«Ο Ανδρέας δεν θα εκχωρούσε τη χώρα για 99 χρόνια στους δανειστές της»

Πολλοί αυτο­πα­ρου­σιά­στη­καν ως στενοί συνο­μι­λη­τές του Ανδρέα Παπαν­δρέου μετά τον θάνατό του. Ελά­χι­στοι όμως είχαν αυτόν τον ρόλο. Ενας από αυτούς ήταν ο καθη­γη­τής Ιατρι­κής Δημή­τρης Κρε­μα­στι­νός. Ο αντι­πρό­ε­δρος της Βουλής, πρώην υπουρ­γός Υγείας και προ­σω­πι­κός γιατρός του Ανδρέα Παπαν­δρέου τα τελευ­ταία οκτώ χρόνια της ζωής του μιλάει στα «ΝΕΑ» για τον ιστο­ρικό ηγέτη του ΠΑΣΟΚ. Εξηγεί πώς πέτυχε να ενώσει όλες τις τάσεις της Αρι­στε­ράς σε ένα κόμμα και να προσ­δώ­σει κινη­μα­τική προ­ο­πτική στον χώρο. Στη­ρι­ζό­με­νος στα απτά ιστο­ρικά γεγο­νότα, όπως επι­ση­μαί­νει, απαντά στο πώς θα δια­χει­ρι­ζό­ταν ο Ανδρέας Παπαν­δρέου την ελλη­νική κρίση αλλά και τη δοκι­μα­σία που βιώνει σήμερα η Κεντρο­α­ρι­στερά. Παραλ­λή­λως τοπο­θε­τεί­ται στη σύγκριση, που συχνά γίνεται, του σημε­ρι­νού Πρω­θυ­πουρ­γού με τον ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ. Προς το παρόν εντο­πί­ζει, όμως, μόνο εξω­τε­ρι­κές ομοιό­τη­τες. «Εχει τον ίδιο φαι­νό­τυπο στην έκφραση» λέει.

Αναμ­φι­σβή­τητα ο Αλέξης Τσίπρας μοιάζει με τον Ανδρέα Παπαν­δρέου εξω­τε­ρικά. Εχει τον ίδιο φαι­νό­τυπο στην έκφραση. Αλλά πρέπει να μοιάσει και στην ουσία. Ο Ανδρέας ποτέ δεν θα συγκυ­βερ­νούσε με ένα κόμμα που ιδε­ο­λο­γικά δεν θα συμ­βά­διζε με τις απόψεις του. Ποτέ δεν θα παρα­χω­ρούσε σε άλλο κόμμα το υπουρ­γείο Εθνικής Αμυνας. Το ’81 κράτησε ο ίδιος, ως υπουρ­γός, το υπουρ­γείο Εθνικής Αμυνας με ανα­πλη­ρωτή τον Δρο­σο­γιάννη.

Ως Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας πρό­τεινε τον κ. Σαρ­τζε­τάκη, παρότι συμπα­θούσε και εκτι­μούσε τον Κων­στα­ντίνο Καρα­μανλή και το έλεγε δημόσια. Απο­φά­σισε ότι δεν μπορεί ένα αρι­στερό ή κεντρο­α­ρι­στερό κόμμα, σοσια­λι­στικό όπως το ΠΑΣΟΚ, να προ­τεί­νει Πρόεδρο της Δημο­κρα­τίας που να μη φωτο­γρα­φί­ζει την πολι­τική του τάση.

Πάνω στον τάφο του ανα­γρά­φε­ται το πιστεύω του «Η Ελλάδα ανήκει στους Ελληνες». Ποτέ δεν θα δια­νο­ού­νταν να εκχω­ρή­σει την εκμε­τάλ­λευση ή αξιο­ποί­ηση – όπως θέλετε πείτε το – της χώρας για 99 χρόνια στους δανει­στές της.

Εάν λοιπόν ξεκα­θα­ρί­σει ο Αλέξης Τσίπρας τι ακριβώς εκπρο­σω­πεί, τότε ασφαλώς θα είναι ευπρόσ­δε­κτος στην ομάδα των κεντρο­α­ρι­στε­ρών κομ­μά­των. Και τούτο γιατί τα περισ­σό­τερα ιστο­ρικά στελέχη της Αρι­στε­ράς έχουν φύγει από τον ΣΥΡΙΖΑ σήμερα, δια­φω­νώ­ντας με την πολι­τική του. Κατά συνέ­πεια είναι δύσκολο να προσ­διο­ρί­σει κάποιος την πολι­τική ταυ­τό­τητα του ΣΥΡΙΖΑ.

Αλλά, κοι­τάξτε, στα λόγια όλοι είναι αρι­στε­ροί ή κεντρο­α­ρι­στε­ροί. Από τις πράξεις ωστόσο κρί­νο­νται όλοι. Ο Αλέξης Τσίπρας λέει ότι είναι η Αρι­στερά, οι πράξεις του όμως είναι αρι­στε­ρές; Αυτό είναι το θέμα. Η κυβέρ­νηση του ΠΑΣΟΚ του ’81 ήταν πράγ­ματι μια κυβέρ­νηση της Αρι­στε­ράς.

Ο Παπαν­δρέου παρέ­λαβε την Ελλάδα με χρέος 25% του ΑΕΠ. Ο Ανδρέας όμως πάντα υπο­στή­ριζε ότι το χρέος είναι ο δεύ­τε­ρος παρά­γο­ντας για μια χώρα. Ο πρώτος είναι η ανά­πτυξη, η παρα­γωγή και οι επεν­δύ­σεις. Χώρες όπως οι ΗΠΑ ή η Ιαπωνία έχουν τα υψη­λό­τερα χρέη, της τάξεως τρι­σε­κα­τομ­μυ­ρίων. Ωστόσο το χρέος δεν τις ενοχλεί διότι έχουν ανά­πτυξη. Ο Ανδρέας προ­σπά­θησε με τα μεσο­γειακά προ­γράμ­ματα και τα ευρω­παϊκά προ­γράμ­ματα Ντελόρ να δώσει έναν ανα­πτυ­ξιακό ρυθμό στη χώρα και παράλ­ληλα εφάρ­μοζε πολι­τική εναλλάξ παροχών και λιτό­τη­τας. Ο Ανδρέας δεν ήταν ένας απλός οικο­νο­μο­λό­γος, ήταν ένας από τους πιο μεγά­λους οικο­νο­μο­λό­γους της Αμε­ρι­κής την εποχή εκείνη. Δεν έκανε λοιπόν πράγ­ματα τα οποία θα εξέ­θε­ταν τη χώρα σε χρε­ο­κο­πία. Γι’ αυτό και το 1993 επε­δί­ωξε στα­θε­ρο­ποί­ηση των οικο­νο­μι­κών δεικτών της χώρας. Οι προ­ϋ­πο­λο­γι­σμοί του ’94 και του ’95 ήταν πλε­ο­να­σμα­τι­κοί, παρότι η χώρα είχε χρέος. Ετσι, μείωνε το χρέος και δημιουρ­γούσε συν­θή­κες ανά­πτυ­ξης. Το πρό­βλημα είναι τι συνέβη μετά. Δεν ακο­λου­θή­θηκε ο κανόνας Παπαν­δρέου. Οι παροχές, οι διο­ρι­σμοί, οι αλό­γι­στες αυξή­σεις οδή­γη­σαν στο 2009. Οταν έχουμε διο­ρι­σμούς την περίοδο 2004-2009 (περίπου 850.000 μονίμων στο Δημόσιο) και παράλ­ληλα τετρα­πλα­σια­σμό των κατα­να­λω­τι­κών κον­δυ­λίων της Υγείας (το 2004 είχε άνοιγμα 4 δισ. ευρώ και το 2009 είχε 17 δισ.), τότε αυτή η αλό­γι­στη συμπε­ρι­φορά έφερε την κατάρ­ρευση. Ο Παπαν­δρέου δεν ήταν υπο­στη­ρι­κτής του «δανεί­ζο­μαι για να περνάω καλύ­τερα» αλλά του «δανεί­ζο­μαι για να επενδύω και να παράγω». Αυτή ήταν η θέση του και φυσικά πέτυχε την καλύ­τερη ανα­κα­τα­νομή υπέρ των φτωχών και των αδυ­νά­των που έγινε στην Ελλάδα από την εποχή του Καπο­δί­στρια.

Ο Παπαν­δρέου το 1993 δεν δια­νο­ή­θηκε να κάνει κανέναν διο­ρι­σμό, όταν ανέλαβε ξανά τη δια­κυ­βέρ­νηση της χώρας. Τότε ψηφί­στηκε ο λεγό­με­νος «νόμος Πεπονή», το ΑΣΕΠ, που ήταν φυσικά νόμος Ανδρέα Παπαν­δρέου. Τότε είχε πει ότι «το τιμόνι πρέπει να στραφεί ανάποδα» και το είχε εφαρ­μό­σει στην πράξη με σχετική εντολή που έδωσε στον τότε υπουργό Οικο­νο­μι­κών Αλέκο Παπα­δό­πουλο. Είχε προει­δο­ποι­ή­σει για την κατάρ­ρευση της χώρας. Δεν μπο­ρούμε λοιπόν να λέμε και να επι­κα­λού­μεθα πράγ­ματα αβάσιμα. Οταν είχε εφαρ­μό­σει την πολι­τική των παροχών την περίοδο ’81-’89 με υπουργό Εθνικής Οικο­νο­μίας τον Αρσένη και είδε ότι τα πράγ­ματα ξεφεύ­γουν, τότε άλλαξε τον υπουργό και έβαλε τον Κώστα Σημίτη, ο οποίος πράγ­ματι τότε πέτυχε στα­θε­ρο­ποί­ηση της οικο­νο­μίας με λιτό­τητα – επα­να­λαμ­βάνω – όχι σημε­ρι­νής μορφής αλλά απλώς δια­κο­πής των παροχών. Ο Παπαν­δρέου στην οικο­νο­μία κυριο­λε­κτικά έπαιζε συνεχώς ώστε να κερ­δί­ζει η χώρα και οι άνθρω­ποί της. Αυτό το παι­χνίδι σήμερα δεν μπορεί να παιχθεί.

Ο Ανδρέας καταρ­χήν πέτυχε να ενώσει στην ουσία όλες τις τάσεις της Αρι­στε­ράς σε ένα κόμμα. Αυτό ήταν ένα δικό του επί­τευγμα διότι το ΠΑΣΟΚ ήταν ένα κόμμα πολυ­συλ­λε­κτικό. Και γι’ αυτό το ονόμασε Κίνημα, δηλαδή κάτι που εξε­λίσ­σε­ται μέχρι να φτάσει στην τελική του μορφή. Και το προ­σάρ­μοζε πάντα στις διε­θνείς συν­θή­κες. Ολοι πρέπει να περιο­ρι­ζό­μα­στε στα απτά ιστο­ρικά γεγο­νότα για να απα­ντή­σουμε. Ούτε να ωραιο­ποιούμε την προ­σω­πι­κό­τητά του αλλά, κυρίως, ούτε να τον κατη­γο­ρούμε εκεί ακριβώς όπου θα έπρεπε να τον επαι­νούμε.

Η πρό­ε­δρος του ΠΑΣΟΚ εκλέ­χθηκε με κύρια εντολή από το εκλο­γικό σώμα να ενώσει την Κεντρο­α­ρι­στερά σε ένα κόμμα εθνικής ευθύνης. Και βρί­σκε­ται σήμερα στον δρόμο αυτής της προ­σπά­θειας. Κάλεσε όλα τα κόμματα που προ­ήλ­θαν κυρίως από τη διά­σπαση του ΠΑΣΟΚ να σχη­μα­τί­σουν τη Δημο­κρα­τική Συμπα­ρά­ταξη, δια­τη­ρώ­ντας όμως την αυτο­τέ­λειά τους – του­λά­χι­στον σε πρώτη φάση. Επειτα, η Συμπα­ρά­ταξη θα εξέλεγε τελικά τον αρχηγό της. Ομως, οι προ­σω­πι­κές φιλο­δο­ξίες των ανθρώ­πων δεν είναι κάτι που κατα­πο­λε­μά­ται εύκολα. Οι αρχηγοί έστω και μικρών κομ­μά­των θέλουν να δια­τη­ρή­σουν τις θέσεις τους και τα προ­νό­μιά τους. Οι πρώην βου­λευ­τές του ΠΑΣΟΚ που εκλέ­χθη­καν με αντι­μνη­μο­νιακά συν­θή­ματα, μερικοί από τους οποίους βρί­σκο­νται σε υπουρ­γι­κές θέσεις, θέλουν να δια­τη­ρή­σουν τα έδρανά τους. Πώς να δεχθούν εύκολα να πουν στον κόσμο την αλήθεια; Οτι, δηλαδή, επλα­νή­θη­σαν και με τις ανερ­μά­τι­στες υπο­σχέ­σεις τους οδή­γη­σαν τη χώρα στο σημείο όπου βρί­σκε­ται σήμερα; Τώρα, για το ΠΑΣΟΚ ο δρόμος είναι ανη­φο­ρι­κός. Δύσκο­λος δρόμος, αλλά μονό­δρο­μος. Πρέπει να πει όλη την αλήθεια για τους πάντες και τα πάντα στον κόσμο. Να πείσει τους παλιούς ψηφο­φό­ρους του ότι εξα­πα­τή­θη­καν από τις σει­ρή­νες του λαϊ­κι­σμού.

Η απά­ντηση είναι μονό­δρο­μος. Η πρό­ε­δρος του ΠΑΣΟΚ πρέπει να απευ­θυν­θεί απευ­θείας προς τον κόσμο με όλα τα στελέχη της. Να κάνει διάλογο και να εξη­γή­σει πως το μεγάλο λάθος που έγινε από πλευράς ΠΑΣΟΚ ήταν να παρα­λά­βει τη χρε­ο­κο­πία από την κυβέρ­νηση της ΝΔ κι αντί να πει ότι αυτή είναι η κυρίως υπεύ­θυνη, ανέλαβε μόνο του να οδη­γή­σει τη χώρα σε αυτό το οικο­νο­μικό τσου­νάμι. Και φυσικά να κατέ­βουν δια­μαρ­τυ­ρό­με­νοι οι πάντες. Ακόμα και η ΝΔ μαζί με όλες τις πολι­τι­κές τάσεις είχαν έρθει έξω από τη Βουλή και ζητού­σαν «να καεί». Αυτό το πολι­τικό λάθος λοιπόν θα πρέπει να κατα­λά­βει ο κόσμος. Τον εξα­πά­τη­σαν και σήμερα σηκώ­νουν τα χέρια, ομο­λο­γούν ότι δεν μπο­ρούμε να κάνουμε τίποτε άλλο από το να ακο­λου­θή­σουμε έναν δρόμο. Αυτόν βέβαια αν τον είχαν ακο­λου­θή­σει από την αρχή, με μια συγκυ­βέρ­νηση όλων των τάσεων, σήμερα η χώρα δεν θα είχε ούτε δεύτερο ούτε τρίτο και τέταρτο Μνη­μό­νιο. Υπάρ­χουν λοιπόν τερά­στιες ευθύνες, γι’ αυτό και το ΠΑΣΟΚ και η κ. Γεν­νη­ματά προ­σω­πικά ζητούν συνέ­χεια την εξε­τα­στική επι­τροπή. Να ξεκι­νή­σει από όσο θέλει μακριά, αλλά του­λά­χι­στον από τότε που η χώρα μπήκε στην ΕΕ, για να κατα­νε­μη­θούν οι ευθύνες, ποιοι ακριβώς οδή­γη­σαν τη χώρα στη χρε­ο­κο­πία και με ποιον τρόπο. Αυτή η επι­τροπή όμως δεν προ­χώ­ρησε γιατί το ΠΑΣΟΚ θα εμφα­νι­ζό­ταν τελικά ως κατή­γο­ρος και όχι ως κατη­γο­ρού­με­νος.

Για να πει το ΠΑΣΟΚ «ναι» στην απλή ανα­λο­γική με το όριο του 3%, πρέπει και τα κόμματα του λεγό­με­νου ευρω­παϊ­κού τόξου – και ιδιαι­τέ­ρως ο ΣΥΡΙΖΑ – να δεσμευ­θούν ότι πάση θυσία θα συμ­με­τέ­χουν σε κυβέρ­νηση και δεν θα φύγουν στην αντι­πο­λί­τευση για να υπο­νο­μεύ­σουν το έργο της οποιασ­δή­ποτε κυβέρ­νη­σης. Ο εκλο­γι­κός νόμος αν είναι ανα­λο­γι­κό­τε­ρος θα πρέπει να συμ­βά­λει στη δημιουρ­γία μιας τέτοιας συγκυ­βέρ­νη­σης, η οποία θα πείσει ότι αυτά που θα διεκ­δι­κή­σει θα είναι σταθερά ώστε να απο­κτή­σει την εμπι­στο­σύνη των επεν­δυ­τών. Κυβερ­νή­σεις που αμφι­σβη­τού­νται από τις αξιω­μα­τι­κές αντι­πο­λι­τεύ­σεις δεν είναι ικανές να εμπνεύ­σουν εμπι­στο­σύνη. Αυτό συνέβη με όλες τις κυβερ­νή­σεις που έχουμε σήμερα, μηδέ της σημε­ρι­νής εξαι­ρου­μέ­νης.

Μπορώ να σας πω με σιγου­ριά και βεβαιό­τητα ότι δεν υπάρχει άνθρω­πος που να μη φοβάται τον θάνατο. Ωστόσο, μου έκανε μεγάλη εντύ­πωση ότι στον γιατρό του δεν έδινε την εικόνα του μέσου ανθρώ­που που τρο­μο­κρα­τη­μέ­νος τον κοι­τά­ζει στα μάτια και του λέει «τι θα απογίνω;». Ο Παπαν­δρέου ήταν μια περί­εργη προ­σω­πι­κό­τητα ανθρώ­που που σε κοι­τούσε και σου έδινε την αίσθηση ότι η αγωνία του θανάτου δεν τον απα­σχο­λεί. Αυτό όμως δεν σημαί­νει ότι ήταν υπε­ράν­θρω­πος. Δεν είδα έναν άνθρωπο φοβικό, τρο­μο­κρα­τη­μένο μπροστά στον κίνδυνο του επερ­χό­με­νου θανάτου, διότι η πνευ­μα­τική του κατά­σταση ήταν τέτοια που αντι­λαμ­βα­νό­ταν πλήρως τα πάντα. Ήταν για τη δική μου εμπει­ρία, ως γιατρού, μία από τις σπάνιες – για να μην πω μονα­δική – περι­πτώ­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουν με αυτόν τον τρόπο το φάντα­σμα του θανάτου. Κι αυτή ίσως η συμπε­ρι­φορά του εξηγεί πολλά κομ­μά­τια της προ­σω­πι­κό­τη­τάς του διότι δεν ήταν εύκολο να δια­βά­σεις τον Ανδρέα. Όλοι λένε ότι ήταν εσω­στρε­φής. Πράγ­ματι, ήταν πολύ δύσκολο να δια­βά­σεις πίσω από τα γυαλιά και τα μάτια του, τη σκέψη του. Αυτός ήταν ο Παπαν­δρέου.