Η ΕΕ απέναντι σε ιστορικό δίλημμα : Αλλάζει ή βουλιάζει

Λονδίνο, 25

Όταν στις εκλογές του 2015, ο Ντέι­βιντ Κάμερον έθετε στο επί­κε­ντρο της προ­ε­κλο­γι­κής εκστρα­τείας του τη διε­νέρ­γεια δημο­ψη­φί­σμα­τος για την παρα­μονή της Βρε­τα­νίας στην ΕΕ, πιθα­νό­τατα δεν μπο­ρούσε να φαντα­στεί ότι θα έμενε στην ιστορία ως ο «μοι­ραίος άνθρω­πος» που θα έβγαζε το Ηνωμένο Βασί­λειο από την «Ένωση των 28» μετά από 43 ολό­κληρα χρόνια. Ούτε βεβαίως ότι θα κατά­φερνε μέσα σε έναν μόλις χρόνο να μετα­τρέ­ψει ένα πρό­βλημα εσω­κομ­μα­τι­κών ισορ­ρο­πιών των Τόρις σε εθνικό ζήτημα αρχικά και ευρω­παϊκό πρό­βλημα εν συνε­χεία.

Ιδωμένο ωστόσο από μια άλλη οπτική, το απο­τέ­λε­σμα της κάλπης στη Βρε­τα­νία απο­τε­λεί την πιο γλαφυρή και πιο συμπυ­κνω­μένη ίσως ανα­πα­ρά­σταση των αντι­φά­σεων που διέπουν το ευρω­παϊκό οικο­δό­μημα από το ξέσπα­σμα της οικο­νο­μι­κής κρίσης του 2008 και εξής.

Η γερ­μα­νική επιμονή σε μια πολι­τική συνταγή λιτό­τη­τας, που συνε­χί­ζει να κατα­βρο­χθί­ζει -όπως έκανε ο μυθικός Κρόνος με τα παιδιά του- τη μία μετά την άλλη τις κυβερ­νή­σεις και το πολι­τικό προ­σω­πικό που γέννησε, δημιουρ­γώ­ντας το αίσθημα του ανα­πό­τρε­πτου και του ανα­πό­φευ­κτου, η έλλειψη ευρείας δημο­κρα­τι­κής νομι­μο­ποί­η­σης των διευ­θυ­ντη­ρίων στα οποία λαμ­βά­νο­νται οι ευρω­παϊ­κές απο­φά­σεις, η ολι­γω­ρία και η αμφι­λε­γό­μενη στάση ενός μέρους της ευρω­παϊ­κής ηγεσίας απέ­να­ντι σε ένα τερά­στιο ανθρω­πι­στικό ζήτημα όπως είναι το προ­σφυ­γικό, ο φόβος μπροστά στη βίαιη εισβολή μιας νέου τύπου τρο­μο­κρα­τίας που επι­στρέ­φει σαν άλλο μπού­με­ρανγκ τις συνέ­πειες της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της Δύσης στη Μέση Ανατολή, απο­τε­λούν ορι­σμέ­νους από τους παρά­γο­ντες που οδή­γη­σαν στην άνθιση του ευρω­σκε­πτι­κι­σμού αλλά και των πάσης φύσεως εκδοχών του υπερ­συ­ντη­ρη­τι­σμού και της ακρο­δε­ξιάς στην Ευρώπη.

Και εάν υπάρχει ένα συμπέ­ρα­σμα το οποίο θα μπο­ρούσε κανείς να δια­κιν­δυ­νεύ­σει χωρίς ιδιαί­τερο ρίσκο, αυτό θα αφο­ρούσε δίχως αμφι­βο­λία την ανάγκη μιας ριζικής αλλαγής στις βασικές κατευ­θύν­σεις του ευρω­παϊ­κού οικο­δο­μή­μα­τος. «H Eυρώπη ή θα αλλάξει ή δεν θα υπάρξει καθόλου» για να παρα­φρά­σουμε την περί­φημη ρήση μιας σπου­δαίας γυναί­κας των αρχών του 20ου αιώνα.

Και εάν υπάρχει ένα συμπέ­ρα­σμα το οποίο θα μπο­ρούσε κανείς να δια­κιν­δυ­νεύ­σει χωρίς ιδιαί­τερο ρίσκο, αυτό θα αφο­ρούσε δίχως αμφι­βο­λία την ανάγκη μιας ριζικής αλλαγής στις βασικές κατευ­θύν­σεις του ευρω­παϊ­κού οικο­δο­μή­μα­τος

Το Brexit

ως «πολι­τικό δώρο»

Ενδει­κτικό των πολι­τι­κών συνε­πειών και των κιν­δύ­νων του Brexit είναι οι άμεσες εκκλή­σεις στις οποίες προ­χώ­ρη­σαν ακρο­δε­ξιοί πολι­τι­κοί ηγέτες για διε­νέρ­γεια δημο­ψη­φι­σμά­των στις χώρες τους με σκοπό την απο­χώ­ρηση από την Ευρω­παϊκή Ένωση..

Η Μαρίν Λεπέν του γαλ­λι­κού Εθνικού Μετώπου έσπευσε να εκφρά­σει την υπο­στή­ριξή της στους ψηφο­φό­ρους της Βρε­τα­νίας που στή­ρι­ξαν την απο­χώ­ρηση από το μπλοκ των 28 με τη φράση «Νίκη στην ελευ­θε­ρία!» την οποία ανάρ­τησε στο Twitter. Λίγο αργό­τερα, έκανε έκκληση για ένα γαλλικό δημο­ψή­φι­σμα προ­κει­μέ­νου να επα­να­ξιο­λο­γη­θεί η θέση της χώρας της στην ΕΕ. «Όπως το έχω ζητήσει εδώ και χρόνια, τώρα πρέπει να κάνουμε το ίδιο δημο­ψή­φι­σμα στη Γαλλία και στις χώρες της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης», είπε χαρα­κτη­ρι­στικά. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Γκέερτ Βίλ­ντερς, ηγέτης του ολλαν­δι­κού ακρο­δε­ξιού κόμ­μα­τος Ελευ­θε­ρίας, ο οποίος ζήτησε δημο­ψή­φι­σμα με σκοπό την έξοδο της Ολλαν­δίας από την ΕΕ. «Τώρα είναι ο καιρός για μια νέα αρχή, με εμπι­στο­σύνη (της χώρας) στην ίδια της τη δύναμη και την κυριαρ­χία», τόνισε ο πολι­τι­κός αρχηγός σε ανα­κοί­νωσή του.

Το Brexit φαί­νε­ται ότι γίνεται αντι­λη­πτό εδώ και καιρό από την ευρω­παϊκή ακρο­δε­ξιά σαν ένα είδος «πολι­τι­κού δώρου». Ενός «δώρου» που θα της επι­τρέ­ψει να κεφα­λαιο­ποι­ή­σει τον γενι­κευ­μένη δυσα­ρέ­σκεια απέ­να­ντι σε μια σειρά από ευρω­παϊ­κές πολι­τι­κές.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι τον περα­σμένο Ιανουά­ριο, πλήθος ηγετών της ευρω­παϊ­κής ακρο­δε­ξιάς συνα­ντή­θη­καν στο Μιλάνο της Ιταλίας για να συμ­με­τά­σχουν στο πρώτο συνέ­δριο της νέας πολι­τι­κής ομάδας που συνέ­στη­σαν τον Ιούλιο του 2015 στο ευρω­κοι­νο­βού­λιο ονόματι «Η Ευρώπη των Εθνών και της Ελευ­θε­ρίας». Εκπε­φρα­σμέ­νος στόχος των συμ­με­τε­χό­ντων να «σώσουν την Ευρώπη από τον εαυτό της». Πέραν των μεγα­λό­στο­μων δια­κη­ρύ­ξεων, οι συζη­τή­σεις επι­κε­ντρώ­θη­καν σε ένα εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρον αλλά και άκρως επι­κίν­δυνο ζήτημα πολι­τι­κής στρα­τη­γι­κής.

Ήδη από τότε, η ακρο­δε­ξιά έβλεπε τις συσ­σω­ρευ­μέ­νες κρίσεις που έπλητ­ταν την Ευρω­παϊκή Ένωση -και ειδι­κό­τερα το ενδε­χό­μενο κατάρ­ρευ­σης της ζώνης Σένγκεν και τις συζη­τή­σεις γύρω από το Brexit- ως μιας πρώτης τάξεως ευκαι­ρία όχι πια μόνο για να μετα­το­πί­σει την πολι­τική συζή­τηση σε μια υπερ­συ­ντη­ρη­τική κατεύ­θυνση, αλλά και για να μετα­τρέ­ψει την αυξα­νό­μενη δημο­φι­λία της σε πραγ­μα­τική πολι­τική εξουσία.

Το Brexit φαί­νε­ται ότι γίνεται αντι­λη­πτό εδώ και καιρό από την ευρω­παϊκή ακρο­δε­ξιά σαν ένα είδος «πολι­τι­κού δώρου».

Η Ευρώπη και το τέλος

των ψευ­δαι­σθή­σεων

Ο τρόπος με τον οποίο θα αρθρώ­σει την απά­ντησή της η Ευρω­παϊκή Ένωση απέ­να­ντι στην πρό­κληση που φέρει το όνομα Brexit θα απο­τε­λέ­σει έναν από τους βασι­κούς παρά­γο­ντες που θα κρίνουν εάν το εγχεί­ρημα αυτό θα κερ­δί­σει τελικώς νέο έδαφος ή όχι.

Οι εξε­λί­ξεις στη Βρε­τα­νία έρχο­νται σε μια στιγμή που βρί­σκε­ται σε εξέλιξη μια ολό­κληρη συζή­τηση για το αν η Ένωση θα πρέπει να προ­χω­ρή­σει προς ένα ομο­σπον­διακό μοντέλο ή να ανα­δι­πλω­θεί και να επι­στρέ­ψει κάποιες εξου­σίες στις κεντρι­κές κυβερ­νή­σεις των κρατών-μελών. Περισ­σό­τερη ή λιγό­τερη Ευρώπη; Και τι είδους Ευρώπη; Με τι θα επι­χει­ρή­σουν να απα­ντή­σουν οι Ευρω­παίοι ηγέτες στο σοκ του Brexit;

Αν κρίνει κανείς από την ολι­γω­ρία με την οποία αντι­με­τώ­πισε την τελευ­ταία περίοδο τις προ­κλή­σεις που βρέ­θη­καν στο δρόμο της, η Ευρώπη είναι πολύ πιθανόν να προ­χω­ρή­σει για ακόμη μια φορά σε μια αμφι­τα­λά­ντευση μεταξύ των δύο επι­λο­γών. Κάτι που προ­φα­νώς δεν πρό­κει­ται να λύσει το πρό­βλημα.

Μετά την καται­γίδα, τι: 11 κορυ­φαίοι ανα­λυ­τές προ­βλέ­πουν

Την «επόμενη μέρα» μετά το Brexit ανι­χνεύ­ουν 11 κορυ­φαίοι ανα­λυ­τές

Πριν χαράξει στην ηπει­ρω­τική Ευρώπη, το απο­τέ­λε­σμα ήταν σοκα­ρι­στικό: Η πλειο­ψη­φία των Βρε­τα­νών ψηφο­φό­ρων επέλεξε να απο­χω­ρή­σει από την Ευρω­παϊκή Ένωση.

Ετσι αρχίζει το Politico το άρθρο-ανάλυση για το απο­τέ­λε­σμα του δημο­ψη­φί­σμα­τος που συγκλο­νί­ζει ολό­κληρο τον κόσμο. Η ιστο­σε­λίδα ζήτησε από συγ­γρα­φείς, πολι­τι­κούς σχο­λια­στές και ειδι­κούς μια πρώτη εκτί­μηση του απο­τε­λέ­σμα­τος.

Κίν­δυ­νος μετά­δο­σης

Η ψηφο­φο­ρία της Πέμπτης είναι μόνο η αρχή ενός μακρού και αβέ­βαιου δια­ζυ­γίου, εκτιμά ο Mark Leonard συνι­δρυ­τής και διευ­θυ­ντής του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου Εξω­τε­ρι­κών Σχέσεων.

Οι Ηγέτες της ΕΕ πρέπει αντί να ασχο­λη­θούν με τις δια­δι­κα­σίες της ολο­κλή­ρω­σης της Ευρώπης, να εργα­στούν σκληρά για να κρα­τή­σουν ενωμένη την υπό­λοιπη Ευρώπη. Κι αυτό γιατί οι δια­δι­κα­σίες ολο­κλή­ρω­σης θα μπο­ρού­σαν να προ­κα­λέ­σουν μια αντί­θετη αντί­δραση από τις χώρες-μέλη που έχουν ευρω­σκε­πτι­κι­στικά κόμματα ή που αντι­δρούν στην σκληρή γραμμή ενός γαλ­λο­γερ­μα­νι­κού άξονα, όπως η Πολωνία, προ­σθέ­τει.

Κατά τον Mark Leonard η ΕΕ πρέπει να εργα­στεί για να κρα­τή­σει ζωντα­νούς τους δεσμούς με τη Βρε­τα­νία, σε εκεί­νους τους τομείς που απο­φέ­ρουν οφέλη και για τις δύο πλευρές.

Η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση και η Τράπεζα της Αγγλίας θα πρέπει να επι­διώ­ξει να καθη­συ­χά­σει τις αγορές για να μετρια­στεί ο άμεσος οικο­νο­μι­κός αντί­κτυ­πος. Αλλά θα πρέπει να απο­φεύ­γουν την υιο­θέ­τηση μονο­με­ρών κινή­σεων που θα μπο­ρού­σαν να απο­στα­θε­ρο­ποι­ή­σουν περισ­σό­τερο την ΕΕ , ενώ μόλις εκλεγεί ο διά­δο­χος του Κάμερον, η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση θα πρέπει να επι­διώ­ξει ένα υπάρχον μοντέλο εται­ρι­κής σχέσης, αντί να προ­σπα­θή­σει να χαράξει μια εντελώς νέα σχέση, κατα­λή­γει.

 Ιστο­ρική αλλά

επι­κίν­δυνη απόφαση

Αντίο Μεγάλη Βρε­τα­νία, καλώς όρισες Μικρή Αγγλία, λέει ο Josef Joffe, εκδότης της Die Zeit και συνερ­γά­της στο Hoover Institution στο Πανε­πι­στή­μιο του Στάν­φορντ.

Τώρα η Σκωτία θα μπο­ρούσε να ψηφίσει να φύγει από το Ηνωμένο Βασί­λειο, το ίδιο θα μπο­ρούσε να κάνει η Βόρεια Ιρλαν­δία. Το έθνος που καθό­ρισε η μοίρα της Ευρώπης για 400 χρόνια μοιάζει να γίνεται μια Αυστρία-απομεινάρι της πάλαι ποτέ κρα­ταιάς αυτο­κρα­το­ρίας των Αψβούρ­γων.

Σκε­φτείτε μια μικρή Βρε­τα­νία, με γραφικά μικρά χωριά και ιδιό­μορ­φες συνή­θειες, όπως τη χλιαρή μπίρα, αλλά χωρίς να παίζει κάποιον ρόλο, σημειώ­νει ο Josef Joffe για να προ­σθέ­σει: Απλά φαντα­στείτε μια μικρή Βρε­τα­νία το 1939. Ο Χίτλερ θα επέ­λαυνε πάνω της και στη συνέ­χεια στην υπό­λοιπη Ευρώπη.

Ο Joffe μάλιστα παρο­μοιά­ζει την ψηφο­φο­ρία με εκείνη που ανέ­δειξε τον Χίτλερ στην ηγεσία της Γερ­μα­νίας, σημειώ­νο­ντας πως το απο­τέ­λε­σμα του δημο­ψη­φί­σμα­τος είναι ακόμη χει­ρό­τερο γιατί «οι Γερ­μα­νοί δεν ήξεραν τι αγό­ρα­ζαν» ενώ οι Βρε­τα­νοί κοί­τα­ξαν το μέλλον κατά­ματα και επέ­λε­ξαν τον αυτο­ϋ­πο­βι­βα­σμό τους.

Η Ιστορία δεν θα είναι φιλική προς το 52% που αγκι­στρώ­θηκε στο παλιό μεγα­λείο, αλλά ούτε προς τους γρα­φειο­κρά­τες των Βρυ­ξελ­λών και τις κυβερ­νή­σεις, που αντα­πο­κρί­νο­νται σε κάθε δείγμα λαϊκής δυσα­ρέ­σκειας με την αρπαγή ακόμη ενός κομ­μα­τιού εθνικής κυριαρ­χίας. Το Brexit φωνάζει: Έχετε πάει ήδη πολύ μακριά, μην σκε­φτείτε καν για περισ­σό­τερη ολο­κλή­ρωση τώρα. Η Ευρώπη πρέπει να κρα­τή­σει τη Βρε­τα­νία αγκυ­ρο­βο­λη­μένη. Εάν όχι, η ΕΕ θα συρ­ρι­κνω­θεί σε ένα ασή­μα­ντο φυλάκιο της Ευρα­σίας. Θα μπο­ρούσε να δια­λυ­θεί αυτός ο εφιάλ­της; Αγα­πη­τοί Βρε­τα­νοί, παρα­κα­λούμε να ψηφί­σετε και πάλι – για το καλό σας, και της Ευρώπης, κατα­λή­γει ο εκδότης της Die Zeit

Η Βρε­τα­νία είναι πια

δύσκολο να κυβερ­νη­θεί

Στις πολι­τι­κές και κοι­νω­νι­κές εξε­λί­ξεις των επό­με­νων μηνών ανα­φέ­ρε­ται το σχόλιο της Mary Ann Sieghart, αρθρο­γρά­φου των Times, του Economist και του Independent.

Ο Ντέι­βιντ Κάμερον έπαιξε ένα μεγάλο στοί­χημα για την πολι­τική ζωή του και το έχασε. Τώρα το Ηνωμένο Βασί­λειο θα πρέπει να υποστεί τις μακρο­χρό­νιες συνέ­πειες τις προ­σπά­θειας του Κάμερον να κρα­τή­σει το κόμμα του ενωμένο υπο­σχό­με­νος το δημο­ψή­φι­σμα για την Ε.Ε.

Η χώρα μπορεί να βρεθεί μπροστά σε μια νέα εκλο­γική ανα­μέ­τρηση, δύο χρόνια μετά τις προη­γού­με­νες κάλπες υπό την πρω­θυ­πουρ­γία κάποιου άλλου συντη­ρη­τι­κού πολι­τι­κού και ίσως να υπάρξει και μια απο­χώ­ρηση της Σκωτίας από τη χώρα. Το κίνητρο πολλών Βρε­τα­νών που ψήφισαν έξοδο ήταν η επι­θυ­μία τους να μειώ­σουν τη μετα­νά­στευση. Ολα αυτά καθι­στούν τη Βρε­τα­νία μια χώρα που δεν είναι εύκολο αν κυβερ­νη­θεί.