Ελληνοαιγυπτιακό σύμφωνο ΑΟΖ: άλλως «κλείνοντας το μάτι» στην Τουρκία – του Αργύρη Αργυριάδη*

Η ελλη­νική διπλω­μα­τία – μετά από ραστώνη δεκα­ε­τιών – βάλθηκε να μας απο­δεί­ξει ότι ο … Ουμπέρτο Έκο έσφαλε. Τον Αύγου­στο υπάρ­χουν ειδή­σεις. Μετά την οριο­θέ­τηση της ΑΟΖ με την Ιταλία τον περα­σμένο μήνα επι­τεύ­χθη στις αρχές του Αυγού­στου «μερική οριο­θέ­τηση» με την Αίγυπτο. Πρό­κει­ται για μια συμ­φω­νία που η αξιω­μα­τική αντι­πο­λί­τευση έσπευσε να τη χαρα­κτη­ρί­σει ως … προ­χει­ρο­γρά­φημα απο­δει­κνύ­ο­ντας στην πράξη – για λόγους που ειδι­κό­τερα ανα­πτύσ­σο­νται κατω­τέρω – ότι το πολι­τικό σύστημα στη χώρα αρνεί­ται πει­σμό­νως να ωρι­μά­σει.

Τελικά, τι προ­βλέ­πει αυτή η συμ­φω­νία; Είναι «τερά­στια εθνική επι­τυ­χία» ή «κατά­πτυ­στη υπο­νό­μευση των εθνικών δικαίων»; Για άλλη μια φορά η αλήθεια για τη συμ­φω­νία per se βρί­σκε­ται κάπου στη μέση. Ωστόσο, μεγα­λύ­τερο προ­βλη­μα­τι­σμό προ­κα­λούν όχι όσα ρυθ­μί­στη­καν, αλλά όσα συνει­δητά οι δύο χώρες απέ­φυ­γαν να ορίσουν. Πιο συγκε­κρι­μένα:

Πρώτα πρώτα, η συμ­φω­νία αυτή – έστω και περιο­ρι­σμένη σε εύρος – απο­τε­λούσε ανα­πό­δρα­στη ανάγκη. Μπορεί η ελλη­νική κυβέρ­νηση να χαρα­κτή­ριζε το Τουρ­κο­λυ­βικό μνη­μό­νιο ως παρά­νομο και ανυ­πό­στατο, αλλά αληθές ήταν μόνον τον πρώτο. Ήταν παρά­νομο (γιατί τα δύο κράτη δεν είχαν ούτε αντι­κρι­στές ούτε παρα­κεί­με­νες γει­το­νι­κές ακτές, καθόσον μεσο­λα­βούν πλείστα ελλη­νικά νησιά) αλλά πλήρως υπο­στατό. Οι αρμό­διες υπη­ρε­σίες του ΟΗΕ (Γενική Γραμ­μα­τεία και Τμήμα Ωκε­ά­νιων Υπο­θέ­σεων) ήταν υπο­χρε­ω­μέ­νες να το πρω­το­κολ­λή­σουν και αναρ­τή­σουν, αντί­στοιχα, καθώς στις αρμο­διό­τη­τές τους είναι μόνον ο τυπικός έλεγχος νομι­μό­τη­τας (δηλαδή εάν πράγ­ματι υπάρχει σύμβαση και εάν έχει υπο­γρα­φεί από κράτη – μέλη του ΟΗΕ) και όχι ο ουσια­στι­κός έλεγχος (δηλαδή κατά πόσον είναι συμβατή μια συμ­φω­νία με τις προ­βλέ­ψεις του Δικαίου της Θάλασ­σας και των λοιπών κανόνων δικαίου). Συνεπώς, εάν η Ελλάδα δεν επι­δί­ωκε την οριο­θέ­τηση της ΑΟΖ στην περιοχή (είτε μέσω συμ­φω­νίας είτε σύμφωνα με όσα προ­βλέ­πει η Διεθνής Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασ­σας (μέρος XV)) θα βρι­σκό­ταν απο­λύ­τως εγκλω­βι­σμένη. Όχι μόνον πρα­κτικά αλλά και νομικά. Δικαί­ωμα που απο­φεύ­γεις να ασκή­σεις νομο­τε­λειακά απο­δυ­να­μώ­νε­ται και, ακόμη και εάν κάποτε,

στο άδηλο μέλλον, η διαφορά υπά­γο­νταν στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης, τα τετε­λε­σμένα του Τουρ­κο­λυ­βι­κού συμ­φώ­νου θα λαμ­βά­νο­νταν υπόψη κατά το σχη­μα­τι­σμό της δικα­νι­κής κρίσης.

Δεύ­τε­ρον, η σύμβαση ανα­δει­κνύει για άλλη μια φορά τον λαϊ­κι­σμό των εκά­στοτε αντι­πο­λι­τευο­μέ­νων. Πράγ­ματι, θα περί­μενε κανείς από τον πρώην υπουργό εξω­τε­ρι­κών (Κοτζιάς) ορθή ανά­γνωση των διεθνών κανόνων. Μπορεί να μην είναι νομικός, αλλά θήτευσε επί μακρόν στο συγκε­κρι­μένο υπουρ­γείο. Είναι από­δειξη ανε­πί­τρε­πτου μαξι­μα­λι­σμού να εμμένει σε δημό­σιες αναρ­τή­σεις του, ότι το ακα­τοί­κητο Κου­φο­νήσι (νότια του νομού Λασι­θίου της Κρήτης) έχει αυτο­τελή (φευ!) οικο­νο­μική ζωή, επειδή τους καλο­και­ρι­νούς μήνες ένα «πει­ρα­τικό» καράβι απο­βι­βά­ζει για μια ώρα καμία εκα­το­στα­ριά του­ρί­στες να κάνουν μπάνιο! Κατ’ αυτήν την εκδοχή όλες οι νησίδες όλων των κρατών έχουν αυτο­τελή οικο­νο­μική ζωή και δικαιού­νται πλήρους επή­ρειας ΑΟΖ! Δια­βά­ζο­ντας, μάλιστα, ότι συγκέ­ντρωσε και του­ρι­στικά φυλ­λά­δια για να πείσει για το «δίκαιο των επι­χει­ρη­μά­των του» γίνεται πλήρως αντι­λη­πτό γιατί επί θητείας του καμία συμ­φω­νία ΑΟΖ δεν συνήφθη…

Τρίτον, η σύμβαση ανα­δει­κνύει και τις αντι­φά­σεις, συλ­λή­βδην, της ελλη­νι­κής εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Είναι του­λά­χι­στον παρά­δοξο να ακούς τους τελευ­ταί­ους μήνες από επίσημα χείλη ότι είμαστε έτοιμοι να υπε­ρα­σπι­στούμε στρα­τιω­τικά έναντι της Τουρ­κίας την πλήρη επήρεια της απο­κλει­στι­κής οικο­νο­μι­κής ζώνης του νησιω­τι­κού συμπλέγ­μα­τος του Καστελ­λό­ρι­ζου και την ίδια στιγμή να απο­δε­χό­μα­στε να μείνει εκτός συμ­φω­νίας οριο­θέ­τη­σης με την Αίγυπτο.

Τέταρ­τον, μέχρι σήμερα δημο­σίως εμμέ­ναμε ότι όλα τα νησιά έχουν πλήρη επήρεια ΑΟΖ. Με την κρι­σιο­λο­γού­μενη συμ­φω­νία απο­δε­χό­μα­στε να παρει­σφρή­σει και η αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας – πάγιο αίτημα των Τούρκων – με απο­τέ­λε­σμα να εγκα­τα­λεί­πε­ται η αρχή της μέσης γραμμής/ίσες απο­στά­σεις. Κατόπιν τούτου, μόνοι μας δώσαμε επήρεια ΑΟΖ στην Κρήτη κατά 90% και στην Κάσο, Κάρπαθο και Ρόδο περίπου 80%.

Είναι όλα τα ανωτέρω απο­λύ­τως εσφαλ­μένα και εθνικά επι­ζή­μια; Προ­φα­νώς όχι. Εσφαλ­μένο είναι να παρα­κο­λου­θείς αμέ­το­χος τις εξε­λί­ξεις και να μην διεκ­δι­κείς τα νόμιμα δικαιώ­ματά σου. Ας μην ξεχνάμε ότι, εάν το 2013 είχε επι­βιώ­σει το φιλο­τουρ­κικό καθε­στώς Μόρσι στην Αίγυπτο, θα τρέχαμε πάλι να σβή­σουμε φωτιές (όπως κάνουμε τους τελευ­ταί­ους μήνες με την Λιβύη). Μόνον που στην περί­πτωση που Τουρκία και

Αίγυ­πτος είχαν οριο­θε­τή­σει ΑΟΖ, η ζημία για τα Ελλη­νικά συμ­φέ­ρο­ντα θα ήταν ανε­πα­νόρ­θωτη.

Και, εντέλει, πού θα μας οδη­γή­σουν όσα προ­σφά­τως συμ­φω­νή­θη­καν; Είναι προ­φα­νές ότι Ελλάδα και Αίγυ­πτος «κλεί­νουν το μάτι» στην Τουρκία. Το γεγονός ότι δεν οριο­θε­τή­θηκε ΑΟΖ ανα­το­λι­κό­τερα του 28ου μεσημ­βρι­νού δίνει ζωτικό χώρο στην Τουρκία. Εάν συν­δυά­σουμε το γεγονός ότι Ελλάδα και Αίγυ­πτος απο­δέ­χο­νται την πλήρη επήρεια ΑΟΖ των νησιών αλλά, ταυ­τό­χρονα, υιο­θε­τούν και την αρχή της ανα­λο­γι­κό­τη­τας ανοίγει πλήρως ο δρόμος για μια συμ­φω­νία και με την Τουρκία, καθώς φαί­νε­ται να εισα­κού­ε­ται το αίτημά της για εφαρ­μογή της αρχής της ευθυ­δι­κίας. Δηλαδή, κινού­μα­στε στην υιο­θέ­τηση της αρχής ίσης από­στα­σης ειδικών περι­στά­σεων, η οποία έχει γίνει κατ’ επα­νά­ληψη απο­δε­κτή από το Διεθνές Δικα­στή­ριο.

Το ερώτημα, βέβαια, που προ­κύ­πτει είναι συγκε­κρι­μένο. Έχουμε κάποιο εχέγγυο ότι η Τουρκία θα αδράξει την ευκαι­ρία; Θα δει θετικά το «κλεί­σιμο του ματιού» από Ελλάδα και Αίγυπτο; Θα επι­διώ­ξει τη συνεν­νό­ηση και την τριμερή συμ­φω­νία; Εάν όχι, η μονο­με­ρής αποδοχή από τη χώρα μας των ανωτέρω προ­βλέ­ψεων (λχ εφαρ­μογή της αρχής της ανα­λο­γι­κό­τη­τας λαμ­βά­νο­ντας υπόψη την ακτο­γραμμή της γεί­το­νος) απλά προ­σθέ­τει άλλο ένα όπλο στη φαρέτρα της γεί­το­νος τόσο σε επίπεδο διε­θνούς διπλω­μα­τίας όσο και ενώπιον του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης…

* Δικη­γό­ρου Παρ’ Αρείω Πάγω – Δια­πι­στευ­μέ­νου Δια­με­σο­λα­βητή www.alf.gr