FIR), αλλά ακόμη και το ίδιο το ελλη­νικό έδαφος. Για να απο­δεί­ξει μάλιστα ότι πράγ­ματι εννοεί την «διεκ­δί­κηση» της αυτή, η πάντα οργα­νω­μένη Άγκυρα φρό­ντισε να κατα­θέ­σει και τη σχετική νομι­κο­φανή «επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία» της στον ΟΗΕ. Κατ΄ αυτόν τον τρόπο παρέ­συρε τη χώρα μας, εκούσα άκουσα, σε μια νέα, ακόμη πιο επι­κίν­δυνη και οιονεί θεσμική δια­πραγ­μά­τευση, μέσω επι­σή­μων δεσμευ­τι­κών επι­στο­λών και μάλιστα για ένα «ανύ­παρ­κτο» κατά τα άλλα ζήτημα.

Με όσα έχουν προη­γη­θεί θα έπρεπε να ήταν αυτο­νό­ητο ότι η όποια στροφή της Άγκυρας προς μετριο­πα­θέ­στερη ρητο­ρική, ακόμη και αν διαρ­κέ­σει, σε καμία περί­πτωση δεν συνιστά αλλαγή της στρα­τη­γι­κής της. Κι ότι μεταξύ άλλων οι υπερ­βο­λι­κοί ενα­γκα­λι­σμοί δια­γρά­φουν στα μάτια των τρίτων -πάντα πρό­θυ­μων για ίσες απο­στά­σεις – όσα (όχι αρκού­ντως συστη­μα­τικά) επι­τεύ­χθη­καν με τον παραλ­λη­λι­σμό Ερντο­γάν με Πούτιν ( ιδιαί­τερα μάλιστα από το ελλη­νο­α­με­ρι­κα­νικό λόμπυ ). Ο Τούρκος πρό­ε­δρος έχει άμεση ανάγκη τη δυτική (και όχι μόνο) οικο­νο­μική βοήθεια προ­κει­μέ­νου να υπο­σχε­θεί πει­στι­κό­τερα μια ταχεία ανοι­κο­δό­μηση των πλη­γει­σών επαρ­χιών, ώστε να μεγι­στο­ποι­ή­σει τις πιθα­νό­τη­τες επα­νε­κλο­γής του. Γνω­ρί­ζει καλά ότι η βοήθεια αυτή διέρ­χε­ται και από μια μετριο­πα­θέ­στερη στάση στα εξω­τε­ρικά: την έστω στα­διακή αλλαγή στάσης έναντι της διεύ­ρυν­σης του ΝΑΤΟ ώστε να προ­χω­ρή­σει και το ζήτημα των F-16, τον προ­σε­ται­ρι­σμό των άλλοτε αντι­πά­λων ώστε να εισ­ρεύ­σει απο­λύ­τως ανα­γκαία οικο­νο­μική ενί­σχυση ( ΗΑΕ, Σαου­δική Αραβία) ή για να διεισ­δύ­σει ο ίδιος στον ενερ­γειακό πλούτο της Αν. Μεσο­γείου με οριο­θε­τή­σεις και οδεύ­σεις (Ισραήλ, Αίγυ­πτος, Λιβύη) σε βάρος του Ελλη­νι­σμού. Μέρος της προ­σπά­θειας εξευ­με­νι­σμού της Δύσης απο­τε­λεί και η (υπο­κρι­τική) επί­δειξη σχε­τι­κής αυτο­συ­γκρά­τη­σης απέ­να­ντι στην Ελλάδα, την Κύπρο και τη Συρία.

Θεω­ρη­τικά, η Ελλάδα δεν έχει να χάσει από τυχόν πολύ­μηνη παρά­ταση των φιλο­φρο­νή­σεων, ενός ήπιου κλί­μα­τος και ενδε­χό­με­νης στροφής της Άγκυρας προς τα προ­βλή­ματα της καθη­με­ρι­νό­τη­τας αντί για εκτό­ξευση νεο-0θωμανικών απειλών. Τα «ήρεμα νερά» συμ­φέ­ρουν εξάλλου και τους ηγέτες των δυο κρατών ενόψει δύσκο­λων εκλο­γι­κών ανα­με­τρή­σεων. Ακόμη και η πρόσφατη- και προ­φα­νώς ανι­σο­βα­ρής -αλληλοϋποστήριξη με την Άγκυρα σε διε­θνείς οργα­νι­σμούς, θα μπο­ρούσε υπό όρους να συζη­τη­θεί. Όμως θα ανέμενε κανείς μεγα­λύ­τερη επι­φυ­λα­κτι­κό­τητα από μια κυβέρ­νηση που βίωσε τις εμπει­ρίες και πολ­λα­πλές κρίσεις των 3,5 τελευ­ταίων ετών, ακόμη κι αν εξα­κο­λου­θεί να θεωρεί ότι μέσω της οικο­νο­μι­κής συνερ­γα­σίας («θετική ατζέντα») θα «εξη­με­ρώ­σει το θηρίο». Ο στρα­τη­γι­κός στόχος της Τουρ­κίας παρα­μέ­νει αναλ­λοί­ω­τος: να απο­δε­χθούμε «με το στυλό» όσα απο­δε­χό­μα­στε επί του πεδίου (παρα­βιά­σεις, υπερ­πτή­σεις, παρά­νο­μες έρευνες και μνη­μό­νια κλπ) και τα οποία συνι­στούν προ­σχώ­ρηση στις απόψεις της, όχι μια ευρω­παϊκή δια­πραγ­μά­τευση win-win. Στο πλαίσιο αυτό αναμ­φι­σβή­τη­τες είναι και οι παραι­νέ­σεις τρίτων «να τα βρούμε όπως-όπως».

Με βάση τα παρα­πάνω το ζητού­μενο είναι (έστω και δια παν ενδε­χό­μενο) η Αθήνα να αξιο­ποι­ή­σει την ευκαι­ρία της περιό­δου αυτής με κερ­δο­φό­ρες διπλω­μα­τι­κές κινή­σεις: ανα­λαμ­βά­νο­ντας πρω­το­βου­λίες και δια­βου­λευό­μενη δια­κρι­τικά με κρί­σι­μους εταί­ρους και συμ­μά­χους να προ­ε­τοι­μα­στεί εντα­τικά για να αντι­με­τω­πί­σει ασφα­λέ­στερα τις δύσκο­λες προ­κλή­σεις και μεσο­λα­βη­τι­κές προ­σπά­θειες τρίτων που κυο­φο­ρού­νται για μετά τους παράλ­λη­λους εκλο­γι­κούς κύκλους. Χρειά­ζε­ται εξάλλου να εκπεμ­φθούν απο­φα­σι­στι­κό­τερα μηνύ­ματα ως προς τη θεμα­το­λο­γία, τους όρους και τους κανόνες ενός απο­δε­κτού δια­λό­γου. Το κυριό­τερο αφορά στην επε­ξερ­γα­σία φιλό­δο­ξων θέσεων, δεδο­μέ­νης μάλιστα της εθνικής πρω­το­τυ­πίας να μην έχουν ποτέ παρου­σια­στεί, έστω και στοι­χειω­δώς, οι διεκ­δι­κή­σεις μας ως προς το περί­γραμμα των θαλάσ­σιων ζωνών μας.

Στόχος του ανα­πά­ντε­χου «παρά­θυ­ρου ευκαι­ρίας» που μας προ­σφέ­ρει ο σεισμός δεν μπορεί να είναι η αβα­σά­νι­στη επι­στροφή σε δια­δι­κα­σίες που απο­δεί­χθη­καν ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κές και ασύμ­φο­ρες (όπως οι διε­ρευ­νη­τι­κές, οι απρο­ε­τοί­μα­στες συνα­ντή­σεις κορυφής ή η εκτός τόπου και χρόνου «θετική ατζέντα»). Ούτε μπο­ρούμε ρεα­λι­στικά να ελπί­ζουμε ότι θα σύρουμε την Άγκυρα στη Χάγη για το μόνο θέμα που μας ενδια­φέ­ρει. Αντι­θέ­τως στόχο μας θα πρέπει να απο­τε­λεί  η αξιο­ποί­ηση της συγκε­κρι­μέ­νης συγκυ­ρίας βάσει σενα­ρίων και συνο­λι­κού σχεδίου, για την ενί­σχυση της δια­πραγ­μα­τευ­τι­κής θέσης μας, με το αυτο­νό­ητο σκε­πτικό ότι προ­σώ­ρας οι τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις δεν έχουν μετα­το­πι­στεί ούτε κατά μια ίντσα. Παράλ­ληλη στό­χευση θα συνιστά ασφαλώς και η παρα­πέρα ενί­σχυση της γενι­κό­τε­ρης απο­τρε­πτι­κής μας ισχύος, ιδίως με «έξυπνα» συστή­ματα και μέτρα άμεσης από­δο­σης.

Οι εξε­λί­ξεις που θα πυρο­δο­τη­θούν από τις κρί­σι­μες εκλο­γι­κές ανα­με­τρή­σεις των δυο αντι­μέ­τω­πων γει­τό­νων είναι δύσκολα προ­βλέ­ψι­μες και ενδέ­χε­ται να οδη­γή­σουν σε πολύ­μηνη αστά­θεια, ένθεν κακεί­θεν, με όλους τους κιν­δύ­νους που αυτή εγκυ­μο­νεί. Εξίσου απρό­βλε­πτες είναι και οι παρε­νέρ­γειες που εγκυ­μο­νούν από άλλες διε­θνο­πο­λι­τι­κές ανα­κα­τα­τά­ξεις (Ουκρα­νία, Μ. Ανατολή κλπ). Όμως ανε­ξάρ­τητα από το εκλο­γικό απο­τέ­λε­σμα στη γείτονα ο τουρ­κι­κός ανα­θε­ω­ρη­τι­σμός πολύ δύσκολα θα εξα­φα­νι­στεί. Παράλ­ληλα, η Δύση δεν φαί­νε­ται ικανή να τον απο­τρέ­ψει απο­τε­λε­σμα­τικά προ­τι­μώ­ντας συνήθως να πιέσει συγκρι­τικά περισ­σό­τερο τη χώρα μας και την Κύπρο για παρα­χω­ρή­σεις.

Συμπε­ρα­σμα­τικά, οφεί­λουμε να αξιο­ποι­ή­σουμε, δια­κρι­τικά και «έξυπνα», το όποιο «παρά­θυρο ευκαι­ρίας» διά­νοι­ξαν οι σεισμοί. Αλλά αντί για ρομα­ντικό εκστα­σια­σμό με οποιον­δή­ποτε διάλογο, ας υιο­θε­τή­σουμε πάνω απ’όλα ως γνώμονα, τεκ­μη­ριω­μένα και δια­κομ­μα­τικά, ότι οι συζη­τή­σεις απο­κτούν νόημα όταν οδηγούν σε έμπρα­κτη βελ­τί­ωση της θέσης της χώρας και της προ­σπο­ρί­ζουν χει­ρο­πια­στά κέρδη σε σχέση με την σημε­ρινή κατά­στασή της.

*Ο Γιάννης Βαλη­νά­κης είναι καθη­γη­τής Διεθνών Σχέσεων, πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών

Πηγή anatropinews.gr