“Τι δεν έγινε και τι θα έπρεπε να γίνει”

του Kώστα Συνο­λάκη

Είναι ίσως νωρίς για να κατα­λά­βουμε τι έφταιξε χθες και σήμερα θρη­νούμε 50 του­λά­χι­στον ανθρώ­πι­νες ζωές απο τις πυρ­κα­γιές στην Ανα­το­λική Αττική. Είναι όμως απα­ραί­τητο, ώστε να προ­σπα­θή­σουμε να μειώ­σουμε την επι­κιν­δυ­νό­τητα στην χώρα μας ακόμη και μέσα σε αυτό το καλο­καίρι.

Οι χθε­σι­νές πυρ­κα­γιές εξα­πλώ­θη­καν εκτός ελέγχου εγεί­ρο­ντας το ερώτημα αν η αρχική αντι­με­τώ­πιση ήταν ανε­παρ­κής. Η ταχύ­τητα στην αρχική αντι­με­τώ­πιση μιας πυρ­κα­γιάς (δασικής ή αστικής) είναι κρίσιμη. Όπως έχουμε επι­ση­μά­νει σε παλαιό­τερη έρευνα που κάναμε με τον Γιώργο Καρα­γιάννη στο Πολυ­τε­χνείο Κρήτης, η αντί­ληψη της κατά­στα­σης, η δια­στα­σιο­λό­γηση των απα­ραί­τη­των πόρων και η αξιο­λό­γηση του χρόνου κινη­το­ποί­η­σης είναι από τις μεγα­λύ­τε­ρες προ­κλή­σεις στην αντι­με­τώ­πιση μιας έκτα­κτης ανάγκης. Επίσης, δια­πι­στώ­σαμε ότι η ολι­γω­ρία στη λήψη κρί­σι­μων απο­φά­σεων είναι συχνό φαι­νό­μενο στην αντι­με­τώ­πιση κατα­στρο­φών. Στην προ­κει­μένη περί­πτωση, η αναγ­γε­λία πυρ­κα­γιάς σε γνωστό κρίσιμο σημείο έπρεπε να έχει σημάνει συνα­γερμό για την άμεση διάθεση περισ­σό­τε­ρων πυρο­σβε­στι­κών δυνά­μεων πριν η πυρ­κα­γιά πάρει δια­στά­σεις.

Η έκβαση της κατά­σβε­σης μιας πυρ­κα­γιάς κρί­νε­ται πάντα από την αρχική επέμ­βαση. Οι Γάλλοι πυρο­σβέ­στες λένε χαρα­κτη­ρι­στικά ότι «το πρώτο λεπτό η πυρ­κα­γιά σβή­νε­ται με ένα ποτήρι νερό, το δεύτερο λεπτό με έναν κουβά νερό, το τρίτο λεπτό με μια δεξα­μενή νερό, μετά κάνουμε ό,τι μπο­ρούμε».

Με άλλα λόγια, η Πολι­τική Προ­στα­σία πρέπει να προ­βλέ­πει την εξέλιξη της πυρ­κα­γιάς και με βάση αυτή την πρό­βλεψη να κατα­νέ­μει τα δια­θέ­σιμα μέσα. Εάν περι­μέ­νουμε να αλλάξει η διεύ­θυνση του ανέμου και να ξεφύγει η πυρ­κα­γιά του ελέγχου προ­κει­μέ­νου να σταλούν ενι­σχύ­σεις σε ένα μέτωπο, είναι ήδη αργά. Οι δια­δι­κα­σίες κλι­μά­κω­σης της επέμ­βα­σης πρέπει να επι­τα­χύ­νο­νται σε τέτοια συμ­βά­ντα. Το αυτό ισχύει και για την λήψη από­φα­σης για την εκκέ­νωση περιο­χών που βρί­σκο­νται σε κίνδυνο. Δεν πρέπει να περι­μέ­νουμε να φτάσει η πυρ­κα­γιά στις αυλές των σπιτιών για να δοθεί η εντολή για εκκέ­νωση. Πρέπει να υπάρ­χουν σχέδια εκκέ­νω­σης που να λαμ­βά­νουν υπόψη το χρόνο εκκέ­νω­σης ως συνάρ­τηση των δια­θέ­σι­μων πόρων και της κίνησης στο εθνικό και δευ­τε­ρεύον οδικό δίκτυο.

Τα ΜΜΕ ανέ­φε­ραν ότι υπήρξαν ενδεί­ξεις για έλλειψη συντο­νι­σμού και σχε­δια­σμού κατά την κινη­το­ποί­ηση, καθώς και ότι υπήρξε καθυ­στέ­ρηση μίας έως μιάμιση ώρας στην άφιξη οχη­μά­των, του­λά­χι­στον στην Κινέτα. Στην Ανα­το­λική Αττική, οι εικόνες που είδαμε μας υπο­δει­κνύ­ουν ότι τα θύματα προ­σπά­θη­σαν να δια­φύ­γουν μη γνω­ρί­ζο­ντας απο που, και, μάλλον, τις επό­με­νες μέρες θα πλη­ρο­φο­ρη­θούμε για τις δρα­μα­τι­κές κατα­λη­κτι­κές προ­σπά­θειες επι­κοι­νω­νίας με δια­σώ­στες και εξεύ­ρε­σης οδών δια­φυ­γής, πριν έλθει το τέλος.

Η αντι­με­τώ­πιση των δασικών πυρ­κα­γιών απαιτεί συνο­λική προ­σέγ­γιση, όχι μόνο επι­κε­ντρω­μένη στην πυρό­σβεση. Ο σχε­δια­σμός πολι­τι­κής προ­στα­σίας της χώρας μας αυτή τη στιγμή επι­κε­ντρώ­νε­ται στην πυρό­σβεση μόνο, δίνο­ντας μικρό­τερη σημασία στην προ­στα­σία του πλη­θυ­σμού. Όπως έχει δείξει η διεθνής και εθνική εμπει­ρία με πυρ­κα­γιές στη διε­πι­φά­νεια κατοι­κη­μέ­νων και δασικών περιο­χών, προ­κει­μέ­νου η εκκέ­νωση να ολο­κλη­ρώ­νε­ται πριν η πυρ­κα­γιά φθάσει στην κατοι­κη­μένη περιοχή, η απόφαση πρέπει να λαμ­βά­νε­ται εγκαί­ρως. Εξ΄ ίσου σημα­ντική είναι η άμεση κινη­το­ποί­ηση των εθε­λο­ντών πυρο­σβε­στών και του Ερυθρού Σταυρού.

Πρέπει επίσης να υπάρ­χουν σχέδια εκκέ­νω­σης, τα οποία να λαμ­βά­νουν υπόψη το χρόνο εκκέ­νω­σης ως συνάρ­τηση των δια­θέ­σι­μων πόρων και της κίνησης των οχη­μά­των, όχι απλά με την κατα­γραφή των ρόλων των κρα­τι­κών φορέων. Στην χώρα μας, εκτός απο τις ελά­χι­στες περιο­χές οπού έχουν γίνει ασκή­σεις πολι­τι­κής προ­στα­σίας, δεν υπάρ­χουν χάρτες επι­κιν­δυ­νό­τη­τας με οδούς δια­φυ­γής, ούτε υπάρχει ενη­μέ­ρωση του πλη­θυ­σμού για τους κιν­δύ­νους της περιο­χής τους.  Μοντέλα μετά­δο­σης πυρ­κα­γιάς, όπως το λεπτο­με­ρές μοντέλο FARSITE που έχει δημιουρ­γη­θεί από τη Δασική Υπη­ρε­σία των ΗΠΑ (US Forest Service) για χρήση ακριβώς στον επι­χει­ρη­σιακό και τακτικό σχε­δια­σμό, αυτά πρέπει να χρη­σι­μο­ποιού­νται για να βελ­τιώ­σουν το συγ­χρο­νι­σμό των ενερ­γειών, όχι απλά προς τέρψη των ερευ­νη­τών. Κατά τη διάρ­κεια της διε­θνούς άσκησης αντι­με­τώ­πι­σης δασικών πυρ­κα­γιών που διορ­γά­νωσε η Ελλάδα το 2014, δοκι­μά­σαμε πιλο­τικά τη χρήση του μοντέ­λου FARSITE, τόσο για τη βελ­τί­ωση του συγ­χρο­νι­σμού των ενερ­γειών, όσο και για τη λήψη από­φα­σης σχετικά με την τακτική αξιο­ποί­ηση των πυρο­σβε­στι­κών αερο­σκα­φών. Οπως φάνηκε χθες, μάλλον, ούτε το κέντρο επι­χει­ρή­σεων ούτε οι δήμοι είχαν επί­γνωση των δυνα­το­τή­των που επι­τρέ­πει η σύγ­χρονη τεχνο­λο­γία για σχε­δια­σμό εκκέ­νω­σης πυκνο­κα­τοι­κη­μέ­νων δεν­δρό­φυ­των περιο­χών. Αν είχαν γίνει έστω και στοι­χειώ­δεις προ­σο­μοιώ­σεις μιας μεγάλης πυρ­κα­γιάς στην περιοχή, θα είχαμε μάλλον λιγό­τερα θύματα, γιατί οι υπεύ­θυ­νοι θα εγνώ­ρι­ζαν τις δυσκο­λίες δια­φυ­γής, και ίσως να είχαν ενη­με­ρώ­σει ακόμη και τους κατοί­κους.

Ο κ. Kώστας Συνο­λά­κης είναι Καθη­γη­τής Φυσικών Κατα­στρο­φών του Πολυ­τε­χνείου Κρήτης και Τακτικό Μέλος της Ακα­δη­μίας Αθηνών

Πηγή: Καθη­με­ρινή