Χρήστος Γαμβρούδης: «Από την αποδιοργάνωση στη βιωσιμότητα: Το νέο μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων στο Νότιο Αιγαίο»

Κύριε Γαμ­βρούδη, πώς θα περι­γρά­φατε την παρούσα κατά­σταση στη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των στα νησιά του Νοτίου Αιγαίου;

Κυρία Παμπρή θα ήθελα να σας ευχα­ρι­στήσω θερμά για τη δυνα­τό­τητα που μας δίνετε, μέσα από αυτή τη συνέ­ντευξη, να παρου­σιά­σουμε το σημα­ντικό έργο που υλο­ποιεί ο ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου. Είναι πάντα πολύ­τιμο να μπο­ρούμε να επι­κοι­νω­νούμε με τους πολίτες, να εξη­γούμε τι αλλάζει, ποιες δυσκο­λίες αντι­με­τω­πί­ζουμε και ποια είναι τα απο­τε­λέ­σματα των προ­σπα­θειών μας. Μέσα από τέτοιες συζη­τή­σεις ανα­δει­κνύ­ε­ται η ουσία του έργου μας: η πρα­κτική βελ­τί­ωση της καθη­με­ρι­νό­τη­τας και η δια­μόρ­φωση ενός Αιγαίου που σέβεται το περι­βάλ­λον και κοι­τά­ζει με αισιο­δο­ξία το μέλλον. Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου βρί­σκε­ται σε μια κρίσιμη αλλά και δημιουρ­γική φάση μετά­βα­σης. Από μια πολυ­διά­σπαση στη δια­χεί­ριση απορ­ριμ­μά­των, περά­σαμε σε ένα ενιαίο και σύγ­χρονο σύστημα, προ­σαρ­μο­σμένο στις πραγ­μα­τι­κές ανάγκες και ιδιαι­τε­ρό­τη­τες κάθε νησιού. Στόχος μας είναι να δια­μορ­φώ­σουμε ένα ολο­κλη­ρω­μένο μοντέλο δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των, με σεβασμό στο περι­βάλ­λον και με έμφαση στη βιω­σι­μό­τητα, την οργά­νωση και τη δια­φά­νεια.

Ποια ήταν τα μεγα­λύ­τερα προ­βλή­ματα που βρήκατε όταν ανα­λά­βατε τη διοί­κηση του ΦοΔΣΑ και ποια από αυτά έχουν ήδη αντι­με­τω­πι­στεί;

Όταν ανα­λά­βαμε, η κατά­σταση ήταν δύσκολη. Οι υπο­δο­μές παρου­σί­α­ζαν σοβαρές ελλεί­ψεις και η συνο­λική εικόνα έδειχνε απο­διορ­γά­νωση. Έργα είχαν μείνει πίσω, εγκα­τα­στά­σεις δεν λει­τουρ­γού­σαν όπως έπρεπε και υπήρχαν εκκρε­μό­τη­τες σε αδειο­δο­τή­σεις και δια­δι­κα­σίες. Από την πρώτη στιγμή βάλαμε στόχο να απο­κα­τα­στή­σουμε βήμα βήμα την ομα­λό­τητα και να δημιουρ­γή­σουμε ένα λει­τουρ­γικό και αξιό­πι­στο πλαίσιο δια­χεί­ρι­σης. Η προ­σπά­θεια αυτή απαιτεί χρόνο, επιμονή και μεθο­δική δουλειά, όμως ήδη βλέ­πουμε απτά απο­τε­λέ­σματα. Θεσπί­σαμε ενιαίες προ­δια­γρα­φές, προ­χω­ρή­σαμε αδειο­δο­τή­σεις, οργα­νώ­σαμε καλύ­τερα τις δια­δι­κα­σίες και επι­τα­χύ­ναμε έργα που παρέ­με­ναν στάσιμα. Γνω­ρί­ζουμε ότι έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας για να φτά­σουμε εκεί που θέλουμε, όμως δεσμευό­μα­στε να συνε­χί­σουμε με την ίδια απο­φα­σι­στι­κό­τητα και σκληρή δουλειά, ώστε να ολο­κλη­ρω­θεί αυτό το μεγάλο έργο που αξίζουν τα νησιά μας.

Πώς κατα­φέ­ρατε να αυξή­σετε τόσο σημα­ντικά τον ετήσιο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του ΦοΔΣΑ, κυρίως μέσω της εξα­σφά­λι­σης χρη­μα­το­δο­τή­σεων, όπως ανέφερε ο κ. Χατζη­μάρ­κος; Ποια ήταν η φιλο­σο­φία σας στη δια­χεί­ριση των πόρων; Εξορ­θο­λο­γι­σμός, εξοι­κο­νό­μηση ή επα­να­προσ­διο­ρι­σμός προ­τε­ραιο­τή­των;

Από την αρχή επι­λέ­ξαμε να κινη­θούμε με σχέδιο και εξω­στρέ­φεια. Δημιουρ­γή­σαμε ώριμες μελέτες και ολο­κλη­ρω­μέ­νους φακέ­λους έργων, ώστε να μπο­ρούμε να αξιο­ποιούμε κάθε δια­θέ­σιμο χρη­μα­το­δο­τικό εργα­λείο — είτε εθνικό είτε ευρω­παϊκό. Ο στόχος μας δεν ήταν απλώς να αυξή­σουμε τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό, αλλά να κατευ­θύ­νουμε τους πόρους εκεί όπου παρά­γουν πραγ­μα­τικό απο­τέ­λε­σμα. Το σύνολο των παρεμ­βά­σεων, τόσο σε επίπεδο υπο­δο­μών, καθη­με­ρι­νής δια­χεί­ρι­σης όσο και τεχνο­λο­γι­κής και­νο­το­μίας, ξεπερνά σε συνο­λικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό τα 700 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ, επι­βε­βαιώ­νο­ντας το μέγεθος και τη στρα­τη­γική τους σημασία για το Νότιο Αιγαίο και συνο­λικά για τη νησιω­τική Ελλάδα. Στη­ρι­χθή­καμε στον εξορ­θο­λο­γι­σμό, απο­φεύ­γο­ντας επι­κα­λύ­ψεις, και στον επα­να­προσ­διο­ρι­σμό προ­τε­ραιο­τή­των, δίνο­ντας βάρος στα έργα με τον μεγα­λύ­τερο κοι­νω­νικό και περι­βαλ­λο­ντικό αντί­κτυπο. Έτσι, η αύξηση των πόρων μετα­φρά­ζε­ται σε επεν­δύ­σεις για έργα ουσίας, και όχι σε πόρους για την κάλυψη μόνο των λει­τουρ­γι­κών δαπανών. Παράλ­ληλα, διεκ­δι­κούμε με συνέ­πεια και τεκ­μη­ρί­ωση κάθε δια­θέ­σιμο πόρο, ώστε να εξα­σφα­λί­ζουμε τη μέγιστη δυνατή χρη­μα­το­δό­τηση για τα νησιά μας και να μη χάνεται καμία ευκαι­ρία στή­ρι­ξης.

Πού βρί­σκο­νται κ. Γαμ­βρούδη σήμερα τα έργα υπο­δο­μών δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των στα νησιά του Νοτίου Αιγαίου;

Τα έργα προ­χω­ρούν με σταθερό και μετρή­σιμο ρυθμό. Το πιο σημα­ντικό είναι ότι, για πρώτη φορά, όλα τα νησιά κινού­νται με κοινό σχε­δια­σμό, ενιαίες προ­δια­γρα­φές και σαφές χρο­νο­διά­γραμμα. Βεβαίως, κάθε έργο έχει τις δικές του ιδιαι­τε­ρό­τη­τες, τρο­πο­ποι­ή­σεις και καθυ­στε­ρή­σεις, που συχνά δεν οφεί­λο­νται στον ΦοΔΣΑ, αλλά σε εξω­γε­νείς παρά­γο­ντες ή σύν­θε­τες και χρο­νο­βό­ρες διοι­κη­τι­κές δια­δι­κα­σίες. Παρ’ όλα αυτά, αντι­με­τω­πί­ζουμε κάθε εμπόδιο με επιμονή και συνερ­γα­σία, ξεπερ­νάμε τις δυσκο­λίες και συνε­χί­ζουμε σταθερά προς τον στόχο μας. Τα μεγάλα έργα που υλο­ποιού­νται μέσω ΣΔΙΤ σε Ρόδο, Σαντο­ρίνη, Κω–Κάλυμνο και πλέον σε Μύκονο–Πάρο–Σύρο απο­τε­λούν τις σημα­ντι­κό­τε­ρες παρεμ­βά­σεις, χωρίς όμως να είναι οι μονα­δι­κές. Δίπλα σε αυτά, δεκάδες ακόμη έργα, μικρό­τε­ρης κλί­μα­κας αλλά εξίσου κρίσιμα για τη δια­χεί­ριση των απο­βλή­των, βρί­σκο­νται σε εξέλιξη και ενι­σχύ­ουν το συνο­λικό δίκτυο υπο­δο­μών. Στο πλαίσιο αυτό, το πρό­γραμμα περι­λαμ­βά­νει τη δημιουρ­γία Μονάδων Ανά­κτη­σης και Ανα­κύ­κλω­σης, Μονάδων Επε­ξερ­γα­σίας Βιο­α­πο­βλή­των, καθώς και Χώρων Υγειο­νο­μι­κής Ταφής Υπο­λειμ­μά­των (ΧΥΤΥ) στη Νάξο, την Άνδρο, την Τήνο, την Κάρπαθο, τη Λέρο και τη Μήλο. Οι υπο­δο­μές αυτές έχουν ήδη εντα­χθεί σε χρη­μα­το­δο­τικά σχήματα και καλύ­πτο­νται κυρίως από ευρω­παϊ­κούς πόρους, με έμφαση στο ΕΣΠΑ. Παράλ­ληλα, πέρα από τον σχε­δια­σμό και την υλο­ποί­ηση των νέων έργων, καλού­μα­στε να δια­χει­ρι­στούμε και την καθη­με­ρι­νό­τητα: τη λει­τουρ­γία, τη συντή­ρηση και τη βελ­τί­ωση των υπο­δο­μών που έχουμε παρα­λά­βει. Είναι μια διαρκής πάλη ισορ­ρο­πίας ανάμεσα στον εκσυγ­χρο­νι­σμό και στη συνέ­πεια της λει­τουρ­γίας, ώστε οι υφι­στά­με­νες εγκα­τα­στά­σεις να παρα­μέ­νουν απο­δο­τι­κές και ασφα­λείς μέχρι την ολο­κλή­ρωση του νέου δικτύου. Μετά τη δρο­μο­λό­γηση των βασικών υπο­δο­μών, πλέον επι­κε­ντρω­νό­μα­στε σε δράσεις και πρω­το­βου­λίες που αφορούν στην καθη­με­ρινή συμ­με­τοχή των πολιτών, όπως η ενί­σχυση της ανα­κύ­κλω­σης και της κομπο­στο­ποί­η­σης, μέσω πιλο­τι­κών προ­γραμ­μά­των που περι­λαμ­βά­νουν τη διανομή ειδικού εξο­πλι­σμού και την υλο­ποί­ηση ενη­με­ρω­τι­κών εκστρα­τειών. Επί της ευκαι­ρίας να αναφέρω πως από τη Δευτέρα 27 Οκτω­βρίου ξεκινά μια μεγάλη πράσινη δράση για τα νησιά μας. Ο ΦοΔΣΑ Νοτίου Αιγαίου δίνει τη δυνα­τό­τητα σε 35.000 νοι­κο­κυ­ριά της Περι­φέ­ρειας να απο­κτή­σουν εντελώς δωρεάν τον δικό τους οικιακό κομπο­στο­ποι­ητή, στο πλαίσιο του μεγα­λύ­τε­ρου προ­γράμ­μα­τος οικια­κής κομπο­στο­ποί­η­σης που έχει υλο­ποι­η­θεί ποτέ στο Αιγαίο. Οι πολίτες που συμ­με­τέ­χουν στο πρό­γραμμα θα μπορούν να τοπο­θε­τούν στον κομπο­στο­ποι­ητή τα οργα­νικά τους από­βλητα (π.χ. υπο­λείμ­ματα τροφών, φρούτα, λαχα­νικά, φύλλα, καφέ κ.λπ.), τα οποία με φυσικό τρόπο μετα­τρέ­πο­νται σε φυσικό λίπασμα (κομπόστ). Πρό­κει­ται για μια πρω­το­βου­λία που φέρνει την πράσινη αλλαγή μέσα στα σπίτια μας και εντάσ­σε­ται στο συνο­λικό όραμα για ένα Αιγαίο καθαρό, βιώσιμο και χωρίς σπατάλη. Στόχος είναι η ενεργός συμ­με­τοχή των πολιτών και η καλ­λιέρ­γεια περι­βαλ­λο­ντι­κής συνεί­δη­σης, ώστε η πρόοδος στις υπο­δο­μές να συνο­δευ­τεί από μια ουσια­στική αλλαγή νοο­τρο­πίας σε ολό­κληρη την κοι­νω­νία.

Ποιο νησί μετά την Τήλο θα είναι το επόμενο που θα επι­τύ­χει “μηδε­νικό υπό­λειμμα”;

Η Τήλος ήταν και παρα­μέ­νει ένα φωτεινό παρά­δειγμα. Επό­με­νος στόχος μας είναι να ακο­λου­θή­σουν και άλλα νησιά που δια­θέ­τουν ώριμες υπο­δο­μές και ισχυρή περι­βαλ­λο­ντική συνεί­δηση. Η επι­τυ­χία δεν έρχεται αυτό­ματα· απαιτεί συνεχή συνερ­γα­σία με τους δήμους και ενεργή συμ­με­τοχή των πολιτών. Είμαστε όμως βέβαιοι ότι μέσα στα επόμενα χρόνια θα δούμε κι άλλα νησιά της Ελλάδος, και όχι μόνο του Νοτίου Αιγαίου, να πλη­σιά­ζουν τον στόχο του “μηδε­νι­κού υπο­λείμ­μα­τος”. Αυτό είναι το στοί­χημα της επό­με­νης περιό­δου: να περά­σουμε από το παρά­δειγμα στην πράξη και από τη μεμο­νω­μένη επι­τυ­χία σε ένα πανελ­λα­δικό μοντέλο νησιω­τι­κής δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των.

Τι ποσοστό ανα­κύ­κλω­σης κατα­γρά­φε­ται σήμερα στο Νότιο Αιγαίο και ποιος είναι ο ρεα­λι­στι­κός στόχος για την επόμενη τριετία;

Η αλήθεια είναι κα Παμπρή, ότι το ποσοστό ανα­κύ­κλω­σης παρα­μέ­νει πολύ χαμηλό, και αυτό δείχνει πόση δουλειά έχουμε ακόμα μπροστά μας. Οι προ­κλή­σεις της νησιω­τι­κό­τη­τας, οι αυξη­μέ­νες του­ρι­στι­κές ροές και οι περιο­ρι­σμέ­νες υπο­δο­μές που δεν είχαν ανα­πτυ­χθεί τα προη­γού­μενα χρόνια δεν βοηθούν. Για πολλά νησιά, η ανα­κύ­κλωση και η ορθο­λο­γική δια­χεί­ριση απο­βλή­των ξεκινά πρα­κτικά από το μηδέν, καθώς δεν υπήρχε ο απαι­τού­με­νος εξο­πλι­σμός, σχε­δια­σμός και οργά­νωση. Τώρα όμως έχουμε τα μέσα, την εμπει­ρία και κυρίως το σχέδιο για να γυρί­σουμε σελίδα στη δια­χεί­ριση των απο­βλή­των. Χρειά­ζε­ται ενη­μέ­ρωση, συμ­με­τοχή και συνέ­πεια — από τους πολίτες, τους δήμους και τον ίδιο τον ΦοΔΣΑ. Θέλουμε μέσα στα επόμενα χρόνια να βλέ­πουμε την αλλαγή στην πράξη — πρόληψη, περισ­σό­τερη ανα­κύ­κλωση, σωστή διαλογή στην πηγή και υπο­δο­μές που κάνουν τη διαφορά στην καθη­με­ρι­νό­τητα των νησιών μας. Ξεκι­νάμε από χαμηλά, αλλά με ρεα­λι­σμό και δουλειά μπο­ρούμε να φτά­σουμε πολύ ψηλό­τερα.

Πώς φαντά­ζε­στε τον ΦοΔΣΑ σε πέντε χρόνια από σήμερα;

Σε πέντε χρόνια, ο ΦοΔΣΑ θα είναι ένας πλήρως σύγ­χρο­νος και εξω­στρε­φής οργα­νι­σμός, που θα απο­δει­κνύει στην πράξη ότι η νησιω­τι­κό­τητα μπορεί να συμ­βα­δί­σει με την και­νο­το­μία και τη βιω­σι­μό­τητα. Υπό την καθο­δή­γηση της διοί­κη­σης και ειδικά του προ­έ­δρου του Διοι­κη­τι­κού Συμ­βου­λίου και περι­φε­ρειάρχη κ. Γιώργου Χατζη­μάρ­κου, που χαράσ­σουν σταθερά τον στρα­τη­γικό προ­σα­να­το­λι­σμό του φορέα, ο ΦοΔΣΑ συνε­χί­ζει να εξε­λίσ­σε­ται με συνέ­πεια και οργά­νωση. Όσο η διοί­κηση συνε­χί­ζει να καθο­δη­γεί με σχέδιο, απο­φα­σι­στι­κό­τητα και σαφείς προ­τε­ραιό­τη­τες, ο οργα­νι­σμός θα επι­τυγ­χά­νει σταθερά και μετρή­σιμα απο­τε­λέ­σματα, εξα­σφα­λί­ζο­ντας διοι­κη­τική συνέ­χεια και ορθο­λο­γική λει­τουρ­γία σε κάθε επίπεδο. Με ξεκά­θαρο περι­βαλ­λο­ντικό προ­σα­να­το­λι­σμό, φιλο­δο­ξούμε το Νότιο Αιγαίο να μην ακο­λου­θεί τις ευρω­παϊ­κές εξε­λί­ξεις, αλλά να τις προ­λα­βαί­νει.