Η Άγκυρα ανοίγει μέτωπο «Στρατηγικού Βάθους»

• Ο Χακάν Φιντάν μιλά πλέον για «Τούρ­κους» των Δωδε­κα­νή­σων

Η Άγκυρα επα­νέρ­χε­ται δυνα­μικά σε μια επι­κίν­δυνη ρητο­ρική, ανοί­γο­ντας νέο μέτωπο στο Αιγαίο. Με δηλώ­σεις που αμφι­σβη­τούν θεμε­λιω­μέ­νες διε­θνείς πραγ­μα­τι­κό­τη­τες, ο Τούρκος υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Χακάν Φιντάν επα­να­φέ­ρει στο προ­σκή­νιο το αφήγημα περί «Τούρκων των Δωδε­κα­νή­σων» και «τουρ­κι­κής μειο­νό­τη­τας» στη Δυτική Θράκη. Μιλώ­ντας στην επι­τροπή προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού της τουρ­κι­κής Εθνο­συ­νέ­λευ­σης, κατη­γό­ρησε την Ελλάδα για «άδικες πρα­κτι­κές» και «περιο­ρι­σμούς», επι­χει­ρώ­ντας να κατα­σκευά­σει μια εικόνα στο­χο­ποί­η­σης πλη­θυ­σμών που δεν ανα­γνω­ρί­ζο­νται ούτε ιστο­ρικά ούτε νομικά. Την ίδια ώρα, η τουρ­κική ειδη­σε­ο­γρα­φία κατα­γρά­φει αυξη­μένο αριθμό δημο­σιευ­μά­των που προ­ω­θούν την ιδέα ύπαρξης «τουρ­κι­κής παρου­σίας» στα Δωδε­κά­νησα, ενώ πολ­λα­πλα­σιά­ζο­νται και οι «ιδιω­τι­κές» επι­σκέ­ψεις με θρη­σκευ­τικό μανδύα, οι οποίες δια­τη­ρούν κανάλια επι­κοι­νω­νίας με επι­λεγ­μένα τμήματα τοπικών κοι­νο­τή­των, τρο­φο­δο­τώ­ντας καχυ­πο­ψία. Ο Φιντάν συνέ­δεσε την επι­θε­τική ρητο­ρική του με τα Μέτρα Οικο­δό­μη­σης Εμπι­στο­σύ­νης, ισχυ­ρι­ζό­με­νος ότι η δια­δι­κα­σία «ανα­βί­ωσε» μετά τους σει­σμούς του 2023, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας τη συνά­ντηση στη Σμύρνη τον Οκτώ­βριο του 2025. Παρ’ όλα αυτά, επέ­μεινε ότι η Άγκυρα θα συνε­χί­σει «με απο­φα­σι­στι­κό­τητα» πρω­το­βου­λίες για την προ­στα­σία, όπως ισχυ­ρί­ζε­ται, των «ομο­ε­θνών» της. Μια δια­τύ­πωση που δια­τη­ρεί αναλ­λοί­ωτη την τουρ­κική πίεση, την ώρα που η Αθήνα επι­διώ­κει υπεύ­θυνο διάλογο και στα­θε­ρό­τητα.

Τι ερω­τή­ματα γεννά η κίνηση της Τουρ­κίας

Η απόφαση της Τουρ­κίας να ανοίξει ζήτημα «τουρ­κι­κής μειο­νό­τη­τας» στα Δωδε­κά­νησα έχει πολ­λα­πλές ανα­γνώ­σεις. Πρώτον, τα Δωδε­κά­νησα ενσω­μα­τώ­θη­καν στην Ελλάδα με τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρι­σίων το 1947. Η συνθήκη δεν περι­λαμ­βά­νει καμία αναφορά σε μειο­νό­τητα και, επι­πλέον, η Τουρκία δεν απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­μενο μέρος. Αυτό σημαί­νει ότι δεν έχει ούτε δικαιο­δο­σία ούτε νομικό πάτημα να διεκ­δι­κεί εμπλοκή. Παρ’ όλα αυτά, επι­μέ­νει σε ένα αφήγημα που δεν αντέχει σε έλεγχο. Δεύ­τε­ρον, η προβολή μειο­νο­τι­κών ζητη­μά­των λει­τουρ­γεί για την Άγκυρα ως μέσο «διεύ­ρυν­σης ατζέ­ντας». Μετα­φέ­ρο­ντας τη συζή­τηση από τις διεκ­δι­κή­σεις στο Αιγαίο και τις θαλάσ­σιες ζώνες σε «θέματα κοι­νο­τή­των», δημιουρ­γεί πολ­λα­πλά πεδία πίεσης. Ένα νέο τετε­λε­σμένο σε επίπεδο λόγου μπορεί να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί ως εφαλ­τή­ριο για μελ­λο­ντι­κές απαι­τή­σεις ή ως μοχλός στην επα­να­φορά της θεωρίας περί «γκρίζων ζωνών». Τρίτον, η τουρ­κική ρητο­ρική συν­δέ­ε­ται με το τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο και τη συζή­τηση για ΑΟΖ και υφα­λο­κρη­πίδα, καθώς η Άγκυρα επι­διώ­κει να αμφι­σβη­τή­σει την πλήρη επήρεια των νησιών. Η επί­κληση δήθεν «κοι­νο­τή­των» σε Ρόδο και Κω απο­τε­λεί προ­λη­πτική στρα­τη­γική, δηλαδή ένα αφήγημα που μπορεί να αξιο­ποι­η­θεί αν Ελλάδα και Τουρκία οδη­γη­θούν στη Χάγη. Τέλος, δεν πρέπει να υπο­τι­μη­θεί η διά­σταση της εσω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Η Τουρκία συχνά κατα­φεύ­γει σε εθνι­κι­στική ρητο­ρική όταν αντι­με­τω­πί­ζει οικο­νο­μική ή πολι­τική πίεση. Οι ανα­φο­ρές σε «ομο­ε­θνείς» λει­τουρ­γούν ως εργα­λείο συσπεί­ρω­σης, παρου­σιά­ζο­ντας την Άγκυρα ως «προ­στά­τιδα» των Τούρκων όπου κι αν βρί­σκο­νται.

Η θεωρία του «Στρα­τη­γι­κού Βάθους»

Προ­βλη­μα­τι­σμό προ­κα­λεί η ευρύ­τερη στρα­τη­γική πίσω από τις κινή­σεις αυτές. Η τακτική της Άγκυρας δεν είναι τυχαία. Εδρά­ζε­ται στη θεωρία του «Στρα­τη­γι­κού Βάθους» του Αχμέτ Ντα­βού­το­γλου, σύμφωνα με την οποία η Τουρκία οφείλει να αντι­με­τω­πί­ζει τις μου­σουλ­μα­νι­κές κοι­νό­τη­τες σε γει­το­νι­κές περιο­χές ως φυσικές προ­ε­κτά­σεις της δικής της επιρ­ροής. Με αυτό το σκε­πτικό, κάθε τέτοια κοι­νό­τητα, υπαρκτή ή επι­νοη­μένη, μπορεί να μετα­τρα­πεί σε μοχλό πίεσης. Η Κύπρος απο­τέ­λεσε το πρώτο μεγάλο πεδίο εφαρ­μο­γής της θεωρίας. Σήμερα, η Άγκυρα επι­χει­ρεί να την επε­κτεί­νει στη Θράκη και στα Δωδε­κά­νησα, επι­μέ­νο­ντας σε ένα αφήγημα «κατα­πί­ε­σης» του μου­σουλ­μα­νι­κού στοι­χείου. Παράλ­ληλα, οι δηλώ­σεις για τα χωρικά ύδατα, τη «νατοϊκή αδικία» και τη συμ­με­τοχή σε μηχα­νι­σμούς ασφα­λείας συν­θέ­τουν μια στρα­τη­γική παρα­γω­γής αβε­βαιό­τη­τας, μια μορφή εξα­να­γκα­στι­κής διπλω­μα­τίας που επι­διώ­κει να μετα­βά­λει στα­διακά τις ισορ­ρο­πίες. Η αναφορά Φιντάν σε «Τούρ­κους των Δωδε­κα­νή­σων», αν και στε­ρεί­ται κάθε νομικής θεμε­λί­ω­σης, λει­τουρ­γεί ως χρήσιμο εργα­λείο καθώς ενι­σχύει την τουρ­κική επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία, προ­σφέ­ρει νέες ευκαι­ρίες πίεσης, δημιουρ­γεί θόρυβο σε ευρω­παϊκό επίπεδο (ειδικά μετά το ελλη­νικό βέτο στο πρό­γραμμα Safe) και ανοίγει χώρο για διεκ­δι­κή­σεις.

Τι λέει το Διεθνές Δίκαιο

• Τα Δωδε­κά­νησα ενσω­μα­τώ­θη­καν στην Ελλάδα το 1947 με τη Συνθήκη των Παρι­σίων

• Η συνθήκη δεν ανα­φέ­ρει καμία μειο­νό­τητα

• Η Τουρκία δεν είναι συμ­βαλ­λό­μενο μέρος της Συν­θή­κης των Παρι­σίων

• Η Συνθήκη της Λωζάνης (1923) ρυθ­μί­ζει απο­κλει­στικά τη Μου­σουλ­μα­νική Μειο­νό­τητα της Θράκης

• Η Λωζάνη ανα­γνω­ρί­ζει θρη­σκευ­τική, όχι «εθνική» μειο­νό­τητα

• Άρα η Τουρκία δεν έχει κανένα νομικό έρεισμα να μιλά για «Τούρ­κους των Δωδε­κα­νή­σων