Πώς οι γονείς μπορούν να προστατεύσουν τα παιδιά τους από τις ιντερνετικές “παγίδες” και τα “παιχνίδια αυτοκτονίας”

Ένα «παι­χνί­δι αυ­το­κτο­νί­ας», η «μπλε φά­λαι­να», που πρω­το­εμ­φα­νί­στη­κε στη Ρωσία, πριν από με­ρι­κά χρό­νια, «έφτα­σε» μέσα στο 2017 και στην Ελ­λά­δα, βά­ζο­ντας σε κίν­δυ­νο τη ψυ­χι­κή και σω­μα­τι­κή υγεία των ανη­λί­κων, κυ­ρί­ως. Ιστο­σε­λί­δες στη Ρωσία προ­σπά­θη­σαν να συ­σχε­τί­σουν τον αυ­ξη­μέ­νο αριθ­μό αυ­το­κτο­νιών ατό­μων νε­α­ρής ηλι­κί­ας με «κά­ποιο παι­χνί­δι» και με ορι­σμέ­νες δια­δι­κτυα­κές ομά­δες (social groups), οι οποί­ες σε προ­σκα­λού­σαν να γί­νεις μέλος τους ή να εκτε­λέ­σεις ορι­σμέ­νες δο­κι­μα­σί­ες.

Οι συ­σχε­τι­σμοί με το επι­κίν­δυ­νο φαι­νό­με­νο εντά­θη­καν όταν τον πε­ρα­σμέ­νο Φε­βρουά­ριο δύο νε­α­ρές κο­πέ­λες έδω­σαν τέλος στη ζωή τους, μια εκ των οποί­ων ανάρ­τη­σε μια «μπλε φά­λαι­να». Η ονο­μα­σία του φαι­νο­μέ­νου έχει δοθεί στην «μπλε φά­λαι­να», καθώς το συ­γκε­κρι­μέ­νο θη­λα­στι­κό, πολ­λές φορές χάνει το προ­σα­να­το­λι­σμό του από το υπό­λοι­πο κο­πά­δι και εξο­κεί­λει στη στε­ριά, κα­τα­λή­γο­ντας σε θά­να­το, λόγω έλ­λει­ψης οξυ­γό­νου και βλά­βης των ζω­τι­κών του ορ­γά­νων. Με αυτό το συ­σχε­τι­σμό θέ­λουν να πα­ρα­κι­νή­σουν παι­διά νε­α­ρής ηλι­κί­ας να απο­μα­κρυν­θούν από το «κο­πά­δι της κοι­νω­νί­ας» και να «ξε­χω­ρί­σουν».

Όπως έγινε γνω­στό, στη Ρωσία πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν συλ­λή­ψεις δια­χει­ρι­στών δια­δι­κτυα­κών ομά­δων (τα επο­νο­μα­ζό­με­να groups θα­νά­του), που πα­ρα­κι­νού­σαν νέα παι­διά να προ­κα­λέ­σουν σω­μα­τι­κές ή ψυ­χι­κές βλά­βες στον εαυτό τους. Στην κα­τά­θε­σή τους οι συ­γκε­κρι­μέ­νοι δια­χει­ρι­στές υπο­στή­ρι­ξαν πως ήθε­λαν απλώς να αυ­ξή­σουν την κυ­κλο­φο­ρία των groups σε δη­μο­τι­κό­τη­τα και απή­χη­ση στο δια­δί­κτυο και είχαν ανα­λά­βει το ρόλο της κά­θαρ­σης, ώστε να «εξα­γνί­σουν την κοι­νω­νία από τους αν­θρώ­πους – από­βλη­τα που ζού­σαν ανά­με­σά τους».

Ση­μειώ­νε­ται, ότι ο τρό­πος λει­τουρ­γί­ας των συ­γκε­κρι­μέ­νων δια­δι­κτυα­κών παι­χνι­διών απο­τε­λεί μέρος ενός άλλου φαι­νο­μέ­νου, του λε­γό­με­νου «grooming», δη­λα­δή της απο­πλά­νη­σης και πα­ρα­πλά­νη­σης ανη­λί­κων. Η δια­δι­κα­σία αυτή πραγ­μα­το­ποιεί­ται δια­δι­κτυα­κά, ξε­κι­νώ­ντας από άγνω­στα αι­τή­μα­τα φι­λί­ας, μέσω μη­νυ­μά­των ηλε­κτρο­νι­κού τα­χυ­δρο­μεί­ου ή και κι­νη­τών, με σκοπό ο δρά­στης να «ψα­ρέ­ψει» υπο­ψή­φια θύ­μα­τα, νε­α­ρής ηλι­κί­ας. Ο δρά­στης γνω­ρί­ζει πως ο έφη­βος δεν θα αντα­πο­κρι­θεί στο μή­νυ­μα ή ερώ­τη­ση που θα στεί­λει, όπως «γεια σου, είμαι ο Χ. θέ­λεις να γί­νου­με φίλοι», αλλά στο «γεια σου, είμαι ο Χ. θες να παί­ξεις ένα παι­χνί­δι που θα τε­στά­ρει τις ικα­νό­τη­τες σου»; Αρ­χί­ζο­ντας να παί­ζει ο δρά­στης δια­δι­κτυα­κά παι­χνί­δια, τα πε­ρισ­σό­τε­ρα εκ των οποί­ων έχουν τον δικό τους χώρο επι­κοι­νω­νί­ας (chat rooms), προ­σπα­θεί να μειώ­σει τις ανα­στο­λές του παι­διού, δη­μιουρ­γώ­ντας έτσι ένα συ­ναι­σθη­μα­τι­κό δεσμό μαζί του, με τε­λι­κό σκοπό να τον εμπι­στευ­τεί και να τον θε­ω­ρή­σει δικό του άν­θρω­πο.

Ση­μα­σία δεν έχει το όνομα ενός δια­δι­κτυα­κού παι­χνι­διού, αλλά το πόσο επι­κίν­δυ­νο και πα­ρά­τολ­μο μπο­ρεί να γίνει. Άλ­λω­στε σε αυτό «πο­ντά­ρουν» και όσοι έχουν δη­μιουρ­γή­σει αυτές τις προ­κλή­σεις. Δη­λα­δή, πε­ριέρ­γεια, άγνοια κίν­δυ­νου, αντι­πα­λό­τη­τα, μι­μη­τι­σμό, θάρ­ρος, τόλμη και προ­κλη­τι­κό­τη­τα των ατό­μων νε­α­ρής ηλι­κί­ας. Ένα παιδί που είναι πε­ρι­θω­ριο­ποι­η­μέ­νο στο σχο­λείο και την οι­κο­γέ­νειά του, μπο­ρεί, λέ­γο­ντας ότι έχει κάνει αυτή τη δο­κι­μα­σία ή «πως διά­λε­ξαν εμένα», να «δια­κρι­θεί», εφό­σον δεν έχει τις δυ­να­τό­τη­τες να ξε­χω­ρί­σει σε άλ­λους το­μείς, κα­τα­φέρ­νο­ντας έτσι να συ­γκε­ντρώ­σει την προ­σο­χή και τα βλέμ­μα­τα των υπο­λοί­πων. Αυτό πολύ εύ­κο­λα μπο­ρεί να γίνει όχι μόνο στο σχο­λείο, αλλά και ανε­βά­ζο­ντας ένα βί­ντεο ή γρά­φο­ντας με­ρι­κές λέ­ξεις σε μέσο κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης που χρη­σι­μο­ποιεί.

Το συ­γκε­κρι­μέ­νο φαι­νό­με­νο προ­κα­λεί πλέον πα­γκό­σμιο προ­βλη­μα­τι­σμό. Στην διά­δο­σή του και την απο­δο­χή του έχουν βα­σι­στεί όσοι ήθε­λαν να δια­δο­θεί πα­ντού. Πα­ρα­τη­ρεί­ται, πλέον, το φαι­νό­με­νο να βγαί­νουν στο δια­δί­κτυο χρή­στες δη­λώ­νο­ντας την επι­θυ­μία να παί­ξουν και να τους επι­λέ­ξουν. Σε όσες χώρες έχουν ανα­φερ­θεί πε­ρι­στα­τι­κά αυ­το­τραυ­μα­τι­σμού ή πρό­θε­ση εκ­δή­λω­σης αυ­το­κτο­νί­ας, δεν έχει γίνει άμεση σύν­δε­ση με το φαι­νό­με­νο και πολ­λές φορές λαμ­βά­νε­ται ως μια αυ­το­δια­δι­δό­με­νη δια­δι­κτυα­κή φάρσα. Η επι­κιν­δυ­νό­τη­τα των «παι­χνι­διών» λαμ­βά­νει ακραί­ες δια­στά­σεις. Από τη λήψη μιας ρι­ψο­κίν­δυ­νης selfie σε ένα πολύ ψηλό κτί­ριο μέχρι παι­χνί­δια πνιγ­μού (choking game) ή τις «νε­ράϊ­δες της φω­τιάς», όπου ζη­τεί­ται από μικρά κο­ρί­τσια να ανά­ψουν το γκάζι στην κου­ζί­να του σπι­τιού τους και να αυ­το­κτο­νή­σουν, ώστε να γί­νουν μετά … «νε­ράϊ­δες». Όλες αυτές οι προ­σκλή­σεις απλά αλ­λά­ζουν ονό­μα­τα και δο­κι­μα­σί­ες,έχουν,όμως, τον ίδιο σκοπό και στόχο: Να βρουν απή­χη­ση, αντα­πό­κρι­ση και να οδη­γή­σουν άτομα στην αυ­το­τι­μω­ρία τους.

Οδη­γί­ες προς τους γο­νείς για το δια­δί­κτυο

Στη ση­με­ρι­νή εποχή, της συ­νε­χούς και διαρ­κούς ενη­μέ­ρω­σης, όσο με­γά­λη είναι η πλη­ρο­φό­ρη­ση, αντί­στοι­χη είναι και η πα­ρα­πλη­ρο­φό­ρη­ση. Για αυτό χρειά­ζε­ται σωστή ενη­μέ­ρω­ση και ποιο­τι­κή επι­κοι­νω­νία. Ό,τι δια­βά­ζου­με και βλέ­που­με στο δια­δί­κτυο δεν είναι πάντα η αλή­θεια. Κα­θη­με­ρι­νά υπάρ­χουν κοντά στα 2 δισ. δια­θέ­σι­μες ιστο­σε­λί­δες που δια­βά­ζο­νται και πε­ρί­που 5 δισ. βί­ντεο που πα­ρα­κο­λου­θού­νται.

Εκα­τομ­μύ­ρια σε­λί­δες δη­μιουρ­γού­νται κα­θη­με­ρι­νά, ενώ ανε­βαί­νουν εκα­τομ­μύ­ρια βί­ντεο σε μέσα κοι­νω­νι­κής δι­κτύ­ω­σης. Επο­μέ­νως, σύμ­φω­να με τη Διεύ­θυν­ση Δί­ω­ξης Ηλε­κτρο­νι­κού Εγκλή­μα­τος:

Χρειά­ζε­ται σωστή ενη­μέ­ρω­ση και εξα­κρί­βω­ση της πλη­ρο­φο­ρί­ας. Πρέ­πει να επα­λη­θεύ­ου­με την πηγή όσων δια­βά­ζου­με. Δεν πρέ­πει να υπάρ­χει πα­νι­κός και κιν­δυ­νο­λο­γία από τη πλευ­ρά των γο­νέ­ων.

Δεν χρειά­ζε­ται ούτε άγχος, ούτε φόβος. Η ασφα­λής πλο­ή­γη­ση στο δια­δί­κτυο χρειά­ζε­ται. Θα πρέ­πει με ηρε­μία και υπο­μο­νή να μά­θουν και οι ίδιοι περί τίνος πρό­κει­ται και να το συ­ζη­τή­σουν με τα παι­διά, αλλά και με τους κα­τάλ­λη­λους αν­θρώ­πους, ώστε να το αντι­με­τω­πί­σουν με επι­τυ­χία. Σωστή ενη­μέ­ρω­ση, πα­ρα­γω­γι­κός χρό­νος καθώς και ορ­θο­λο­γι­κή χρήση. Χρειά­ζε­ται σωστή επι­κοι­νω­νία με το παιδί. Όχι απλά πως ήταν η μέρα του και η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά του, αλλά εποι­κο­δο­μη­τι­κός διά­λο­γος για να μά­θου­με πως αι­σθά­νε­ται και τι του συμ­βαί­νει.

Δεν μι­λά­με με αγνώ­στους στο δια­δί­κτυο. Ακόμα και αν μπού­με σε αυτή τη δια­δι­κα­σία προ­σπα­θού­με να επα­λη­θεύ­ου­με ποιος ή ποια είναι, βλέ­πο­ντας ποιους κοι­νούς φί­λους έχου­με που να γνω­ρί­ζου­με.

Σωστά μέτρα πρό­λη­ψης, σύμ­φω­να και με την ηλι­κία του παι­διού. Τα παι­διά είναι ευά­λω­τα και μια απλή δια­δι­κτυα­κή φιλία για αυτά μπο­ρεί να εξε­λι­χθεί σε υπό­θε­ση εκ­φο­βι­σμού, εκ­βια­σμού, και απει­λής όχι μόνο για το ίδιο το παιδί, αλλά και για τους αν­θρώ­πους γύρω του. Για πα­ρά­δειγ­μα «εάν δεν κά­νεις αυτό που σου λέω και δεν μου στεί­λεις αυτά που θέλω, θα κάνω κακό στους δι­κούς σου».

Οι γο­νείς δεν θα πρέ­πει να πα­νι­κο­βά­λο­νται με το άκου­σμα μιας φρά­σης, όπως για πα­ρά­δειγ­μα «μπλε φά­λαι­να». Στο πα­ρελ­θόν πα­ρα­τη­ρή­θη­καν πα­ρό­μοια επι­κίν­δυ­να φαι­νό­με­να, στα οποία ο θύτης πα­ρο­τρυ­νό­ταν να κάνει κακό στον εαυτό του, να το κα­τα­γρά­ψει και να το ανε­βά­σει στο δια­δί­κτυο, δεί­χνο­ντας τις ικα­νό­τη­τές του. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι πι­στεύ­ουν πως είναι μια ει­δι­κή εφαρ­μο­γή που πρέ­πει να ψά­ξεις να βρεις και να κα­τε­βά­σεις. Δυ­στυ­χώς, στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα είναι πολύ πιο απλά. Ο οποιοσ­δή­πο­τε μπο­ρεί να στεί­λει ένα μή­νυ­μα το οποίο να λέει: «Σε προ­κα­λώ να κά­νεις κάτι που δεν έχεις το θάρ­ρος». Και από αυτό το ση­μείο αρ­χί­ζουν όλα… Μπο­ρεί να έχει την μορφή ενός ηλε­κτρο­νι­κού μη­νύ­μα­τος, ενός chat, μίας πρό­σκλη­σης σε ένα άγνω­στο group-δια­δι­κτυα­κής ομά­δας, ένα άγνω­στο αί­τη­μα φι­λί­ας,ένα μή­νυ­μα στο κι­νη­τό ή ενός συν­δέ­σμου (link).

Πα­ράλ­λη­λα, οι γο­νείς που έχουν παι­διά ηλι­κί­ας μέχρι 9 ετών θα πρέ­πει να προ­σέ­χουν και να εφαρ­μό­ζουν τα εξής:

– Να θέ­σουν όρια δια­δι­κτυα­κής χρή­σης.

Το δια­δί­κτυο δεν θα πρέ­πει να πα­ρέ­χε­ται ως τρό­πος απα­σχό­λη­σης ή ψη­φια­κός κη­δε­μό­νας του παι­διού.

– Να θέ­σουν συ­γκε­κρι­μέ­νες χρο­νι­κές πε­ριό­δους, καθώς και τις ιστο­σε­λί­δες που θα βλέ­πουν τα παι­διά.

Θα πρέ­πει να ενερ­γο­ποι­η­θούν οι γο­νι­κοί έλεγ­χοι στις ηλε­κτρο­νι­κές συ­σκευ­ές και σε σχε­τι­κές ιστο­σε­λί­δες.

– Δεν θα πρέ­πει να δί­νο­νται προ­σω­πι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες μέσω δια­δι­κτύ­ου.

Η οποια­δή­πο­τε συ­ζή­τη­ση πρέ­πει να είναι εποι­κο­δο­μη­τι­κή, ακόμα και με τα άλλα μέλη της οι­κο­γέ­νειας, ώστε να υπάρ­χει κοινή γραμ­μή.

Για γο­νείς με παι­διά ηλι­κί­ας 10 ετών και άνω:

– Θα πρέ­πει να γίνει εποι­κο­δο­μη­τι­κή συ­ζή­τη­ση για το τι πρέ­πει να ανε­βαί­νει και να λέ­γε­ται στο δια­δί­κτυο.

– Δεν θα πρέ­πει να απο­τε­λεί το δια­δί­κτυο την απά­ντη­ση σε όλα τα ζη­τή­μα­τα της ηλι­κί­ας τους, από την εμ­φά­νι­ση, την υγεία, μέχρι και θέ­μα­τα ερω­τι­κού πε­ριε­χο­μέ­νου.

– Οι γο­νείς θα πρέ­πει να εξη­γή­σουν στα παι­διά τη δια­φο­ρά με­τα­ξύ εχε­μύ­θειας-εμπι­στευ­τι­κό­τη­τας και από­κρυ­ψης – υπεκ­φυ­γής. Ό,τι έχει σχέση με την ψυ­χι­κή και σω­μα­τι­κή υγεία δεν είναι ούτε παι­χνί­δι ούτε πρό­σκλη­ση, αλλά επι­κίν­δυ­νη πα­γί­δα για τους γο­νείς, αλλά και την ίδια τη ζωή των παι­διών τους.

Οι δρά­σεις της Διεύ­θυν­σης Δί­ω­ξης Ηλε­κτρο­νι­κού Εγκλή­μα­τος

Η Διεύ­θυν­ση Δί­ω­ξης Ηλε­κτρο­νι­κού Εγκλή­μα­τος της ΕΛ.ΑΣ, με επι­κε­φα­λής τον Γιώρ­γο Πα­πα­προ­δρό­μου, δίνει έναν ατέρ­μο­νο αγώνα για την πρό­λη­ψη, αλλά και δρα­στι­κή αντι­με­τώ­πι­ση των κιν­δύ­νων που εγκυ­μο­νεί το δια­δί­κτυο. «Αρ­χι­κά πρέ­πει να «κτί­σου­με» μια κουλ­τού­ρα εμπι­στο­σύ­νης και έτσι εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος να εί­μα­στε πιο θω­ρα­κι­σμέ­νοι και να έχου­με την ασφά­λεια ως ζη­τού­με­νο αγαθό», το­νί­ζει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά στο Αθη­ναϊ­κό – Μα­κε­δο­νι­κό Πρα­κτο­ρείο Ει­δή­σε­ων ο κ. Πα­πα­προ­δρό­μου.

«Εκτός από την κα­τα­στο­λή του Ηλε­κτρο­νι­κού Εγκλή­μα­τος, η Υπη­ρε­σία μας δίνει ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση και στην πρό­λη­ψή του», προ­σθέ­τει ο έμπει­ρος επι­κε­φα­λής της ΔΙΔΗΕ. «Στο πλαί­σιο αυτό έχει ανα­πτύ­ξει ένα σύ­νο­λο και­νο­τό­μων δρά­σε­ων με στόχο την ενη­μέ­ρω­ση και ευαι­σθη­το­ποί­η­ση των πο­λι­τών, του εμπο­ρι­κού κό­σμου, των εται­ριών καθώς και των δη­μό­σιων και ακα­δη­μαϊ­κών ορ­γα­νι­σμών, σε θέ­μα­τα που αφο­ρούν την ασφα­λή πλο­ή­γη­ση στο δια­δί­κτυο, τους κιν­δύ­νους που ελ­λο­χεύ­ουν σε αυτό, καθώς και τους τρό­πους προ­στα­σί­ας».

ΑΠΕ – ΜΠΕ