Εννέα νόμοι από το 1977 δεν έβαλαν φρένο στα αυθαίρετα

Κάθε ρύθμιση για τη νομι­μο­ποί­ηση αυθαι­ρέ­των οδήγησε νομο­τε­λειακά στην επόμενη γενιά αυθαι­ρέ­των. Το συμπέ­ρα­σμα αυτό προ­κύ­πτει στην πράξη, καθώς από το 1977 έως σήμερα η πολι­τεία θέσπισε εννέα νόμους για τη νομι­μο­ποί­ηση αυθαι­ρέ­των, χωρίς ωστόσο να κατα­φέ­ρει να στα­μα­τή­σει την αυθαί­ρετη δόμηση. Εντός του Σεπτεμ­βρίου ανα­μέ­νε­ται να έρθει νέο πλαίσιο, αυτήν τη φορά με μικρό­τερα πρό­στιμα για αρκετές κατη­γο­ρίες παρα­νο­μιών.

Η πρώτη ρύθμιση στη μετα­πο­λί­τευση έγινε το 1977 (νόμος 720) και έδινε εκτε­τα­μένη δυνα­τό­τητα ορι­στι­κής εξαί­ρε­σης αυθαι­ρέ­των από την κατε­δά­φιση. Η ρύθμιση όμως κρίθηκε αντι­συ­νταγ­μα­τική το 1980. Το 1979 και το 1983, η πολι­τεία επα­νήλθε, ανα­δια­τυ­πώ­νο­ντας το πλαίσιο για την οικι­στική ανά­πτυξη. Η νέα νομο­θε­σία οδήγησε σε μαζικές δηλώ­σεις αυθαι­ρέ­των (έμεινε ιστο­ρικό το «δήλωσέ το και σώσε το»), στο πλαίσιο μιας ευρύ­τε­ρης πολε­ο­δο­μι­κής ανα­διά­τα­ξης, με μια δια­δι­κα­σία ωστόσο που στις περισ­σό­τε­ρες περι­πτώ­σεις δεν ολο­κλη­ρώ­θηκε ποτέ. Καθώς όμως η ρύθμιση αφο­ρούσε συνο­λικά την αντι­με­τώ­πιση των βασικών προ­βλη­μά­των του πολε­ο­δο­μι­κού σχε­δια­σμού, το ΣτΕ δέχθηκε τους δύο νόμους (ν. 947.1979, ν.1337/1983), ορί­ζο­ντας ως «κόκκινη γραμμή» εκείνη του 1983, πέραν της οποίας απα­γο­ρευό­ταν η νομι­μο­ποί­ηση αυθαι­ρέ­του.

Για αρκετά χρόνια, η «κόκκινη γραμμή» παρέ­μεινε ισχυρή. Το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας παρέ­μεινε με ελά­χι­στες εξαι­ρέ­σεις συνεπές στη γραμμή αυτή, ακυ­ρώ­νο­ντας νόμους για τα αυθαί­ρετα το 2002 και το 2009. Δέχθηκε ωστόσο τη «ρύθμιση Μπιρ­μπίλη» για τους ημι­υ­παί­θριους, επειδή αφο­ρούσε παρα­νο­μίες εντός του περι­γράμ­μα­τος νόμιμων κτιρίων και προ­έ­βλεπε μηχα­νι­σμό ανα­κού­φι­σης των περιο­χών αυθαι­ρέ­των, μέσω της από­κτη­σης ελεύ­θε­ρων χώρων από το Πράσινο Ταμείο. Ο μηχα­νι­σμός αυτός, βέβαια, ακυ­ρώ­θηκε στη συνέ­χεια με σειρά νόμων, καθώς το Πράσινο Ταμείο αρχικά μετε­τράπη σε όχημα κάλυψης αναγκών των δήμων και στη συνέ­χεια απέ­κτησε ένα πολύ χαμηλό όριο στην ετήσια διάθεση των πόρων του. Πάντως, με τον «νόμο Μπιρ­μπίλη» νομι­μο­ποι­ή­θη­καν περίπου 550.000 παρά­νο­μοι χώροι (υπόγεια, ημι­υ­παί­θριοι, σοφίτες κ.λπ.) και εισπρά­χθηκε περί το 1 δισ. ευρώ.

Σημα­ντική στροφή

Η εκτε­τα­μένη νομι­μο­ποί­ηση πολε­ο­δο­μι­κών παρα­νο­μιών επα­νήλθε για πρώτη φορά μετά το 1983 με τον ν. 4014/11, ο οποίος αφο­ρούσε σχεδόν σε όλες τις κατη­γο­ρίες αυθαι­ρέ­των. Ο νόμος προ­σβλή­θηκε και το ΣτΕ, συνεπές στη μακρά νομο­λο­γία του, τον ακύρωσε το 2013. Με δεδο­μένο ότι εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες ακίνητα «βρέ­θη­καν στον αέρα», το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος θέσπισε μια νέα ρύθμιση το 2013 (ν. 4178) στην ίδια φιλο­σο­φία, προ­κει­μέ­νου να «απορ­ρο­φή­σει» τις δηλώ­σεις του ν. 4014/11. Ο νόμος προ­σβλή­θηκε, αλλά αυτήν τη φορά το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας έκανε σημα­ντική στροφή, δεχό­μενο τη συνταγ­μα­τι­κό­τητά του λόγω των ειδικών συν­θη­κών που είχαν δια­μορ­φω­θεί. Ο νόμος αυτός παρα­μέ­νει και σήμερα σε ισχύ, έχοντας παρα­τα­θεί για 7η φορά.

Ο 4178 ανα­μέ­νε­ται να αντι­κα­τα­στα­θεί με ένα νέο πλαίσιο για τη νομι­μο­ποί­ηση αυθαι­ρέ­των, το οποίο κατα­τέ­θηκε στη νομο­πα­ρα­σκευα­στική επι­τροπή της Βουλής στις αρχές του καλο­και­ριού και ανα­μέ­νε­ται να συζη­τη­θεί μέσα στον Σεπτέμ­βριο. Το σχέδιο νόμου των 180 σελίδων καλύ­πτει ευρεία θεμα­το­λο­γία, από τα συμ­βού­λια αρχι­τε­κτο­νι­κής και τα λοιπά επο­πτικά όργανα μέχρι την έκδοση οικο­δο­μι­κών αδειών, τη μετα­φορά συντε­λε­στή, την ταυ­τό­τητα κτιρίου, τη δημιουρ­γία νέας δομής για παρα­κο­λού­θηση της δόμησης. Ωστόσο, ένα σημα­ντικό μέρος αφορά την τρο­πο­ποί­ηση των δια­τά­ξεων περί αυθαι­ρέ­των, προ­τεί­νο­ντας μείωση παρα­βό­λων και προ­στί­μων «τακτο­ποί­η­σης», αύξηση δόσεων, ειδικές εκπτώ­σεις και μια ατε­λεί­ωτη περι­πτω­σιο­λο­γία. Σύμφωνα με την εκδοχή του σχεδίου νόμου που παρου­σιά­στηκε στις αρχές του καλο­και­ριού, το νέο πλαίσιο φιλο­δο­ξεί να έχει διάρ­κεια δύο ετών…