Τα capital controls θέλουν τον Ελληνα τους

Είναι ζήτημα προ­σαρ­μο­στι­κό­τη­τας; Ευρη­μα­τι­κό­τη­τας; Μιας διά­χυ­της -εδώ και αιώνες- κουλ­τού­ρας της επι­βί­ω­σης; Είναι όλα μαζί; Μπορεί, ναι. Μπορεί και όχι. Ενα είναι βέβαιο, όμως: ότι όποιος κληθεί να κατα­γρά­ψει μελ­λο­ντικά, πλάι στα μεγάλα και ιστο­ρικά που ζούμε, τη συμπε­ρι­φορά, τις επι­νο­ή­σεις, ακόμη και το χιούμορ πολλών συμπο­λι­τών μας κατά τη διάρ­κεια της capital controls εποχής, θα συγκε­ντρώ­σει ενδια­φέ­ρου­σες ιστο­ρίες ανεκ­δο­το­λο­γι­κού περιε­χο­μέ­νου.

Επι­στρο­φές σε… μετρητά

Δεν είναι πολλά τα κατα­στή­ματα που επι­στρέ­φο­ντας τα ρούχα που αγό­ρα­σες μπορείς να πάρεις τα χρήματά σου πίσω. Σε αυτά, ωστόσο, όπου υπάρχει η συγκε­κρι­μένη δυνα­τό­τητα, το πρώτο δεκα­πεν­θή­μερο των capital controls έγινε χαμός. Τι έκαναν κάποιοι συμπο­λί­τες μας; Αρχισαν να αγο­ρά­ζουν καθη­με­ρινά ρούχα με χρε­ω­στική κάρτα, τα οποία γύριζαν πίσω την επομένη, ζητώ­ντας τα λεφτά τους πίσω – όπως είχαν το δικαί­ωμα να κάνουν. Τις περισ­σό­τε­ρες φορές τα μικρο­ποσά εξαρ­γυ­ρώ­νο­νταν τοις μετρη­τοίς. Εβγαζαν, λοιπόν, 40 ευρώ έξτρα, ας πούμε, σε ρευστό, ενί­σχυαν και την αγορά (και την ντου­λάπα τους) με κανένα μπλου­ζάκι που τους άρεσε λίγο παρα­πάνω και δεν περι­λαμ­βα­νό­ταν τελικά στις επι­στρο­φές.

Το e-banking πήρε φωτιά

Στις περισ­σό­τε­ρες οικο­γέ­νειες δεν ήταν όλοι εξοι­κειω­μέ­νοι με την ηλε­κτρο­νική τρα­πε­ζική. Αυτοί που ήταν όμως (και είχαν και χρήματα στο λογα­ρια­σμό τους) υπήρξαν και οι… κερ­δι­σμέ­νοι. Τι έκαναν; Πλή­ρω­ναν τους λογα­ρια­σμούς ολό­κλη­ρης της οικο­γέ­νειας ιντερ­νε­τικά και εισέ­πρατ­ταν τα χρήματα από τους οικεί­ους τους σε μετρητά.

Η ισχύς εν τη ενώσει

Η ελλη­νική οικο­γέ­νεια, βέβαια, έδρασε σαν μια γροθιά και σε σχέση με τα μηχα­νή­ματα ανά­λη­ψης. Τι σύστημα εφαρ­μό­στηκε; Ενα άτομο ανά οικο­γέ­νεια πήγαινε καθη­με­ρινά στο ΑΤΜ και έβγαζε χρήματα για όλους. Την άλλη μέρα, ερχόταν η σειρά του επό­με­νου κ.ο.κ.

Ραντε­βού τα μεσά­νυ­χτα

Υπήρξαν, όμως, και αυτοί που μελέ­τη­σαν το πράγμα παρα­πάνω και γρήγορα συνει­δη­το­ποί­η­σαν (και το έκαναν και πράξη) ότι, αν πήγαι­ναν για ανάληψη χρη­μά­των λίγο πριν από τα μεσά­νυ­χτα και έπειτα περί­με­ναν ένα δεκά­λε­πτο να αλλάξει η ώρα (και η μέρα), μπο­ρού­σαν να σηκώ­σουν και τα 50-60 ευρώ της επο­μέ­νης. Ούτε λίγο ούτε πολύ, λοιπόν, τα ΑΤΜ μετα­τρά­πη­καν στο must σημείο της εποχής για νυχτε­ρινά συνα­πα­ντή­ματα.

«Βρες ATM»

Κι αν ένα μηχά­νημα αυτό­μα­της ανά­λη­ψης είναι άδειο ή δίνει μόνο 50ευρα; Μικρό το κακό. Δέκα ημέρες μετά τα capital controls βγήκε στον αέρα από τρεις ευρη­μα­τι­κούς προ­γραμ­μα­τι­στές η εφαρ­μογή (για Android συσκευές) «Βρες ATM», που λέει ποια μηχα­νή­ματα έχουν απόθεμα, ενώ ενη­με­ρώ­νει και τους χρήστες αν αυτά δια­θέ­τουν χαρ­το­νο­μί­σματα των 20 ή των 50 ευρώ. Η εφαρ­μογή λει­τουρ­γεί δια­δρα­στικά, καθώς οι χρήστες πρέπει να δίνουν και αυτοί με τη σειρά τους πλη­ρο­φο­ρίες για τα ATM που επι­σκέ­πτο­νται.

Και ξαφνικά γίναμε… Ευρώπη

Μεγάλοι και μικροί, πάντως, προ­σαρ­μό­στη­καν μέσα σε λίγες ημέρες στο πλα­στικό χρήμα. Για­γιά­δες και παπ­πού­δες, αφού πρώτα προ­μη­θεύ­τη­καν τις ολο­καί­νουρ­γιες χρε­ω­στι­κές τους κάρτες μαζί με την πρώτη δόση της σύντα­ξής τους για να μπορούν να σηκώ­νουν χρήματα καθη­με­ρινά, έπειτα έμαθαν να τις χρη­σι­μο­ποιούν στις συναλ­λα­γές τους. Κι αν όχι οι ίδιοι (αμέσως του­λά­χι­στον), σίγουρα τα κατά­φε­ραν με τη συν­δρομή των παιδιών και των εγγονών τους. Ανα­μέ­νε­ται τώρα η εξοι­κεί­ωσή τους με το e-banking.

Κατα­νά­λωση μέχρι τελευ­ταίου (κατα­τε­θει­μέ­νου) ευρώ

Ο φόβος του κου­ρέ­μα­τος των κατα­θέ­σεων έφερε αυξη­μένη κατα­νά­λωση. Κινητά τηλέ­φωνα, τηλε­ο­ρά­σεις, λευκές συσκευές και ηλε­κτρο­νι­κοί υπο­λο­γι­στές «κινή­θη­καν» περισ­σό­τερο από το συνη­θι­σμένο για την εποχή, ενώ σημα­ντι­κές εισπρά­ξεις σημεί­ωσε και το ίδιο το Δημόσιο. «Μέσα σε δέκα ημέρες τρα­πε­ζι­κής αργίας, το Δημόσιο εισέ­πραξε μέσω τρα­πε­ζών έσοδα ύψους 1 δισ. ευρώ», δια­βά­ζουμε σε ρεπορ­τάζ της Ευγε­νίας Τζώρτζη για την «Καθη­με­ρινή» στις 12 Ιουλίου, όπως και ότι νοι­κο­κυ­ριά και επι­χει­ρή­σεις οδη­γή­θη­καν σε μαζικές μετα­φο­ρές χρη­μά­των, με χαρα­κτη­ρι­στι­κό­τερο όλων ότι οι συναλ­λα­γές για μετα­φο­ρές ποσών έφτασαν τα 280 εκατ. ευρώ την ημέρα από 110 εκατ. ευρώ που ήταν ο μέσος όρος πριν από το κλεί­σιμο των τρα­πε­ζών. Η σκέψη των περισ­σο­τέ­ρων; «Από το να μου κου­ρέ­ψουν τα λεφτά προ­τι­μό­τερο να τα κάνω τάμπλετ και ακριβά ρολόγια». Τώρα, βέβαια, πόσα τάμπλετ και υπο­λο­γι­στές μπορεί να χρειά­ζε­ται ένα σπίτι, αυτό είναι άλλο θέμα…

Κατα­νά­λωση λόγω αβε­βαιό­τη­τας

του Παναγή Πανα­γιω­τό­που­λου, επι­κου­ρου καθη­γητή κοι­νω­νιο­λο­γίας στο ΕΚΠΑ

Τα capital controls μπορεί να είναι δια­λυ­τικά για τον παρα­γω­γικό ιστό της χώρας και για την οικο­νο­μική ελευ­θε­ρία, δεν έχουν ωστόσο μεγάλη επί­δραση στην άμεση πραγ­μα­τι­κό­τητα των κατα­να­λω­τών, παρά τη μείωση πάγιων κατα­να­λω­τι­κών συνη­θειών. Δύο είναι οι εξη­γή­σεις γι’ αυτήν τη μικρή επί­πτωση. Η πρώτη αφορά στο γεγονός πως η άυλη πληρωμή μέσω κάρτας απο­δεί­χθηκε λει­τουρ­γική και δια­δε­δο­μένη. Η δεύτερη και εξίσου σημα­ντική είναι το αργό­συρτο bank run το οποίο λαμ­βά­νει χώρα τους τελευ­ταί­ους μήνες, με απο­τέ­λε­σμα ουκ ολίγα ντου­λά­πια στις κου­ζί­νες μας να έχουν μετα­τρα­πεί σε οικο­γε­νειακά ATM. Αξίζει επίσης να παρα­τη­ρή­σουμε πως, όταν δημο­σιο­ποι­ή­θηκε την Παρα­σκευή πριν από το δημο­ψή­φι­σμα το ενδε­χό­μενο κου­ρέ­μα­τος κατα­θέ­σεων, πολλοί κατα­θέ­τες προ­χώ­ρη­σαν σχεδόν ανα­γκα­στικά στην υπο­νό­μευση της απο­τα­μί­ευ­σής τους, αγο­ρά­ζο­ντας περιττά γι’ αυτούς αντι­κεί­μενα με την επι­νό­ηση κάποιας ανάγκης. Αυτό όμως δεν είναι ούτε αστείο ούτε ανώδυνο, διότι πρό­κει­ται για μετα­φορά πλούτου και ουδεμία σχέση έχει με το απο­λαυ­στικό παι­χνίδι της κατα­νά­λω­σης σε καιρούς στα­θε­ρό­τη­τας (με όποια κριτική μπο­ρούμε να κάνουμε έτσι κι αλλιώς σε αυτό). Με άλλα λόγια, η κατα­νά­λωση των προη­γού­με­νων ημερών έχει μέσα της άγχος, αβε­βαιό­τητα και πανικό.

* Ολες αυτές οι ιστο­ρίες, παρα­τη­ρή­σεις, επι­ση­μάν­σεις αφορούν ασφαλώς όσους είχαν χρήματα στην τράπεζα για να βγάλουν και να ξοδέ­ψουν. Υπάρχει και μια μεγάλη μερίδα συμπο­λι­τών μας που όλα αυτά δεν τους αφορούν πραγ­μα­τικά.

Καθηυ­με­ρινή