Η… « Υ Β Ρ Ι Σ» Σύντομη σημασιολογία μιας αρχαιοελληνικής λέξης

«L’ ‘Etat c’est Moi!» Το κρά­τος είμαι εγώ!

Λέ­ξεις τής επο­χής

Αφορ­μή, να στε­ριώ­σου­με τις σκέ­ψεις μας σε ετού­το, το χαρτί, μέ­τρη­σε η ανα­φο­ρά τού Πρω­θυ­πουρ­γού, κ Τσί­πρα, στην διά­γνω­σή του, ότι…η συ­μπε­ρι­φο­ρά τής…Τρόϊ­κα, ένα­ντι στη χώρας μας, συ­νι­στά… «ύβριν».

Η «Ύβρις», όπως την πο­λι­το­γρά­φη­σε ο ελ­λη­νι­κός νους, χα­ρα­κτη­ρί­ζει την όποια, αλα­ζο­νι­κή στάση, την κάθε υπέρ­βα­ση τού μέ­τρου και αυ­θαι­ρε­σία, την κάθε ασεβή κα­τα­πά­τη­ση των θείων και αν­θρώ­πι­νων δι­καί­ων και την πα­ρά­νο­μη επι­κρά­τη­ση μιας πλε­ο­νά­ζου­σας δύ­να­μης… μυ­ϊ­κής, οι­κο­νο­μι­κής, θρά­σους κ. λπ.

Η αρ­χαία «Ύβρις», και σή­με­ρα ως σκάν­δα­λο είναι η κάθε πα­ρά­νο­μη επι­βο­λή αυ­θά­δειας και αναί­δειας, κα­κό­τη­τας, κα­κο­ή­θειας, με­γα­λο­μα­νί­ας, πά­θους, πλε­ο­νε­ξί­ας φα­να­τι­σμού κ.λπ. προς την ου­σιώ­δη αξία της αν­θρώ­πι­νης ζωής, την…αξιο­πρέ­πεια.

Στο πλή­θος των αρ­νη­τι­κών μορ­φών της, η «Ύβρις» ση­μα­το­δο­τεί και το πλά­τος τού ρόλου της που ασκεί σε βάρος τής κοι­νω­νι­κής ζωής.

« ἔστι γὰρ ὕβρις τὸ πράτ­τειν καὶ λέ­γειν ἐφ᾽ οἷς αἰσχύ­νη ἔστι τῷ πά­σχο­ντι.»

« Είναι, δη­λα­δή, η Ύβρις η τα­κτι­κή μιας απάν­θρω­πης επί­θε­σης, με λόγια και με πρά­ξεις που βλά­πτει και ντρο­πιά­ζει εκεί­νον που την υφί­στα­ται » ( 1378 b23 Ρητ. Αριστ.)

Στην πίστη των τρα­γι­κών, «η ύβρις» έχει ημε­ρο­μη­νία λήξης και ο… υβρι­στής τι­μω­ρεί­ται με το τί­μη­μα τής ολο­σχε­ρούς κα­τα­στρο­φής του που ση­μαί­νει και « ουαί… δι’ ού το σκάν­δα­λον έρ­χε­ται» ( Ματθ. ιστ΄ 7)

****

Την 18-10-1993, η εφη­με­ρί­δα, « ΤΑ ΝΕΑ», μάς πλη­ρο­φο­ρού­σε ότι η εφη­με­ρί­δα «Λι­μπε­ρα­σιόν» είχε κα­τα­γρά­ψει ένα λεύ­κω­μα τής Γαλ­λι­κής Ακα­δη­μί­ας που πε­ρι­λάμ­βα­νε όλες τις νέες λέ­ξεις που εμπλού­τι­σαν την Γαλ­λι­κή γλώσ­σα, την πε­ρί­ο­δο, 1973-1993.

Η εφη­με­ρί­δα, «Ουά­σιγ­κτον ποστ», θέ­λο­ντας να ση­μα­το­δο­τή­σει το νόημα και τον ρόλο που δια­δρα­μα­τί­ζει η «Ύβρις» στην κοι­νω­νι­κή ζωή, απο­σπώ­ντας την, την πρό­βα­λε στο ύψος ενός κιο­νό­κρα­νου, με τον υπό­τι­τλο: «Λέ­ξεις τής… επο­χής»

(βλ. σκί­τσο).

Την γρά­φου­νε « hubris» και την προ­φέ­ρου­νε « χιού­μπρις». Είναι, βέ­βαια, η αρ­χαίο ελ­λη­νι­κή λέξη, «ύβρις».

«Είναι, άλ­λω­στε, γνω­στό, συ­μπλη­ρώ­νει η εφη­με­ρί­δα, το πλή­θος των ελ­λη­νι­κών λέ­ξε­ων, που πλού­τι­σαν την ορο­λο­γία όλων των κλά­δων τής φι­λο­σο­φί­ας, τής επι­στή­μης, τής τέ­χνης, τής ια­τρι­κής»

****

Η «Ύβρις», στην αρ­χέ­τυ­πη Ιου­δαϊ­κή και Ελ­λη­νι­κή εποχή, εντο­πί­ζε­ται στην αλα­ζο­νεία τού αν­θρώ­που, που στην υπε­ρο­ψία του θέ­λη­σε να κα­ταρ­γή­σει τον μο­νό­λο­γο… τού Θεού και, στην πλε­ο­νε­ξία του, να σφε­τε­ρι­στεί την εξου­σία Του!.

Ο Προ­μη­θέ­ας, το σύμ­βο­λο τής ελ­λη­νι­κής νοη­μο­σύ­νης κι ο Αδάμ, ο αν­θρώ­πι­νος προ­πά­το­ρας, στην υπε­ρο­ψία τους, διέ­πρα­ξαν «Ύβριν», Σκάν­δα­λο!.

Ο πρώ­τος, γιατί, πα­ρα­βί­α­σε το θεϊκό άβατο, για να υφαρ­πά­ξει την έντε­χνο σοφία κι ο δεύ­τε­ρος, επει­δή, στην πλε­ο­νε­ξία του, αμ­φι­σβή­τη­σε την Θεϊκή γνώση και στο θρά­σος του θέ­λη­σε να εκτο­πί­σει τον Θεό και να οι­κειο­ποι­η­θεί τον Πα­ρά­δει­σο!

Αλλά, «Ο υψών εαυ­τόν τα­πει­νω­θή­σε­ται!» Και οι δυο τι­μω­ρη­μέ­νοι τα­πει­νώ­θη­καν στην δύ­να­μή τους.

Ο ένας, υπο­φέ­ρει, ακόμα, δε­μέ­νος στον Καύ­κα­σο, ο άλλος εκ­διωγ­μέ­νος από τον Πα­ρά­δει­σο συ­νε­χί­ζει την πε­ρι­πλά­νη­σή του.

Ο Κρέων, όσοι θυ­μό­μα­στε την… Αντι­γό­νη, διέ­τα­ξε να την θά­ψουν ζω­ντα­νή, γιατί τόλ­μη­σε να θάψει με κα­θιε­ρω­μέ­νες τιμές τον νεκρό αδελ­φό της, πα­ρα­κάμ­πτο­ντας την αυ­θά­δη δια­τα­γή του.

Κι οι τρεις τους, στην «υβρι­στι­κή», σκαν­δα­λώ­δη συ­μπε­ρι­φο­ρά τους, απέ­να­ντι στην θεϊκή κι αν­θρώ­πι­νη αξιο­πρέ­πεια, ξε­πλή­ρω­σαν το αδί­κη­μά τους, με το βαρύ τί­μη­μα τής κα­τα­στρο­φής τους.

Η ταυ­τό­τη­τά σου είναι η Αξιο­πρέ­πειά «σου». Αν χά­σεις αυτήν, την ταυ­τό­τη­τα, δεν μπο­ρείς να εκ­δώ­σεις άλλη, την… χά­νεις για πάντα!

Αλή­θεια, τί πρέ­σβευε και τί πρε­σβεύ­ει η το­πι­κή Διοί­κη­ση τού πρό­σφα­του χθες και τού σή­με­ρα, σχε­τι­κά με το τί ση­μαί­νει «αν­θρώ­πι­νη αξιο­πρέ­πεια, δι­καιο­σύ­νη, σε­βα­σμός, δη­μο­κρα­τία, νόμοι, αξίες κ.λπ. Τή­ρη­σε ποτέ, στον λαϊ­κι­σμό της και στον άκρα­το Μα­κια­βε­λι­σμό της, το κα­τα­πί­στευ­μά της: «Πρώτα ο πο­λί­της»

***

Η ηθική συ­νεί­δη­ση, λέει ο Δη­μό­κρι­τος, προ­σο­μοιώ­νε­ται με την δύ­να­μη τών φυ­σι­κών νόμων. Η Ηθική, δη­λα­δή, και Φυ­σι­κοί νόμοι, στην εκλε­κτι­κή τους συγ­γέ­νεια, έχουν κοι­νές τις συ­ντε­ταγ­μέ­νες τρο­χιές τους, όταν πρό­κει­ται να επι­βά­λουν την ανα­πό­φευ­κτη τι­μω­ρία τού κάθε σκαν­δα­λο­ποιού.

Η δι­καιο­σύ­νη, ο σε­βα­σμός, η ισό­τη­τα, το όσιο, το ιερό, η εντι­μό­τη­τα, η αξιο­πρέ­πεια κ.λπ., ως ιδέες, ορί­ζουν το δέον γε­νέ­σθαι σε μια Δη­μο­κρα­τία.

Η πο­λι­τι­κή, όμως, της χώρας μας, στην υπέρ­βα­ση τού μέ­τρου τής εξου­σί­ας της και στα σκάν­δα­λα των ατο­μι­κών συμ­φε­ρό­ντων της, αγνο­ώ­ντας τις αξίες κα­τέ­στη­σε την Δη­μο­κρα­τία μας συ­νώ­νυ­μη τής δια­φθο­ράς, τής ανι­κα­νό­τη­τας και της συ­να­κό­λου­θης ντρο­πής και της φαι­νό­με­νης κα­τάρ­ρευ­σής μας.

Και πραγ­μα­τι­κά, στον Θου­κυ­δί­δη, (1.38), η «ύβρις», ως αχα­λί­νω­το πάθος σκαν­δά­λων ενός ατο­μι­σμού, συ­νά­πτε­ται με το φρό­νη­μα… «εξου­σία!». « …η δε εξου­σία ύβρει την πλε­ο­νε­ξί­αν πα­ρέ­χει!» Δη­λα­δή, η εξου­σία, στην δύ­να­μη τού έτσι με συμ­φέ­ρει, γεννά την… πλε­ο­νε­ξία της. «Με άλλα λόγια η εξου­σία στο προ­κλη­τι­κό της σκάν­δα­λο, θέλει, πάντα, τα πάντα για τον εαυτό της!» Όπερ επα­λη­θεύ­ει το: «Ου­δείς την εαυ­τού σάρκα εμί­ση­σε»- ή ότι ο κάθε «Ιού­δας τυ­φλού­ται τώ πάθει τής φι­λαρ­γυ­ρί­ας».

Είναι και ιστο­ρι­κά βε­βαιω­μέ­νο ότι η εξου­σία, η δη­μο­σιο­νο­μι­κή δύ­να­μη, η ατο­μι­κή βόμβα, η μυϊκή…δύ­να­μη, το θρά­σος κ.λπ. έχουν την δική τους ηθική, τον δικό τους νόμο που τον επι­βάλ­λουν σε όποιον την… αμ­φι­σβη­τή­σει είτε αυτό λέ­γε­ται ΗΠΑ, Ρωσία, Ε.Ε. Κίνα, Γερ­μα­νία κ.λπ.

Το άτομο, «ύβρις», συ­να­ντά­ται σ’ όλες τις κοι­νω­νι­κές τά­ξεις, σ’ όλη την πο­λι­τι­κή και διοι­κη­τι­κή δια­βάθ­μι­ση και σ’ ένα γει­το­νι­κό σου κρά­τος. Αλλά άτομο σκάν­δα­λο είναι κι ένας κυ­βερ­νή­της, κι ένας το­πι­κός… ταγός, κι ένας απλός υπάλ­λη­λος κι οποιοσ­δή­πο­τε άλλος που, όταν τού ανα­τε­θεί εξου­σια­στι­κό πόστο, πα­ρι­στά­νει τον…Κέρ­βε­ρο Βε­λη­γκέ­κα, ενώ, ως μπρά­βος, τρα­μπού­κος είναι και έτοι­μος να ….χει­ρο­δι­κή­σει και να σκο­τώ­σει.

****

Σή­με­ρα, στην συ­γκρου­σια­κή διελ­κυ­στίν­δα Ελ­λά­δας, Ε.Ε. Γερ­μα­νί­ας τού Σόι­μπλε, ποιος παί­ζει τον πρώτο ρόλο της ύβρης;

Πά­ντως, η τυ­πι­κή λο­γι­κή τού Σόϊ­μπλε, που στο γο­νι­δια­κό της « είναι»* επι­μέ­νει στο: «Συμ­φω­νή­σα­με. Δα­νεί­στη­κες. Οφεί­λεις να….πλη­ρώ­σεις» είναι, ανα­ντίρ­ρη­τα, «ορθή». Και, σί­γου­ρα, στην ουσία και στον ορι­σμό τής λο­γι­κής της, ανα­γνω­ρί­ζει κά­ποιος ότι με­σο­βέ­ζι­κη, εναλ­λα­κτι­κή λύση, δεν… χωρεί!

Όμως, κατά την Αρι­στο­τε­λι­κή θέση, όταν η τυ­πι­κή λο­γι­κή, στην ακρό­τη­τά της, αγνο­εί, όπως σε μας, εδώ, τις δομές τής απο­τυ­χί­ας 5 χρό­νων μνη­μο­νί­ου και όταν βλά­πτει, επι­πλέ­ον, και τρί­τους και όταν αγνο­εί, στην αδιαλ­λα­ξία της, το διαλ­λα­κτι­κό αί­σθη­μα μιας αν­θρω­πι­στι­κής κρί­σης, τότε η στάση Σόι­μπλε παύει να είναι ποιο­τι­κά ηθική ως συμ­φέ­ρον όλων!

Μια προ­σο­μοί­ω­ση κα­θι­στά τον λόγο μας εγκυ­ρό­τε­ρο, «Στην Δη­μο­κρα­τία οι πο­λί­τες είναι ο αδιαμ­φι­σβή­τη­τος κρι­τής τής εξου­σί­ας και απο­τε­λεί δι­καί­ω­μά τους, να επι­λέ­ξουν στην ψήφο τους ακόμα και την… κα­τα­στρο­φή τους»

Όμως, η επι­λο­γή αυτή, στην τυ­πι­κή της λο­γι­κή, επει­δή ως από­λυ­τη δι­καιο­σύ­νη, είναι άκρα… αδι­κία, απορ­ρί­πτε­ται!

Συ­νη­γο­ρεί και ο Κι­κέ­ρων:« Summum jus Summa injuria» Η άκρα δι­καιο­σύ­νη είναι άκρα αδι­κία!

Εμείς, εδώ στον τόπο μας, υιο­θε­τή­σα­με ό, τι χυ­δαίο δια­θέ­τει η μάζα, ο εσω­τε­ρι­κά άδειος πο­λί­της, η χα­μη­λή πνευ­μα­τι­κό­τη­τα, η κάθε εί­δους βάρ­βα­ρη εμ­φά­νι­ση και ευ­τε­λής συ­μπε­ρι­φο­ρά, που ούτε στην πα­ρά­δο­ση πι­στεύ­ουν ούτε στις αξίες. Απλά…ως πα­ρά­σι­τα και­ρο­σκο­πούν.

Το πα­ρελ­θόν μας το σβή­σα­με, το μέλ­λον δεν προ­βάλ­λει ευοί­ω­νο, αι­σιό­δο­ξο. Οι όποιες προ­ο­πτι­κές είναι μια ανοι­κτή δυ­να­τό­τη­τα, που συν­δέ­ο­νται μόνο με το στιγ­μιαίο παρόν. Την πίστη μας στο παρόν, πρέ­πει να την χει­ρι­στού­με απο­φα­σι­στι­κά, γιατί βρι­σκό­μα­στε στις πα­ρα­μο­νές ολι­κής κα­τα­στρο­φής. Και­ρός να συ­να­ντη­θού­με, να συ­να­ντή­σει ο ένας τον άλλον.

Και θα δι­καιω­θεί και ο λόγος τής Ζα­κλίν ντε Ρο­μι­γί, που άγια­σε στο πνεύ­μα των προ­γό­νων μας και που από τον τάφο της ακού­γε­ται η φωνή της:

« Μάς αφή­νει άναυ­δους η δύ­να­μη των Ελ­λή­νων, να επι­βιώ­νουν και να ξε­χω­ρί­ζουν μέσα από άπει­ρες κρί­σεις και…ανα­τρο­πές τους!»

Π.Α.Χα­μου­ζάς

28-3-2015

[email protected]