Μηνάς Παπαδάκης, Αντιστράτηγος ε.α.: «Στις δύο πλευρές του Αιγαίου δεν υπάρχουν ψευδαισθήσεις ότι Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονται κοντά σε μία συμφωνία»

Ποια είναι η κατά­σταση στα ελλη­νο­τουρ­κικά και σε τι σημείο βρί­σκο­νται οι στρα­τη­γι­κές των δύο χωρών σε σχέση με τις εξε­λί­ξεις στη Ν.Α. Μεσό­γειο και Μέση Ανατολή;

Η Τουρκία διεκ­δι­κεί τον ρόλο της περι­φε­ρεια­κής υπερ­δύ­να­μης που θα επιδρά καθο­ρι­στικά στις εξε­λί­ξεις σε μία τερά­στια περιοχή που εκτεί­νε­ται από την Αφρική και την ΝΑ Μεσό­γειο μέχρι τον Καύκασο και τα Βαλ­κά­νια. Χρη­σι­μο­ποιεί την στρα­τιω­τική ισχύ της και την απειλή βίας για να επι­βάλ­λει τη θέλησή της στους γεί­το­νές της. Εισέ­βαλε στη Συρία και δημιούρ­γησε ζώνη ασφα­λείας στα σύνορά με την Συρία, ενώ έχει εισχω­ρή­σει και στο έδαφος του Ιράκ και μάλιστα πολλά χιλιό­με­τρα από τη μεθόριο γραμμή των δύο κρατών.

Τα τελευ­ταία χρόνια η Άγκυρα προχωρά από την μία πλευρά σε ένα εξο­πλι­στικό μπαράζ ενί­σχυ­σης των τουρ­κι­κών Ενόπλων Δυνά­μεων κυρίως με μέσα που παράγει η αμυ­ντική της βιο­μη­χα­νία και από την άλλη εφαρ­μό­ζει επε­κτα­τικό δόγμα σε βάρος σχεδόν όλων των γει­τό­νων της και φυσικά απέ­να­ντι στην Ελλάδα.

Η χώρα μας προ­σπα­θεί να εξι­σορ­ρο­πή­σει το ισο­ζύ­γιο των στρα­τιω­τι­κών δυνά­μεων επεν­δύ­ο­ντας στην αγορά σύγ­χρο­νων οπλικών συστη­μά­των, τα οποία σε ενδε­χό­μενη ελλη­νο­τουρ­κική πολε­μική ανα­μέ­τρηση θα μπο­ρού­σαν να κάνουν τη διαφορά, πετυ­χαί­νο­ντας συντρι­πτικά χτυ­πή­ματα στον εξ ανα­το­λών γείτονα. Παρά τα δημο­σιο­νο­μικά προ­βλή­ματα και το μικρό­τερο μέγεθός μας έναντι των εξ ανα­το­λών γει­τό­νων μας, έχουμε κατα­φέ­ρει να βρι­σκό­μα­στε σε απόλυτα αξιό­μαχο επίπεδο, δαπα­νώ­ντας όμως για την άμυνά μας, με τις θυσίες των Ελλήνων πολιτών, περίπου το 2,8% του ΑΕΠ, ποσοστό κατά πολύ μεγα­λύ­τερο των εταίρων μας στην ΕΕ.

Τον Δεκέμ­βριο συμπλη­ρώ­νε­ται ένας χρόνος από τη Δια­κή­ρυξη των Αθηνών και αρχές του επό­με­νου μήνα ανα­μέ­νουμε επί­σκεψη του υπουρ­γού Εξω­τε­ρι­κών Χακάν Φιντάν στην Αθήνα. Τι μπορεί να περι­μέ­νουμε;

Οι κυβερ­νή­σεις Αθήνας και Άγκυρας υπέ­γρα­ψαν τη Δια­κή­ρυξη των Αθηνών την 7 Δεκεμ­βρίου 2023, η οποία προ­βλέ­πει τη συνερ­γα­σία των δύο κυβερ­νή­σεων, την καλ­λιέρ­γεια πνεύ­μα­τος αλλη­λεγ­γύης, την προ­ώ­θηση θετικής ατζέ­ντας και αποχή από δηλώ­σεις, πρω­το­βου­λίες ή ενέρ­γειες που θέτουν σε κίνδυνο την δια­τή­ρηση της ειρήνης και της στα­θε­ρό­τη­τας.

Στις 8 Νοεμ­βρίου 2024, ανα­μέ­νε­ται να επι­σκε­φτεί την Αθήνα ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών, για νέες συνο­μι­λίες.

Στις δύο πλευρές του Αιγαίου δεν υπάρ­χουν οι ψευ­δαι­σθή­σεις ότι Ελλάδα και Τουρκία βρί­σκο­νται κοντά σε μία συμ­φω­νία. Η Αθήνα δηλώνει ότι θα διε­ρευ­νη­θεί εάν μπορεί να υπάρξει κοινό πλαίσιο για να προ­χω­ρή­σει η συζή­τηση στο στάδιο που θα αφορά στην οριο­θέ­τηση υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ. Η Ελλάδα επι­μέ­νει ότι υπάρχει μόνο μία διαφορά ως αντι­κεί­μενο δια­πραγ­μά­τευ­σης, ενώ η Τουρκία επι­μέ­νει στην δια­πραγ­μά­τευση όλων των θεω­ρού­με­νων από αυτήν δια­φο­ρών (ολι­στική προ­σέγ­γιση).

Μπορεί όμως να προ­χω­ρή­σει αυτή η δια­πραγ­μά­τευση χωρίς να δια­σφα­λι­στούν τα εθνικά συμ­φέ­ρο­ντα και ευρεία συναί­νεση των πολιτών και του πολι­τι­κού συστή­μα­τος;

Κατα­λή­ξατε με ερώτημα, άρα θα επι­μείνω. Η Τουρκία δεν κάνει παρα­βιά­σεις στον εναέριο χώρο, αλλά συνεχώς κάνει κινή­σεις που αμφι­σβη­τούν τα κυριαρ­χικά μας δικαιώ­ματα στο Αιγαίο. Υπάρχει ουσια­στική πρόοδος στην προ­ο­πτική επί­λυ­σης των προ­βλη­μά­των μας με την Τουρκία;

Μάλλον όχι. Η Άγκυρα συνε­χί­ζει να αμφι­σβη­τεί την κυριαρ­χία και τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας, απαιτεί την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση των νησιών του Αιγαίου, αντιδρά ακόμη και στην επί­σκεψη της πολι­τι­κής και στρα­τιω­τι­κής ηγεσίας στα νησιά του Αν. Αιγαίου, συνε­χί­ζει τις παρα­βιά­σεις των χωρικών υδάτων μας, δια­τη­ρεί σε ισχύ το παρά­νομο τουρκο-λιβυκό μνη­μό­νιο, δια­τη­ρεί και επαυ­ξά­νει τους μεγά­λους επι­θε­τι­κούς Σχη­μα­τι­σμούς στα απέ­να­ντι τουρ­κικά παράλια και μας πιέζει με τις ροές παράνομων-παράτυπων μετα­να­στών σε Έβρο και νησιά.

Υπάρχει έκδηλη αμφι­σβή­τηση εάν η τουρ­κική πλευρά έχει ειλι­κρινή διάθεση για συμ­φω­νία. Σήμερα, παρότι υπάρχει μία αλλαγή της ατμό­σφαι­ρας στα ελλη­νο­τουρ­κικά, έπειτα από περίοδο μεγάλης έντασης, η πιθα­νό­τητα συμ­φω­νίας με την Τουρκία μοιάζει δύσκολη.

Όπως γίνεται κάθε φορά που αρχί­ζουν συνο­μι­λίες με την τουρ­κική πλευρά, κυκλο­φο­ρούν διά­φο­ρες φήμες. Τώρα ακού­γε­ται ότι η Ελλάδα πρώτα θα συζη­τή­σει με την Τουρκία για την αύξηση των χωρικών της υδάτων και μετά θα προ­χω­ρή­σει στην άσκηση του μονο­με­ρούς δικαιώ­μα­τός της, με ενδε­χό­μενο δια­φο­ρο­ποι­η­μέ­νης κλι­μα­κω­τής επέ­κτα­σης ανά περιοχή. Βεβαίως ο εμφύ­λιος πόλεμος στη Συρία, και ο πόλεμος Ισραήλ με Χαμάς – Χούθι, Χεζ­μπο­λάχ αλλά και το Ιράν, επη­ρε­ά­ζει την εξω­τε­ρική πολι­τική της Τουρ­κίας και φαί­νε­ται μία τάση διε­ρεύ­νη­σης της επα­να­προ­σέγ­γι­σής της με αρκετές χώρες όπως τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και την Ελλάδα. Η κατά­σταση στην περιοχή είναι πολύ ρευστή. Ακού­γο­νται φωνές για το ενδε­χό­μενο ίδρυσης ανε­ξάρ­τη­του κουρ­δι­κού κράτους που επη­ρε­ά­ζει τον τρόπο σκέψης της Τουρ­κίας για την ασφά­λεια στην περιοχή.

Οπωσ­δή­ποτε, η Τουρκία θέλει να κερ­δί­σει χρόνο, λόγω της αδυ­να­μίας της τουρ­κι­κής πολε­μι­κής αερο­πο­ρίας να εκτε­λέ­σει επι­χει­ρή­σεις, λόγω έλλει­ψης αερο­πο­ρι­κών μέσων και ανταλ­λα­κτι­κών. Την παρούσα χρονική περίοδο το ισο­ζύ­γιο των αερο­πο­ρι­κών δυνά­μεων γέρνει προς την δική μας πλευρά.

Πόσο σημα­ντι­κές είναι οι συμ­μα­χίες με άλλες χώρες της ευρύ­τε­ρης περιο­χής ειδικά με μου­σουλ­μα­νι­κές, όπως η Αίγυ­πτος, αλλά και τις πλού­σιες χώρες του Κόλπου. Εκτι­μάτε ότι οι κινή­σεις που γίνο­νται δια­σφα­λί­ζουν μακρο­πρό­θε­σμα τα ελλη­νικά συμ­φέ­ρο­ντα;

Η Ελλάδα επεν­δύει και ενδυ­να­μώ­νει τις στρα­τη­γι­κές δια­κρα­τι­κές συμ­μα­χίες με ισχυ­ρούς παίκτες της ευρύ­τε­ρης περιο­χής. Με δεδο­μένη την αστά­θεια εξαι­τίας του πολέμου του Ισραήλ με Χαμάς, Χούθι και Χεζ­μπο­λάχ και φυσικά των επι­βε­βαιω­μέ­νων στην πράξη ανα­θε­ω­ρη­τι­κών βλέψεων της Τουρ­κίας, οι σχέσεις της Αθήνας με μου­σουλ­μα­νι­κές χώρες απο­κτούν νέα διά­σταση. Οι σχέσεις με την Αίγυπτο βρί­σκο­νται στο καλύ­τερο σημείο, ενώ οι σχέσεις με τις μοναρ­χίες του Περ­σι­κού Κόλπου, της Σαου­δι­κής Αραβίας και των Ηνω­μέ­νων Αρα­βι­κών Εμι­ρά­των, δημιουρ­γούν έναν άξονα στα­θε­ρό­τη­τας απέ­να­ντι στον νεο­ο­θω­μα­νι­σμό της Τουρ­κίας.

Με κοινό στόχο την ειρήνη και την ευη­με­ρία στην Αν. Μεσό­γειο, η χώρα μας επεν­δύει τα τελευ­ταία χρόνια στη ενδυ­νά­μωση των σχέσεων με την ισχυρή στρα­τιω­τικά Αίγυπτο, θέτο­ντας την Τουρκία στο περι­θώ­ριο.

Και μάλιστα οι πρό­σφα­τες δια­κρα­τι­κές αερο­ναυ­τι­κές ασκή­σεις που διε­ξή­χθη­σαν σε τμήμα της οριο­θέ­τη­σης ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδος και Αιγύ­πτου έστει­λαν ισχυρά μηνύ­ματα στην Τουρκία, πως δεν μπορεί να λει­τουρ­γεί ως πει­ρα­τής στην Αν. Μεσό­γειο. Πρέπει να λάβουμε υπ’ όψιν μας όμως ότι, οι διε­θνείς συμ­μα­χίες δεν συνά­πτο­νται εσαεί και απο­τε­λούν απότοκο των συμ­φε­ρό­ντων που εξυ­πη­ρε­τούν. Σε κάθε περί­πτωση, καλό και σοφό είναι να βασι­ζό­μα­στε στις δικές μας δυνά­μεις.

Η χώρα μας πέρασε οικο­νο­μική κρίση, μνη­μό­νια που δημιουρ­γή­σαν κενά στις ένοπλες δυνά­μεις, ενώ στη Τουρκία μετά το πρα­ξι­κό­πημα του 2016, ο Τ. Ερντο­γάν απο­στρά­τευσε τους απο­κα­λου­μέ­νους γκιου­λε­νι­στές. Ποιο είναι το ισο­ζύ­γιο δυνά­μεων σήμερα, καθώς η Ελλάδα εξο­πλί­ζε­ται, αλλά χωρίς εξει­δι­κευ­μένο προ­σω­πικό, αξιό­μα­χες ΕΔ δεν υπάρ­χουν;

Η Τουρκία είναι μία από τις πολυ­πλη­θέ­στε­ρες χώρες της περιο­χής, δια­θέ­το­ντας μία τερά­στια δεξα­μενή ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού. Σύμφωνα με πρό­σφα­τες μελέτες και λαμ­βά­νο­ντας υπ’ όψιν τη μείωση της θητείας, αλλά και τις εκκα­θα­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις των γκιου­λε­νι­στών στις τουρ­κι­κές Ένοπλες Δυνά­μεις, σήμερα αντι­στοι­χούν περίπου 2,5 Τούρκοι στρα­τιώ­τες για κάθε Έλληνα, όταν το 2014 η σχετική αντι­στοι­χία ήταν 3,5 προς 1. Η Ελλάδα δύσκολα θα μπο­ρέ­σει να δια­τη­ρή­σει την κυριαρ­χία της δίχως ισχυρές Ένοπλες Δυνά­μεις.

Ουδείς μπορεί να αρνηθεί ότι τα τελευ­ταία χρόνια έγιναν προ­σπά­θειες ενί­σχυ­σης των Ενόπλων Δυνά­μεων με νέα μέσα, τα οποία έχουν ήδη εντα­χθεί στις Ενοπλες Δυνά­μεις και κάποια άλλα που ανα­μέ­νε­ται να εντα­χθούν τα επόμενα χρόνια. Η μείωση όμως της θητείας των κλη­ρω­τών, επιδρά αρνη­τικά στην επι­χει­ρη­σιακή ικα­νό­τητα των Μονάδων κυρίως του Στρατού Ξηράς.

Τα χρόνια που πέρασαν, το προ­σω­πικό δέχθηκε ισχυρές πιέσεις, έχοντας μία απαι­τη­τική εθνική απο­στολή, δίχως οκτάωρο και ημέρες ξεκού­ρα­σης, ενώ δημιουρ­γή­θηκε η αίσθηση ότι η καριέρα στις Ενοπλες Δυνά­μεις δεν τυγ­χά­νει κοι­νω­νι­κής ανα­γνώ­ρι­σης. Μετά από όλα αυτά η καριέρα στις ΕΔ έγινε λιγό­τερο ελκυ­στική για τους δεκα­ο­κτά­χρο­νους. Φαί­νε­ται ότι η Πολι­τεία δεν θεωρεί το προ­σω­πικό των Ενόπλων Δυνά­μεων, μια ιδιαί­τερη κατη­γο­ρία εργα­ζο­μέ­νων, που έχουν στα χέρια τους την άμυνα της χώρας. Το τελευ­ταίο διά­στημα γίναμε μάρ­τυ­ρες της αδυ­να­μίας κάλυψης των θέσεων εισα­κτέων στις στρα­τιω­τι­κές παρα­γω­γι­κές σχολές.

Σε συν­δυα­σμό με τις παραι­τή­σεις στε­λε­χών, κατα­δει­κνύ­ε­ται το θέμα προ­σέλ­κυ­σης των νέων μας στο στρα­τιω­τικό επάγ­γελμα. Εάν θέλουμε αξιό­μαχη και ισχυρή απο­τρε­πτική ισχύ με βάση την γεω­πο­λι­τική μας θέση, σε συν­δυα­σμό με την από­κτηση νέων μέσων και συστη­μά­των, πρέπει η Πολι­τεία να ενσκή­ψει στα προ­βλή­ματα που απα­σχο­λούν το στρα­τιω­τικό προ­σω­πικό (ε.ε. και ε.α) και να δοθούν ικα­νο­ποι­η­τι­κές λύσεις, ώστε το στρα­τιω­τικό προ­σω­πικό να εκτελεί ανα­πό­σπα­στο το καθήκον του.

Απαι­τεί­ται να δοθούν άμεσες λύσεις στο οικο­νο­μικό πρό­βλημα και στα προ­βλή­ματα της στέ­γα­σης, των μετα­θέ­σεων και της αξιο­κρα­τίας. Σε κάθε περί­πτωση, εάν θέλουμε να δια­τη­ρή­σουμε ισχυρές Ενοπλες Δυνά­μεις, απαι­τού­νται τόλμη, φαντα­σία και φυσικά οικο­νο­μι­κοί πόροι.

Αύριο γιορ­τά­ζουμε την επέτειο του ΟΧΙ. Η Ένωση Απο­στρά­των Αξιω­μα­τι­κών Στρατού- Παράρ­τημα Ρόδου τιμά κάθε χρόνο την ιστο­ρική επέτειο. Έχετε προ­γραμ­μα­τί­σει κάποια εκδή­λωση – δρα­στη­ριό­τητα;

Πριν 84 χρόνια ο αλα­ζο­νι­κός Μου­σο­λίνι, έστειλε τα στρα­τεύ­ματά του στην Ελλάδα πιστεύ­ο­ντας ότι η κατά­κτησή της θα ήταν ένας περί­πα­τος. Προ­σπά­θησε να εκφο­βί­σει την Ελλάδα, ώστε να γίνει εύκολη η σχε­δια­ζό­μενη επε­κτα­τική του ενέρ­γεια. Από την πρώτη στιγμή όμως, η ιταλική εισβολή σκό­νταψε πάνω στην αλύ­γι­στη αντί­σταση του Έλληνα στρα­τιώτη.

Ο ολι­γά­ριθ­μος ελλη­νι­κός Στρατός μετά την συμπλή­ρωση της επι­στρά­τευ­σης ανα­χαί­τισε τους εισβο­λείς και ανέλαβε την πρω­το­βου­λία των κινή­σεων. Το ΟΧΙ του 1940, ήταν ένα από τα πολλά ΟΧΙ των Ελλήνων δια­μέ­σου των αιώνων, που κοσμούν την ιστορία μας. Η αντί­στασή μας έδωσε στους λαούς της Ευρώπης το παρά­δειγμα της αντί­στα­σης, του ηρω­ι­σμού και του θάρρους. Το Παράρ­τημα Ρόδου της Ένωσης Απο­στρά­των αξιω­μα­τι­κών Στρατού, αυτήν την περίοδο κάθε χρόνο, επι­σκέ­πτε­ται την ν. Χάλκη για να τιμή­σουμε τους δύο Χαλ­κί­τες αξιω­μα­τι­κούς, Διογένη Φανου­ράκη και Αλέ­ξαν­δρο Διάκο, που κατά δια­βο­λική σύμ­πτωση θυσιά­στη­καν υπέρ Πατρί­δος την ίδια ημέρα. Την 1η Νοεμ­βρίου.

Ο μεν Διάκος το 1940, ο δε Φανου­ρά­κης το 1944. Οι συμ­πτώ­σεις δεν τελειώ­νουν εκεί. Οι δύο ήρωες Χαλ­κί­τες Αξιω­μα­τι­κοί ήταν από­φοι­τοι της Στρα­τιω­τι­κής Σχολής Ευελ­πί­δων και όταν ήρθε η ώρα, πολέ­μη­σαν τους κατα­κτη­τές της Δωδε­κα­νή­σου Ιταλούς στο Αλβα­νικό μέτωπο, ορα­μα­τι­ζό­με­νοι και οι δύο, τα ελεύ­θερα Δωδε­κά­νησα ενσω­μα­τω­μένα στην Μητέρα Ελλάδα.

Οι ήρωες Φανου­ρά­κης και Διάκος, απο­τε­λούν το πρότυπο που πρέπει να προ­βάλ­λε­ται στους νέους μας. Αιωνία τους η μνήμη. Οι εκδη­λώ­σεις θα γίνουν σήμερα (27 Οκτω­βρίου 2024) στη Χάλκη, σε συνερ­γα­σία με τον Δήμο και το Ίδρυμα Λοχαγού Φανου­ράκη.