Έρευνα: Περισσότεροι από 5 εκατ. Έλληνες βοήθησαν τους πρόσφυγες

Περισ­σό­τε­ροι από 5.000.000 συμπο­λί­τες μας συνέ­βα­λαν στην προ­σφυ­γική κρίση βοη­θώ­ντας με κάθε τρόπο τους πρό­σφυ­γες, ανα­φέ­ρει έρευνα του μη-κερδοσκοπικού ερευ­νη­τι­κού οργα­νι­σμού “διαΝΕΟσις” που δημο­σιο­ποι­ή­θηκε την Κυριακή.

«Αν ισχύει ο συγκε­κρι­μέ­νος αριθμός, ίσως πρό­κει­ται για μια από τις μεγα­λύ­τε­ρες κινη­το­ποι­ή­σεις αλλη­λεγ­γύης στη σύγ­χρονη ιστορία του ελλη­νι­κού κράτους», επι­ση­μά­νε­ται στα συμπε­ρά­σματα της έρευνας.

Στην έρευνα τίθε­νται καίρια ερω­τή­ματα που αφορούν στο προ­σφυ­γικό ζήτημα όπως:Πώς αντι­με­τω­πί­ζουν αυτή την πρω­το­φανή κρίση οι Έλληνες πολίτες; Τι εικόνα έχουν για το πρό­βλημα, το μέγεθός του και τις αιτίες του;

Τα βασικά συμπε­ρά­σματα από τις απα­ντή­σεις στις 21 ερω­τή­σεις της έρευνας μπορούν να συνο­ψι­στούν στα εξής:

1. Οι Έλληνες πολίτες σε γενικές γραμμές υπο­ε­κτι­μούν το μέγεθος των προ­σφυ­γι­κών ροών, ενώ οι γνώσεις τους για τις επι­μέ­ρους πτυχές του προ­βλή­μα­τος εμφα­νί­ζο­νται περιο­ρι­σμέ­νες

2. Οι Έλληνες είναι απο­γοη­τευ­μέ­νοι από τη στάση της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, ενώ δεν είναι ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι ούτε από τη στάση της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης στο πρό­βλημα. Αντί­θετα, επι­δο­κι­μά­ζουν έντονα τη στάση των κατοί­κων των νησιών που υπο­δέ­χο­νται τους πρό­σφυ­γες, τη δράση των ΜΚΟ, αλλά και τη δράση φορέων του κράτους -κυρίως του λιμε­νι­κού.

3. Οι πολίτες εκφρά­ζουν σε σημα­ντικά ποσοστά αισθή­ματα και απόψεις συμπά­θειας και αλλη­λεγ­γύης απέ­να­ντι στους πρό­σφυ­γες, που επι­βε­βαιώ­νο­νται σε μια σειρά από δια­φο­ρε­τι­κές ερω­τή­σεις της έρευνας. Δεν επι­θυ­μούν, για παρά­δειγμα, να κλεί­σουν τα σύνορα της χώρας για να ανα­κο­πούν οι προ­σφυ­γι­κές ροές, ενώ παράλ­ληλα επι­θυ­μούν να παρα­μεί­νει η χώρα στη ζώνη της συν­θή­κης Σένγκεν.

4. Η ιδε­ο­λο­γική αυτο­το­πο­θέ­τηση απο­τε­λεί το σημα­ντι­κό­τερο δια­χω­ρι­στικό παρά­γο­ντα στις απα­ντή­σεις των πολιτών. Ωστόσο, η γενική συνι­στα­μένη των απα­ντή­σεων είναι σαφής, με μόνο μειο­ψη­φικά ποσοστά πολιτών που αυτο­το­πο­θε­τού­νται στο χώρο της Δεξιάς να απα­ντούν με δια­φο­ρε­τικό τρόπο σε κάποιες από τις ερω­τή­σεις.

Ανα­λυ­τικά τα συμπε­ρά­σματα

Σήμερα, μόνο ένας στους πέντε Έλληνες μοιάζει να έχει ακριβή εικόνα για το μέγεθος του προ­σφυ­γι­κού προ­βλή­μα­τος. Το 2015, σύμφωνα με τα επίσημα στοι­χεία, έφτασαν στα ελλη­νικά νησιά 856.723 πρό­σφυ­γες. Ζητή­θηκε από τους ερω­τη­θέ­ντες να πουν πόσοι πρό­σφυ­γες έφτασαν στη χώρα μας κατά τη γνώμη τους, και μάλιστα στους μισούς ερω­τη­θέ­ντες ζητή­θηκε να πουν ελεύ­θερα το νούμερο που τους έρχεται στο μυαλό (“ανοικτή” ερώτηση). Στους άλλους μισούς τέθηκαν 8 εναλ­λα­κτι­κές επι­λο­γές (από “μέχρι 100.000” εως “πάνω από 2 εκα­τομ­μύ­ρια”) και διά­λε­ξαν.

Και στις δύο περι­πτώ­σεις, οι πολίτες που επέ­λε­ξαν σωστά ήταν περίπου ίδιοι σε αριθμό: 21% είπαν έναν αριθμό ανάμεσα στο 700.000 και το 1 εκα­τομ­μύ­ριο στην πρώτη περί­πτωση, και 20% επέ­λε­ξαν το “από 700.000 μέχρι 1 εκα­τομ­μύ­ριο” στη δεύτερη. Και στις δύο περι­πτώ­σεις, οι πολίτες που υπο­ε­κτι­μούν το πρό­βλημα ήταν σχετικά παρό­μοιοι σε αριθμό: 49% επέ­λε­ξαν αριθμό μικρό­τερο από 700.000 στην πρώτη περί­πτωση, 58% στη δεύτερη.

Δύο σημα­ντι­κές δια­φο­ρές εμφα­νί­στη­καν στους δύο δια­φο­ρε­τι­κούς τρόπους με τους οποίους ετέθη η ερώτηση. Στην “ανοιχτή” ερώτηση το ποσοστό των ερω­τη­θέ­ντων που απά­ντησε “δεν ξέρω” έφτασε το 20%. Στην ερώτηση με τις εναλ­λα­κτι­κές επι­λο­γές, μόνο ένα 6% δεν εξέ­φρασε γνώμη -κι αυτό ήταν μια διαφορά ανα­με­νό­μενη.

Αυτό που προ­κά­λεσε εντύ­πωση στους ερευ­νη­τές ήταν η διαφορά στο ποσοστό των ερω­τη­θέ­ντων που έδωσαν ένα πολύ χαμηλό νούμερο, υπο­δη­λώ­νο­ντας πως το μετα­να­στευ­τικό πρό­βλημα είναι πολύ μικρό. Μόλις 6% των πολιτών διάλεξε το “μέχρι 100.000” στη δεύτερη δια­τύ­πωση της ερώ­τη­σης. Στην “ανοιχτή ερώτηση”, όμως, το ποσοστό των ερω­τη­θέ­ντων που είπε ένα νούμερο μικρό­τερο του “100.000” ήταν πολύ μεγα­λύ­τερο: 27%. Το μεγα­λύ­τερο ποσοστό που εμφα­νί­στηκε οπου­δή­ποτε στη συγκε­κρι­μένη ερώτηση.

Στην “ανοιχτή ερώτηση”, δε, το ποσοστό των πολιτών που απά­ντη­σαν με έναν αριθμό ανάμεσα στο 800.000 και το 900.000 (δηλαδή πολύ κοντά στο σωστό νούμερο) ήταν 6%.

Είναι ενδια­φέ­ρον ότι μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης δεν έχει ξεκά­θαρη γνώση για επι­μέ­ρους παρά­γο­ντες του φαι­νο­μέ­νου. Ένα 39% των ερω­τη­θέ­ντων δεν ανα­γνω­ρί­ζει τον όρο “hotspot”, ενώ ένα 30% δεν γνω­ρί­ζει τι είναι η Frontex και 4 στους 10 Έλληνες, πιστεύ­ουν ότι η προ­σφυ­γική κρίση είναι ένα πρό­βλημα “προ­σω­ρινό”. Αντί­θετα, το 83% των ερω­τη­θέ­ντων γνω­ρί­ζει τη συνθήκη Σένγκεν, και ένα 60% θεωρεί ότι η συμ­με­τοχή της Ελλάδας σ’ αυτή είναι κάτι πολύ σημα­ντικό.

Σύμφωνα με τις απα­ντή­σεις, οι μισοί Έλληνες πιστεύ­ουν ότι για την προ­σφυ­γική κρίση φταίνε οι ξένες χώρες της Δύσης. Οι πολίτες δίνουν πολύ χαμηλό βαθμό στις προ­σπά­θειες της κυβέρ­νη­σης για την αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος (4,2 στα 10), ενώ πιστεύ­ουν καθο­λικά (σε ποσοστό 92%) ότι η Ευρω­παϊκή Ένωση δεν στη­ρί­ζει την Ελλάδα στην αντι­με­τώ­πιση του προ­βλή­μα­τος. Ένα εντυ­πω­σιακό 84% πιστεύει ότι η είσοδος των προ­σφύ­γων “πρέπει να ελέγ­χε­ται από κοινού με τις χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης”, παρόλο που ένα 36% συμ­φω­νεί πως αυτός ο έλεγχος σημαί­νει “απώλεια εθνικής κυριαρ­χίας”. Οι μισοί πολίτες πιστεύ­ουν ότι η δια­δι­κα­σία ταυ­το­ποί­η­σης των προ­σφύ­γων πρέπει να γίνεται με τη συνερ­γα­σία της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, ενώ ένας στους δύο επίσης πιστεύει ότι η Ελλάδα πρέπει να ζητήσει “σημα­ντική οικο­νο­μική και τεχνική βοήθεια για την υποδοχή των προ­σφύ­γων”.

Το τι πρέπει να ζητήσει η Ελλάδα ως αντάλ­λαγμα από τους Ευρω­παί­ους ήταν μια ερώτηση που επίσης τέθηκε με δύο τρόπους σε δια­φο­ρε­τικά μέρη του δείγ­μα­τος. Στους μισούς προ­στέ­θηκε μία επι­πλέον επιλογή στις πιθανές απα­ντή­σεις: Ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να ζητήσει κανένα αντάλ­λαγμα, “γιατί ο έλεγχος των εξω­τε­ρι­κών συνόρων της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης είναι εθνική και κοι­νο­τική της υπο­χρέ­ωση”. Στους μισούς που δεν είχαν αυτή την επιλογή δια­θέ­σιμη, κανένας δεν απά­ντησε έτσι αυθόρ­μητα. Στους άλλους μισούς, ένα 8% επέλεξε αυτή την απά­ντηση, ενώ στο ίδιο υπο­σύ­νολο αυτοί που επέ­λε­ξαν ότι η Ελλάδα πρέπει να ζητήσει “δια­γραφή/ρύθμιση του ελλη­νι­κού χρέους” ήταν κατά 7% λιγό­τε­ροι.

Αξιο­ση­μεί­ωτη, βεβαίως, είναι η εξαι­ρε­τικά υψηλή γνώμη που έχουν οι πολίτες για τη στάση των κατοί­κων των νησιών του Αιγαίου (8,9), του λιμε­νι­κού (8,44) και των ΜΚΟ που δου­λεύ­ουν για την υποδοχή των προ­σφύ­γων (7,5).

Ένα από τα πιο σημα­ντικά ευρή­ματα της έρευνας είναι η έντονα θετική άποψη που έχουν για τους πρό­σφυ­γες οι ερω­τη­θέ­ντες, και μάλιστα σε μια σειρά από ερω­τή­σεις. Ένα 58% των ερω­τη­θέ­ντων δήλωσαν ότι έχουν εκφρά­σει έμπρα­κτα την αλλη­λεγ­γύη τους στους πρό­σφυ­γες, προ­σφέ­ρο­ντας τρόφιμα (39%), ρούχα (31%), χρη­μα­τική βοήθεια (10%) και βοη­θώ­ντας εθε­λο­ντικά (4%). Η Public Issue έκανε μια προβολή του απο­τε­λέ­σμα­τος στο γενικό πλη­θυ­σμό και κατέ­ληξε στο συμπέ­ρα­σμα πως, αν οι απα­ντή­σεις είναι ειλι­κρι­νείς, περισ­σό­τε­ροι από 5.000.000 συμπο­λί­τες μας βοή­θη­σαν με κάποιον τρόπο τους πρό­σφυ­γες το προη­γού­μενο διά­στημα.

Αν ισχύει, ίσως πρό­κει­ται για μια από τις μεγα­λύ­τε­ρες κινη­το­ποι­ή­σεις αλλη­λεγ­γύης στη σύγ­χρονη ιστορία του ελλη­νι­κού κράτους.

Και οι άλλες απα­ντή­σεις του δείγ­μα­τος υπο­γραμ­μί­ζουν αυτό το απο­τέ­λε­σμα.

Ένα 67% των πολιτών εκδη­λώ­νει θετικά συναι­σθή­ματα απέ­να­ντι στους πρό­σφυ­γες, ένα 84% δηλώνει πως τους συμπα­θεί, το 66% έχει θετική εντύ­πωση για τη λέξη “άσυλο”, ένα 58% έχει θετική εντύ­πωση για την έννοια “πολυ­πο­λι­τι­σμική κοι­νω­νία”, ενώ το 66% απαντά πως δεν επι­θυ­μεί η Ελλάδα να κλείσει τα σύνορά της -και άρα να δια­κό­ψει τις προ­σφυ­γι­κές ροές-, όπως κάνουν -ή προ­τί­θε­νται να κάνουν- άλλες χώρες της Ευρώπης. Ένα 66%, δε, συμ­φω­νεί με την άποψη ότι “οι πρό­σφυ­γες θα μπο­ρού­σαν να ενσω­μα­τω­θούν στην ελλη­νική κοι­νω­νία επειδή οι περισ­σό­τε­ροι είναι οικο­γε­νειάρ­χες και φιλή­συ­χοι άνθρω­ποι” και το 61%με την άποψη ότι “θα μπο­ρού­σαν να κάνουν την Ελλάδα δεύτερη πατρίδα τους.

Από την άλλη, ένα 53% των πολιτών θέλουν η χώρα να δεχτεί για εγκα­τά­σταση λιγό­τε­ρους από 10.000 πρό­σφυ­γες (το 17% επι­λέ­γει “κανέναν”), αριθμό χαμη­λό­τερο από αυτόν που έχει δεσμευ­τεί η κυβέρ­νηση να φιλο­ξε­νή­σει. Το 60% ωστόσο πιστεύει ότι οι πρό­σφυ­γες που θα μείνουν θα πρέπει να μένουν σε ενοι­κια­ζό­μενα δια­με­ρί­σματα και όχι σε ειδι­κούς καταυ­λι­σμούς, ενώ ένα 81% πιστεύει ότι πρέπει να τους δοθεί άδεια εργα­σίας.

Οι απα­ντή­σεις των πολιτών στις περισ­σό­τε­ρες ερω­τή­σεις της έρευνας ήταν παρό­μοιες για όλες τις κατη­γο­ρίες του πλη­θυ­σμού, σε όλες τις ηλικίες και τις εκπαι­δευ­τι­κές βαθ­μί­δες, είτε οι ερω­τη­θέ­ντες είχαν προ­σφυ­γική κατα­γωγή είτε όχι, με μικρές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις. Η σημα­ντι­κό­τερη δια­φο­ρο­ποί­ηση εμφα­νί­στηκε με τη μορφή μιας κλι­μά­κω­σης σχεδόν σε όλες τις απα­ντή­σεις ανάλογα με την ιδε­ο­λο­γική αυτο­το­πο­θέ­τηση. Για παρά­δειγμα, ένα 45% των “δεξιών” επι­θυ­μεί το κλεί­σιμο των συνόρων και την παύση των προ­σφυ­γι­κών ροών (έναντι 30% του γενικού πλη­θυ­σμού και 10% των “αρι­στε­ρών”). Οι “δεξιοί” διχά­ζο­νται πλήρως στο πού πρέπει να εγκα­τα­στα­θούν οι πρό­σφυ­γες που θα παρα­μεί­νουν στην Ελλάδα, με τους μισούς να επι­θυ­μούν να μείνουν σε ειδι­κούς καταυ­λι­σμούς. Το αντί­στοιχο ποσοστό σ’ αυτούς που αυτο­προσ­διο­ρί­ζο­νται ως “αρι­στε­ροί” είναι 21%. Οι δε “δεξιοί” είναι η μόνη πλη­θυ­σμιακή ομάδα που εκφρά­ζει περισ­σό­τε­ρες αρνη­τι­κές γνώμες για την πολυ­τι­σμι­κό­τητα (45%) από ότι θετικές.

Αυτές οι δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις, ωστόσο, δεν αμβλύ­νουν τη γενική εικόνα, η οποία είναι, θα έλεγε κανείς, μια εικόνα ανοχής, αλλη­λεγ­γύης και υπο­μο­νής, η εικόνα ενός πλη­θυ­σμού που αντι­με­τω­πί­ζει το πρό­βλημα με συμπά­θεια, απο­γοη­τευ­μέ­νου από τη στάση των κέντρων λήψης απο­φά­σεων (εγχώ­ριων και ξένων) που τον εκπρο­σω­πούν, αλλά πρό­θυ­μου να βοη­θή­σει και να συνει­σφέ­ρει, παρ’ όλο που δεν έχει πολύ σαφή εικόνα του μεγέ­θους του προ­βλή­μα­τος.

Στοι­χεία για την έρευνα

Ο “διαΝΕΟσις” υλο­ποί­ησε στα μέσα Ιανουα­ρίου του 2016 την έρευνα με την εται­ρεία δημο­σκο­πή­σεων Public Issue με τηλε­φω­νι­κές συνε­ντεύ­ξεις σε δείγμα 1220 ατόμων από όλη την Ελλάδα.

Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ