Alpha: Η δυναμική του ελληνικού τουρισμού και η πρόκληση του κορωνοϊού

Οι θετικές προ­ο­πτι­κές του κλάδου στη­ρί­ζο­νται σε μια σειρά παρα­γό­ντων, όπως η εντυ­πω­σιακή αύξηση των εισερ­χό­με­νων του­ρι­στών και αντί­στοιχα των εισπρά­ξεων από σημα­ντι­κές αγορές όπως η Βρε­τα­νία και οι ΗΠΑ -εξελίξεις που συν­δέ­ο­νται με την ενί­σχυση του δολα­ρίου έναντι του ευρώ και την μείωση της αβε­βαιό­τη­τας σχετικά με το Brexit και τη μελ­λο­ντική συμ­φω­νία.

Επίσης, η αξιο­ση­μεί­ωτη ποσο­τική και ποιο­τική ανα­βάθ­μιση του ξενο­δο­χεια­κού δυνα­μι­κού της χώρας εκτι­μά­ται ότι θα ενι­σχύ­σει τις του­ρι­στι­κές ροές, βελ­τιώ­νο­ντας παράλ­ληλα τις προ­ο­πτι­κές του κλάδου. Στον αντί­ποδα, οι κίν­δυ­νοι που αντι­με­τω­πί­ζει ο του­ρι­σμός συν­δέ­ο­νται κυρίως με την υπο­χώ­ρηση της παγκό­σμιας οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας και δη της ευρω­παϊ­κής, καθώς και με την ένταση των ανη­συ­χιών ανα­φο­ρικά με την επι­δη­μία του ιού Covid-19 και τις επι­πτώ­σεις της στον παγκό­σμιο του­ρι­σμό και την πραγ­μα­τική οικο­νο­μία.

Σύμφωνα, άλλωστε, με την επι­κε­φα­λής του Διε­θνούς Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου Kristalina Georgieva, μία πρώτη εκτί­μηση για την επί­δραση του Covid-19 στην παγκό­σμια οικο­νο­μία, είναι η περαι­τέρω επι­βρά­δυνση του ρυθμού μεγέ­θυν­σης του παγκό­σμιου ΑΕΠ κατά 0,1 ποσο­στιαία μονάδα. Επι­πλέον, σύμφωνα με τις προ­βλέ­ψεις της Goldman Sachs η επί­πτωση της επι­δη­μίας στο ρυθμό αύξησης του παγκό­σμιου ΑΕΠ, θα κυμαν­θεί μεταξύ 0,15%-0,3%.

Το σημείο εκκί­νη­σης για τη διε­ρεύ­νηση των πιθανών επι­πτώ­σεων της επι­δη­μίας του Covid-19 στον ελλη­νικό και ευρω­παϊκό του­ρι­σμό, είναι η σύγκρισή της με την επι­δη­μία του ιού SARS που εκδη­λώ­θηκε το 2003 στην Κίνα. Σύμφωνα με τα τελευ­ταία στα­τι­στικά στοι­χεία, ο ιός Covid-19 φαί­νε­ται να είναι περισ­σό­τερο μολυ­σμα­τι­κός, παρά το γεγονός ότι ο δείκτης θνη­τό­τη­τάς του (3,4% με βάση τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία), είναι χαμη­λό­τε­ρος από τον αντί­στοιχο του SARS (11%).

Επι­πλέον, στην πρό­σφατη έκθεση της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής Του­ρι­σμού (European Travel Commission, Quarterly Report, Q4/2019), ανα­φέ­ρε­ται ότι την περίοδο της επι­δη­μίας του SARS, οι αφίξεις του­ρι­στών από την Κίνα σε ευρω­παϊ­κούς προ­ο­ρι­σμούς υπο­χώ­ρη­σαν κατά 7% και αντί­στοιχα από άλλες ασια­τι­κές χώρες κατά 8%.

Ωστόσο, υπάρ­χουν σημα­ντι­κοί παρά­γο­ντες που καθι­στούν τη σύγ­χρονη επι­δη­μία περισ­σό­τερο επώδυνη.

Πρώτον, η Κίνα σήμερα αντι­προ­σω­πεύει το 16% του παγκό­σμιου ΑΕΠ, έναντι 4% κατά τη διάρ­κεια της επι­δη­μίας του SARS. Δεύ­τε­ρον, η δια­φαι­νό­μενη εξά­πλωση στη γει­το­νική Ιταλία και η δημιουρ­γία ανη­συ­χιών, ενδέ­χε­ται να πλήξει σημα­ντικά τις αερο­με­τα­φο­ρές ακόμη και ενδο­ευ­ρω­παϊκά. Σύμφωνα με την International Air Transport Association (IATA), η μειω­μένη επι­βα­τική κίνηση ανα­μέ­νε­ται να προ­κα­λέ­σει απώ­λειες εσόδων στον κλάδο των αερο­με­τα­φο­ρών, της τάξης των $29,3 δισ. το 2020.

Από την άλλη πλευρά είναι ιδιαί­τερα σημα­ντικό το γεγονός ότι στην Ελλάδα το 85% περίπου των επι­σκέ­ψεων του­ρι­στών διε­ξά­γε­ται κατά την περίοδο Μαΐου – Οκτω­βρίου. Το εποχικό αυτό πρότυπο δίδει τη δυνα­τό­τητα απορ­ρό­φη­σης των αρχικών κρα­δα­σμών στις του­ρι­στι­κές ροές, ενώ παράλ­ληλα οι υψηλές θερ­μο­κρα­σίες της περιό­δου αυτής εξα­σθε­νούν τη δυνα­τό­τητα μετά­δο­σης του ιού.

Ο Του­ρι­σμός το 2019

Η συνει­σφορά του του­ρι­σμού στην οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα της χώρας μας είναι πολύ σημα­ντική, καθώς σύμφωνα με το World Travel & Tourism Council, εκτι­μά­ται ότι η άμεση συμβολή του κλάδου υπερέβη το 10% του Ακα­θα­ρί­στου Εγχω­ρίου Προ­ϊ­ό­ντος το 2018, ενώ η συνο­λική συμβολή του, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της έμμεσης και της επα­γό­με­νης (ιδιω­τι­κές και δημό­σιες επεν­δύ­σεις, δαπάνες για την αγορά προϊόντων-υπηρεσιών, δαπάνες απα­σχο­λού­με­νων του κλάδου), ξεπέ­ρασε το 20%. Η πρό­βλεψη του ίδιου οργα­νι­σμού είναι ότι το 2028, η συνο­λική συμβολή του του­ρι­σμού θα ανέλθει σε 22,7% του ΑΕΠ.

Ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των αφίξεων, ωστόσο, σύμφωνα με τα στοι­χεία που δημο­σί­ευσε την προη­γού­μενη εβδο­μάδα η Τράπεζα της Ελλάδος, ήταν ηπιό­τε­ρος σε σύγκριση με τα προη­γού­μενα έξι έτη (2019:+4,1%, έναντι +11,8% κατά μέσο όρο το διά­στημα 2013-2018). Ανα­φο­ρικά με την προ­έ­λευση των του­ρι­στών στη χώρα μας, ενι­σχύ­θη­καν ελαφρώς οι αφίξεις από χώρες εκτός Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, καθώς το ποσοστό τους δια­μορ­φώ­θηκε σε 29,7%, από 29,0% το 2018. Ειδι­κό­τερα σε ό,τι αφορά τους επι­σκέ­πτες από τις ΗΠΑ (+7,4% το 2019), παρά­γο­ντες όπως ο ισχυρός ρυθμός αύξησης της απα­σχό­λη­σης και ως εκ τούτου τα χαμηλά ποσοστά ανερ­γίας, η αύξηση των μισθών και η ενί­σχυση του δολα­ρίου έναντι του ευρώ, κατέ­στη­σαν τους ευρω­παϊ­κούς προ­ο­ρι­σμούς ιδιαί­τερα ελκυ­στι­κούς για τους Αμε­ρι­κα­νούς ταξι­διώ­τες (European Travel Commission, European Tourism, Trends & Prospects, Φεβρουά­ριος 2020).

Σημα­ντικά επω­φε­λή­θη­καν, εκτός από την Ελλάδα και οι υπό­λοι­πες χώρες της Νότιας Ευρώπης και της Μεσο­γείου, με τις αφίξεις από τις ΗΠΑ να έχουν αυξηθεί το 2019 κατά 30% στην Τουρκία, 27% στην Κύπρο και 26% στο Μαυ­ρο­βού­νιο.

Αξιο­ση­μεί­ωτη άνοδο σημεί­ωσε το 2019 και η εισερ­χό­μενη ταξι­διω­τική κίνηση από το Ηνωμένο Βασί­λειο (+18,9%), ενώ το 2018 είχε κατα­γρα­φεί μείωση σε ετήσια βάση (-2,0%), παρά την αβε­βαιό­τητα που επι­κρά­τησε κατά τη διάρ­κεια του έτους σχετικά με την έξοδο της χώρας από την Ευρω­παϊκή Ένωση, αλλά και την κατάρ­ρευση της βρε­τα­νι­κής εται­ρείας Thomas Cook, ενός από τα μεγα­λύ­τερα ταξι­διω­τικά πρα­κτο­ρεία παγκο­σμίως.

Παρά την ηπιό­τερη αύξηση των του­ρι­στι­κών αφίξεων το 2019 σε σύγκριση με τα προη­γού­μενα έτη, η άνοδος των ταξι­διω­τι­κών εισπρά­ξεων ήταν ισχυρή, καθώς ο ρυθμός αύξησής τους ανήλθε σε 12,8%, έναντι 7,7% ετησίως, κατά μέσο όρο μεταξύ 2013 και 2018. Αυξη­μένη κατά 8,5% ήταν και η δαπάνη ανά ταξίδι των μη κατοί­κων στην Ελλάδα, η οποία δια­μορ­φώ­θηκε σε €563,9, από €519,6 το 2018. Επι­πλέον, ισχυροί ήταν και οι ρυθμοί αύξησης των ταξι­διω­τι­κών εισπρά­ξεων ανά χώρα προ­έ­λευ­σης, με τα έσοδα από το Ηνωμένο Βασί­λειο να έχουν αυξηθεί κατά 31,9%, από τη Ρωσία κατά 27,3% και από τις ΗΠΑ κατά 14,2%. Παράλ­ληλα, παρά την πτώση των αφίξεων από τη Γερ­μα­νία, οι αντί­στοι­χες εισπρά­ξεις μειώ­θη­καν οριακά (-0,2%).

Σημα­ντική παρά­με­τρος που επη­ρε­ά­ζει τη ζήτηση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος μιας χώρας, είναι οι σχε­τι­κές τιμές και η φορο­λο­γία. Στην έκθεση European Travel Commission, European Tourism, Trends & Prospects (Φεβρουά­ριος 2020), σημειώ­νε­ται ότι η ζήτηση είναι αυξη­μένη για προ­ο­ρι­σμούς, όπου ισχύει έκπτωση στο φόρο προ­στι­θέ­με­νης αξίας (ΦΠΑ) του­ρι­στι­κών κατα­λυ­μά­των. Εάν εξε­τα­σθούν οι «γενικοί» συντε­λε­στές ΦΠΑ αγαθών και υπη­ρε­σιών, καθώς και οι «ειδικοί» συντε­λε­στές ΦΠΑ που ισχύουν στα κατα­λύ­ματα, για κάθε χώρα της ΕΕ-27, παρα­τη­ρεί­ται ότι σε όλες τις χώρες εκτός της Δανίας, οι συντε­λε­στές ΦΠΑ στα κατα­λύ­ματα είναι χαμη­λό­τε­ροι σε σύγκριση με τους συντε­λε­στές που ισχύουν για την πλειο­νό­τητα των προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών.

Στην Ελλάδα συγκε­κρι­μένα, η διαμονή φορο­λο­γεί­ται με 13%, συντε­λε­στής που είναι ο πέμπτος υψη­λό­τε­ρος μεταξύ των χωρών της ΕΕ-27, έναντι 24% που ισχύει γενικά, για αγαθά και υπη­ρε­σίες. Τέλος, στις περισ­σό­τε­ρες αντα­γω­νί­στριες χώρες, ως προς τον του­ρι­σμό, οι συντε­λε­στές στη διαμονή είναι χαμη­λό­τε­ροι.

Συγκε­κρι­μένα ο ΦΠΑ σε ξενοδοχεία-καταλύματα ανέρ­χε­ται σε 10% στην Ιταλία και την Ισπανία, 9% στην Κύπρο και 6% στην Πορ­το­γα­λία. Αντί­θετα, στην Κροατία ισχύει φορο­λο­γι­κός συντε­λε­στής ύψους 13% στη διαμονή, όπως και στην Ελλάδα, ενώ η φορο­λο­γία σε αγαθά και υπη­ρε­σίες γενικά είναι υψη­λό­τερη από ότι στη χώρα μας (25%). Τέλος, στην Τουρκία ο ΦΠΑ σε ξενοδοχεία-καταλύματα είναι σχεδόν μηδε­νι­κός.

Όπως επι­ση­μαί­νε­ται στην έκθεση της European Travel Commission, στην Τουρκία έχει ενι­σχυ­θεί ο θεμα­τι­κός του­ρι­σμός, όπως για παρά­δειγμα ο ιατρι­κός του­ρι­σμός, ο οποίος είναι ιδιαί­τερα σημα­ντι­κός κατά τη διάρ­κεια των θερινών μηνών. Η εισερ­χό­μενη ταξι­διω­τική κίνηση έχει υπο­στη­ρι­χθεί περαι­τέρω από την αδύναμη τουρ­κική λίρα. Ισχυρή, επίσης, είναι η ανά­πτυξη του του­ρι­σμού της Πορ­το­γα­λίας σε όρους αφίξεων (+7,5%) και της Κρο­α­τίας (+5,0%).

Προ­ο­πτι­κές και Κίν­δυ­νοι το 2020

Ο του­ρι­στι­κός κλάδος στην Ελλάδα παρου­σιά­ζει και εφέτος θετικές προ­ο­πτι­κές και -παρά τις προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζει διεθνώς ο τουρισμός- ανα­μέ­νε­ται να παρου­σιά­σει ισχυρά σημάδια ανθε­κτι­κό­τη­τας. Συνο­ψί­ζο­ντας:

• Η ενί­σχυση του δολα­ρίου έναντι του ευρώ, εκτι­μά­ται ότι θα έχει θετική επί­πτωση στις αφίξεις του­ρι­στών από τις ΗΠΑ, ειδικά αν ληφθεί υπόψη ότι η του­ρι­στική αγορά των ΗΠΑ είναι η πιο σημα­ντική -από τη Βόρειο Αμερική- για τη χώρα μας. Το 2019 οι αφίξεις από τις ΗΠΑ σημεί­ω­σαν σημα­ντική άνοδο κατά 7,4%, έναντι της πολύ υψηλής αύξησης κατά 27% το 2018.

• Το 2019 σημειώ­θηκε εντυ­πω­σιακή αύξηση βρε­τα­νών του­ρι­στών στη χώρα μας (18,9%), παρά την πολι­τική αβε­βαιό­τητα σχετικά με το Brexit καθ’ όλη τη διάρ­κεια του προη­γού­με­νου έτους.

• Σύμφωνα με πρό­σφατη μελέτη του ΙΤΕΠ, την περίοδο 2017-2019 τα ξενο­δο­χεία της Ελλάδας δαπά­νη­σαν για ανα­και­νί­σεις ποσό ύψους €2,9 δισ., κατα­γρά­φο­ντας μια σταθερή επέν­δυση 1 δισ. ευρώ ανά έτος. Η έρευνα ανα­δει­κνύει την τερά­στια συμβολή των ξενο­δο­χείων της χώρας σε επεν­δύ­σεις και απα­σχό­ληση, γεγονός που υπο­δη­λώ­νει τον κατα­λυ­τικό ρόλο των ξενο­δο­χείων στον του­ρι­στικό κλάδο, αλλά και ευρύ­τερα στην ελλη­νική οικο­νο­μία. Επι­πλέον, οι εκτι­μή­σεις των ξενο­δό­χων για τα βασικά τους μεγέθη το 2020 είναι ότι θα παρα­μεί­νουν στα ίδια επίπεδα, με ποσοστά από 50%-65%. Το 25% περίπου των ερω­τη­θέ­ντων δήλωσε ότι για το 2020 περι­μέ­νει αύξηση στην τιμή, την πλη­ρό­τητα και τον κύκλο εργα­σιών. Το πόρισμα της μελέτης, μεταξύ άλλων, επι­βε­βαιώ­νει τη βελ­τί­ωση του ξενο­δο­χεια­κού δυνα­μι­κού της χώρας, που είναι βασική παρά­με­τρος για την προ­σέλ­κυση περισ­σό­τε­ρων του­ρι­στών στη χώρα μας και επο­μέ­νως για τη βελ­τί­ωση των προ­ο­πτι­κών του κλάδου. Ενδει­κτικά ανα­φέ­ρε­ται ότι με βάση στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ, το μερίδιο των ξενο­δο­χείων 5 και 4 αστέρων στο σύνολο των ξενο­δο­χεια­κών μονάδων αυξή­θηκε από 11,7% το 2004 σε 21,8% το 2018, ενώ το πλήθος των ξενο­δο­χεια­κών μονάδων αυξή­θηκε από 8.899 σε 9.783 (+9,9%) αντί­στοιχα.

• Μια άλλη παρά­με­τρος που επι­βε­βαιώ­νει την υψηλή ποιό­τητα των εγχώ­ριων ξενο­δο­χεια­κών μονάδων είναι η πρώτη θέση που κατέχει η χώρα μας στο Γενικό Δείκτη Ικα­νο­ποί­η­σης των Ξενο­δο­χείων (87,5%), σε σχέση με τους κύριους αντα­γω­νι­στές της, τον Ιανουά­ριο 2020 (INSETE). Στη δεύτερη θέση βρί­σκε­ται η Κροατία με 86,3% ενώ ακο­λου­θούν η Κύπρος και η Ισπανία με 85,9% και 85,3% αντί­στοιχα. Έπεται η Ιταλία με 84,2% και ακο­λου­θεί η Τουρκία με 83,2%. Στην τελευ­ταία θέση βρί­σκε­ται η Γαλλία με 78,7%.

Ωστόσο, εκτός από τις θετικές προ­ο­πτι­κές για το 2020, ο κλάδος του του­ρι­σμού αντι­με­τω­πί­ζει και σημα­ντι­κές προ­κλή­σεις, οι οποίες συνο­ψί­ζο­νται στις εξής:

• Η συνέ­χιση της πτω­τι­κής τάσης που παρα­τη­ρή­θηκε το 2019 στις του­ρι­στι­κές αφίξεις από τη Γερ­μα­νία, η οποία παρα­δο­σιακά απο­τε­λεί μία από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες ευρω­παϊ­κές αγορές για τον του­ρι­στικό κλάδο στην Ελλάδα. Συγκε­κρι­μένα, οι αφίξεις από τη Γερ­μα­νία σημεί­ω­σαν πτώση κατά 8,1% το 2019, έναντι αύξησης 18,2% το 2018, γεγονός που συν­δέ­ε­ται με την κάμψη της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τάς της.

• Η επι­βρά­δυνση του ρυθμού μεγέ­θυν­σης στη Ζώνη του Ευρώ το 2019 και μια μεγα­λύ­τερη του ανα­με­νο­μέ­νου επι­βρά­δυνση της παγκό­σμιας ανά­πτυ­ξης το 2020 (εξαι­τίας παρα­γό­ντων όπως η άνοδος του εμπο­ρι­κού προ­στα­τευ­τι­σμού, η αύξηση των γεω­πο­λι­τι­κών εντά­σεων, οι εντει­νό­με­νες προ­σφυ­γι­κές ροές και κυρίως οι αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις από το ξέσπα­σμα της επι­δη­μίας του κορω­νοϊού Covid-19 που ανα­λύ­θη­καν εκτενώς στο πρώτο τμήμα του παρό­ντος Δελτίου) ενδέ­χε­ται να έχουν αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στις αφίξεις και τις ταξι­διω­τι­κές εισπρά­ξεις.

πηγή euro2day.gr