Ελληνίδα η πρώτη γυναίκα Γενική Γραμματέας Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων Ανθρώπου

Είναι η πρώτη γυναίκα που ανα­λαμ­βά­νει το ρόλο της Γενικής Γραμ­μα­τέως του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου των Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που (ΕΔΔΑ) και είναι Ελλη­νίδα. Η Μαρια­λένα Τσίρλη, από­φοι­τος της Ελλη­νο­γαλ­λι­κής Σχολής των Ουρ­σου­λι­νών και της Νομικής Σχολής Αθηνών, συνέ­χισε τις σπουδές της για τον μετα­πτυ­χιακό και διδα­κτο­ρικό της τίτλο στο Στρα­σβούργο και ξεκί­νησε την στα­διο­δρο­μία της ως νομικός στη Γραμ­μα­τεία της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής των Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που, ήδη από το 1994 και συνέ­χισε κατόπιν σε πολλές επι­τε­λι­κές θέσεις. Η πλούσια ακα­δη­μαϊκή και επαγ­γελ­μα­τική δια­δρομή της την οδήγησε στην ομόφωνη εκλογή της από την Ολο­μέ­λεια των σαράντα επτά δικα­στών του ΕΔΔΑ.

«Ο ρόλος της Γραμ­μα­τείας είναι επι­κου­ρι­κός. Απο­στολή μας είναι να βοη­θούμε τους δικα­στές στην εκτέ­λεση των καθη­κό­ντων τους, προ­ε­τοι­μά­ζο­ντας τους φακέ­λους των υπο­θέ­σεων που εξε­τά­ζουν και παρέ­χο­ντας κάθε νομική, διοι­κη­τική και τεχνική συν­δρομή. Στόχος μου είναι να εκτε­λέ­σουμε με τον καλύ­τερο κι απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερο τρόπο τα καθή­κο­ντα μας, αξιο­ποιώ­ντας τις δυνα­τό­τη­τες και δεξιό­τη­τες κάθε μέλους του προ­σω­πι­κού και δια­σφα­λί­ζο­ντας ένα υγιές κι ευχά­ρι­στο εργα­σιακό περι­βάλ­λον, όπου ο καθένας θα έχει την δυνα­τό­τητα να εξε­λίσ­σε­ται και να προ­ο­δεύει. Έχω την τύχη να προ­ΐ­στα­μαι μιας εξαι­ρε­τικά ταλα­ντού­χας, ενθου­σιώ­δους κι αφο­σιω­μέ­νης ομάδας. Γνω­ρί­ζουμε ότι το Δικα­στή­ριο καλεί­ται να αντι­με­τω­πί­σει σημα­ντι­κές προ­κλή­σεις και είναι κοινή μας φιλο­δο­ξία να συμ­βάλ­λουμε στην επι­τυ­χία του» σημειώ­νει η κ. Τσίρλη στη συνέ­ντευξη της στο ΑΠΕ-ΜΠΕ μετά την εκλογή της.

Με την ανά­δειξη της κ. Τσίρλη στη θέση της Γενικής Γραμ­μα­τέως σπάει ακόμα μια γυάλινη οροφή, δηλαδή μια γυναίκα κατα­λαμ­βά­νει μια θέση που έως τώρα ήταν «απόρ­θητη». Ωστόσο, η ίδια δεν νιώθει ότι το φύλο της ήταν ανα­σταλ­τική παρά­με­τρος στην επαγ­γελ­μα­τική της πορεία. «Θα ήμουν άδικη κι υπερ­βο­λική εάν έλεγα ότι αντι­με­τώ­πισα δια­κρι­τική μετα­χεί­ριση στη ζωή μου λόγω του φύλου μου. Έχω την τύχη να εργά­ζο­μαι από πολύ νέα σε ένα πολυ­πο­λι­τι­σμικό περι­βάλ­λον με βασική απο­στολή την προ­στα­σία της αξίας του ανθρώ­που, θα ήταν λίγο περί­εργο αν οι γυναί­κες υπάλ­λη­λοι αντι­με­τω­πί­ζο­νταν σεξι­στικά! Από την άλλη βέβαια είχα πάντα συναί­σθηση ότι ήμουν μια γυναίκα που «μικρο­δεί­χνει» κιόλας. Ίσως υπο­συ­νεί­δητα λοιπόν να κατέ­βαλα πάντα παρα­πάνω προ­σπά­θειες για να με πάρουν στα σοβαρά και να μην με αντι­με­τω­πί­ζουν σαν ένα «κορι­τσάκι». Νιώθω μεγάλη τιμή που σπά­ζο­ντας με την εκλογή μου αυτή την γυάλινη οροφή συμ­βάλλω κι εγώ στην προ­ώ­θηση της ιδέας ότι ένα τέτοιο αξίωμα δεν είναι πλέον απο­κλει­στικά ανδρικό προ­νό­μιο. Οφείλω να πω όμως ότι δεν διεκ­δί­κησα αυτή τη θέση προ­τάσ­σο­ντας το φύλο μου, αλλά την προ­σω­πι­κό­τητα και την δουλειά μου. Νομίζω πως αυτός είναι σωστό­τε­ρος τρόπος διεκ­δί­κη­σης ίσων ευκαι­ριών κι ο καλύ­τε­ρος δρόμος προς μια ουσια­στική ισότητα» σημειώ­νει εμφα­τικά η κ. Τσίρλη.

Η θητεία της κ. Τσίρλη θα είναι πεντα­ε­τής, ενώ θα ανα­λά­βει τα νέα της καθή­κο­ντα στην Γενική Γραμ­μα­τεία την 1η Δεκεμ­βρίου του 2020. Επί της ουσίας, το ΕΔΔΑ δια­φυ­λάσ­σει την εφαρ­μογή της Ευρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης των Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που (ΕΣΔΑ) από τα κράτη. «Η ΕΣΔΑ, που υπο­γρά­φηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμ­βρίου 1950 και τέθηκε σε ισχύ στις 3 Σεπτεμ­βρίου 1953, απο­τε­λεί το κορυ­φαίο διεθνές κείμενο προ­στα­σίας των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των. Φέτος γιορ­τά­ζουμε τα 70 της χρόνια. Η Σύμβαση κατο­χυ­ρώ­νει ορι­σμένα δικαιώ­ματα και ελευ­θε­ρίες που οφεί­λουν να τηρούν τα συμ­βαλ­λό­μενα κράτη του Συμ­βου­λίου της Ευρώπης, όπως το δικαί­ωμα στη ζωή, στην προ­σω­πική ελευ­θε­ρία, στην οικο­γε­νειακή και ιδιω­τική ζωή, στην ελευ­θε­ρία της συνεί­δη­σης και της θρη­σκείας, της έκφρα­σης, το δικαί­ωμα σε δίκαιη δίκη, το δικαί­ωμα στην ιδιο­κτη­σία κλπ. Στην διάρ­κεια της εφαρ­μο­γής της έχει εμπλου­τι­στεί με νέα προ­στα­τευό­μενα δικαιώ­ματα τα οποία έχουν ενσω­μα­τω­θεί στα συνο­δευ­τικά της Πρω­τό­κολλα. Η ΕΣΔΑ απο­κρυ­σταλ­λώ­νει τις θεμε­λιώ­δεις αξίες που συγκρο­τούν την ευρω­παϊκή έννομη τάξη με βασικό άξονα το σεβασμό της αξίας του ανθρώ­που» λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κ. Τσίρλη.

Το έργο και ο ρόλος του Δικα­στη­ρίου

Ωστόσο, ακόμα και 70 χρόνια μετά την υπο­γραφή της Σύμ­βα­σης, το έργο του Δικα­στη­ρίου παρα­μέ­νει εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό αλλά και επί­καιρο! Όπως εξηγεί η κ. Τσίρλη, «το σημείο εκείνο που μετα­βάλ­λει την ΕΣΔΑ σε ένα απο­τε­λε­σμα­τικό όπλο για την προ­στα­σία των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των είναι η πρό­βλεψη της για την λει­τουρ­γία ενός οργάνου ελέγχου της εφαρ­μο­γής των επι­τα­γών της από τα συμ­βαλ­λό­μενα κράτη, δηλαδή του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που. Το ΕΔΔΑ απαρ­τί­ζε­ται από αριθμό δικα­στών ίσο προς εκείνο των κρατών μελών του Συμ­βου­λίου της Ευρώπης, δηλαδή σήμερα 47. Οι δικα­στές είναι ανε­ξάρ­τη­τοι, διότι εκλέ­γο­νται μεν επ’ ονόματι ενός συμ­βαλ­λό­με­νου κράτους, όμως μετέ­χουν στο Δικα­στή­ριο με την ατομική τους ιδιό­τητα και όχι ως εκπρό­σω­ποι του κράτους αυτού».

Όπως εξηγεί: «Το Δικα­στή­ριο έχει την αρμο­διό­τητα να δέχεται προ­σφυ­γές, τόσο από κράτη μέρη της Σύμ­βα­σης (δια­κρα­τι­κές προ­σφυ­γές), όσο και από άτομα (ατο­μι­κές προ­σφυ­γές), σχε­τι­κές με παρα­βιά­σεις των προ­στα­τευό­με­νων δικαιω­μά­των από ένα κράτος μέρος. Ιδιαί­τερα η ατομική προ­σφυγή έχει ανα­δει­χθεί σε κορυ­φαίο μέτρο προ­στα­σίας του ατόμου από παρά­νο­μες κρα­τι­κές παρεμ­βά­σεις. Μολο­νότι είδε το φως 70 χρόνια πριν, η Σύμβαση δεν είναι ένα κείμενο που έχει παγώσει μέσα στο χρόνο. Χάρη στην ερμη­νεία και την εφαρ­μογή της από το Δικα­στή­ριο, η Σύμβαση είναι ένα ζωντανό κείμενο που εξε­λίσ­σε­ται μέσα στον χρόνο και παρα­κο­λου­θεί τις μετα­βαλ­λό­με­νες αντι­λή­ψεις ως προς το εννοιο­λο­γικό περιε­χό­μενο των δικαιω­μά­των. Για παρά­δειγμα, το άρθρο 8 της ΕΣΔΑ που κατο­χυ­ρώ­νει μεταξύ άλλων το δικαί­ωνα «σεβα­σμού της αλλη­λο­γρα­φίας», έχει ερμη­νευ­θεί δια­σταλ­τικά ώστε να προ­στα­τεύει και τις τηλε­φω­νι­κές συνο­μι­λίες, την πλο­ή­γηση στο δια­δί­κτυο, τα e-mails και τα λοιπά».

Επίσης η κ. Τσίρλη λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι «το Δικα­στή­ριο έχει επε­κτα­θεί ερμη­νευ­τικά και σε τομείς που δεν καλύ­πτο­νται ευθέως από την Σύμβαση, όπως είναι για παρά­δειγμα τα δικαιώ­ματα των μετα­να­στών και των αιτού­ντων άσυλο, τα κοι­νω­νικά δικαιώ­ματα, το περι­βάλ­λον, κλπ. Έτσι εξα­σφα­λί­ζε­ται η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερη δυνατή προ­στα­σία των δικαιω­μά­των του ανθρώ­που σε ένα κόσμο που διαρκώς μετα­βάλ­λε­ται.

Η εφαρ­μογή της Σύμ­βα­σης από το Δικα­στή­ριο συντε­λεί επίσης στην δημιουρ­γία ενός ενιαίου χώρου προ­στα­τευό­με­νων δικαιω­μά­των με κοινά χαρα­κτη­ρι­στικά. Εναρ­μο­νί­ζε­ται δηλαδή βαθ­μιαία η προ­στα­σία των δικαιω­μά­των σε πανευ­ρω­παϊκό επίπεδο. Συνο­ψί­ζο­ντας μπο­ρούμε να πούμε ότι ο βασικός γνώ­μο­νας της ερμη­νείας της Σύμ­βα­σης είναι η δια­σφά­λιση και η προ­ώ­θηση των ιδεωδών και των αξιών μιας δημο­κρα­τι­κής κοι­νω­νίας κι αυτός είναι κι ο βασικός στόχος του μηχα­νι­σμού προ­στα­σίας: η ευρω­παϊκή ολο­κλή­ρωση κι ο σεβα­σμός της δημο­κρα­τίας και του κράτους δικαίου».

Δεδο­μέ­νου ότι η κ. Τσίρλη ξεκί­νησε την πορεία της από την Νομική Σχολή του ΕΚΠΑ, η συμ­βουλή της προς τους νέους και δη τους νέους νομι­κούς της χώρας μας είναι: «Πέρα από τις καλές σπουδές και την σκληρή δουλειά φυσικά, η φιλο­δο­ξία να είναι κανείς άριστος με ό,τι κατα­πιά­νε­ται, από τα πιο απλά καθή­κο­ντα μέχρι τα πιο σημα­ντικά, και η δυνα­τό­τητα να συμπε­ρι­φέ­ρε­ται με σεβασμό κι ευγέ­νεια σε όλους ανε­ξαι­ρέ­τως τους ανθρώ­πους με τους οποίους έρχεται σε επαφή στο περι­βάλ­λον εργα­σίας».

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ