Συνήγορος Πολίτη: Προτάσεις για τον νόμο περί ανθρωπιστικής κρίσης

Ο Συ­νή­γο­ρος του Πο­λί­τη, αξιο­ποιώ­ντας την εμπει­ρία του από το χει­ρι­σμό ανα­φο­ρών για πα­ρο­χές προς ευ­πα­θείς ομά­δες (π.χ. επί­δο­μα πε­τρε­λαί­ου θέρ­μαν­σης, φοι­τη­τι­κό επί­δο­μα, κοι­νω­νι­κό μέ­ρι­σμα κ.λπ.), δια­τύ­πω­σε στο πλαί­σιο της δια­βού­λευ­σης για το νο­μο­σχέ­διο σχε­τι­κά με την αντι­με­τώ­πι­ση της αν­θρω­πι­στι­κής κρί­σης, σειρά πα­ρα­τη­ρή­σε­ων για τη βελ­τί­ω­ση των σχε­τι­κών δια­τά­ξε­ων. Ήδη με ικα­νο­ποί­η­ση η Αρχή δια­πί­στω­σε ότι πολ­λές από τις πα­ρα­τη­ρή­σεις της ελή­φθη­σαν υπόψη κατά την τε­λι­κή δια­τύ­πω­ση των δια­τά­ξε­ων του νόμου (π.χ. ανα­φο­ρά της μό­νι­μης κα­τοι­κί­ας αντί της «κύ­ριας κα­τοι­κί­ας» που προ­βλε­πό­ταν αρ­χι­κά σε ό,τι αφορά τους δι­καιού­χους επι­δό­μα­τος ενοι­κί­ου, απα­λοι­φή της αρ­χι­κής πρό­βλε­ψης περί υπο­βο­λής υπεύ­θυ­νης δή­λω­σης για τα ει­σο­δή­μα­τα ορι­σμέ­νων από τους δι­καιού­χους επι­δό­τη­σης σί­τι­σης κ.λπ.).

Πλέον, μετά την ψή­φι­ση του ν. 4320/2015, και με στόχο την απο­τε­λε­σμα­τι­κή εφαρ­μο­γή των δια­τά­ξε­ων του νόμου, η Αρχή πρό­τει­νε, με­τα­ξύ άλλων, και τα ακό­λου­θα:

∙ Βα­σι­κή από­φα­ση που πρέ­πει να λη­φθεί είναι εάν, για τον προσ­διο­ρι­σμό των ει­σο­δη­μά­των και της πε­ριου­σί­ας βάσει των οποί­ων θα κα­θο­ρι­σθούν οι δι­καιού­χοι των μέ­τρων, θα λη­φθούν υπόψη οι φο­ρο­λο­γι­κές δη­λώ­σεις του οι­κο­νο­μι­κού έτους 2014 (δη­λα­δή τα ει­σο­δή­μα­τα της χρή­σης 2013) ή οι φο­ρο­λο­γι­κές δη­λώ­σεις που θα κα­τα­τε­θούν φέτος (οι­κο­νο­μι­κό έτος 2015) και οι οποί­ες θα αφο­ρούν τα ει­σο­δή­μα­τα της πε­ρυ­σι­νής χρο­νιάς (2014). Η τε­λευ­ταία λύση είναι προ­τι­μό­τε­ρη γιατί θα λαμ­βά­νε­ται υπόψη η πιο πρό­σφα­τη ει­σο­δη­μα­τι­κή και πε­ριου­σια­κή κα­τά­στα­ση των πο­λι­τών. Θα απαι­τού­σε ωστό­σο, εν­δε­χο­μέ­νως, να υπο­χρε­ω­θούν οι πο­λί­τες που θε­ω­ρούν ότι δι­καιού­νται τα επι­δό­μα­τα του νόμου, να υπο­βά­λουν τις φο­ρο­λο­γι­κές τους δη­λώ­σεις πριν από τη λήξη της τε­λι­κής προ­θε­σμί­ας υπο­βο­λής τους.

∙ Επί­σης, θα ήταν ίσως προ­τι­μό­τε­ρο ο υπο­λο­γι­σμός του ει­σο­δή­μα­τος και της πε­ριου­σί­ας βάσει του οποί­ων επι­λέ­γε­ται ο δι­καιού­χος να γί­νε­ται βάσει του φο­ρο­λο­γη­τέ­ου ει­σο­δή­μα­τος (συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νου του τεκ­μαρ­τού) και όχι του πραγ­μα­τι­κού, δε­δο­μέ­νου ότι κατά αυτόν τον τρόπο θα είναι ευ­χε­ρέ­στε­ρος ο υπο­λο­γι­σμός των ποσών. Σε αυτήν την πε­ρί­πτω­ση, το ύψος του ει­σο­δή­μα­τος που θα λαμ­βά­νε­ται υπόψη να υπο­λο­γί­ζε­ται βάσει του συ­νο­λι­κού φο­ρο­λο­γη­τέ­ου ει­σο­δή­μα­τος μείον ενός πο­σο­στού έκ­πτω­σης (π.χ. 20%, 30% κ.λπ.), ανά­λο­γα με τον αριθ­μό των δι­καιού­χων.

∙ Ως προς τον κα­θο­ρι­σμό των κρι­τη­ρί­ων επι­λε­ξι­μό­τη­τας, και δε­δο­μέ­νου ότι ο όρος «συν­θή­κες ακραί­ας φτώ­χειας» δεν εξει­δι­κεύ­ε­ται στο νόμο, θα πρέ­πει να λη­φθεί μέ­ρι­μνα, ώστε να κα­λυ­φθεί ο ευ­ρύ­τε­ρος δυ­να­τός κύ­κλος ευά­λω­των προ­σώ­πων. Ανα­γκαίο είναι να συ­μπε­ρι­λη­φθούν και οι­κο­γέ­νειες με ενή­λι­κα παι­διά (δηλ. εξαρ­τώ­με­να μέλη, που θα πε­ρι­λαμ­βά­νουν και τους μα­κρο­χρό­νια άνερ­γους άνω των 25 ετών) και μο­νο­γο­νεϊ­κές οι­κο­γέ­νειες (απα­ραί­τη­τος είναι ο ορι­σμός της έν­νοιας).

∙ Σε ό,τι αφορά την δω­ρε­άν επα­να­σύν­δε­ση και πα­ρο­χή ρεύ­μα­τος, πρέ­πει να ση­μειω­θεί ότι η έντα­ξη στο Κοι­νω­νι­κό Οι­κια­κό Τι­μο­λό­γιο συχνά προ­σκρού­ει στο γε­γο­νός ότι σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις η πα­ρο­χή δεν είναι στο όνομα του χρή­στη/δι­καιού­χου, είτε επει­δή ο χρή­στης δεν μπο­ρεί να αντι­με­τω­πί­σει το κό­στος της με­τα­φο­ράς, είτε επει­δή αυτός στο όνομα του οποί­ου είναι η πα­ρο­χή δεν είναι σε θέση να χο­ρη­γή­σει (π.χ. λόγω θα­νά­του) σχε­τι­κή εξου­σιο­δό­τη­ση. Προ­τεί­νε­ται το πρό­γραμ­μα ή ο πά­ρο­χος να ανα­λαμ­βά­νει το κό­στος της με­τα­φο­ράς, ή η έντα­ξη στο Κοι­νω­νι­κό Οι­κια­κό Τι­μο­λό­γιο να βα­σί­ζε­ται σε στοι­χεία χρή­στη της πα­ρο­χής. Θα πρέ­πει, επί­σης, να λη­φθεί μέ­ρι­μνα για το ζή­τη­μα της τι­μο­λό­γη­σης της υπέρ­βα­σης κα­τα­νά­λω­σης για τους πο­λυ­τέ­κνους – ευά­λω­τους κα­τα­να­λω­τές, για τους οποί­ους ισχύ­ει ιδιαί­τε­ρη τι­μο­λο­για­κή ρύθ­μι­ση, διά­φο­ρη εκεί­νης του Κοι­νω­νι­κού Οι­κια­κού Τι­μο­λο­γί­ου.

∙ Σε ό,τι αφορά το επί­δο­μα ενοι­κί­ου, είναι ανα­γκαί­ος ο κα­θο­ρι­σμός κρι­τη­ρί­ων για τους τε­λι­κούς δι­καιού­χους του επι­δό­μα­τος σε πε­ρί­πτω­ση που ο συ­νο­λι­κός αριθ­μός όσων κρι­θεί ότι πλη­ρούν τα προ­βλε­πό­με­να κρι­τή­ρια, υπερ­βαί­νουν τον ανώ­τα­το αριθ­μό δι­καιού­χων που ορί­ζει ο νόμος (30.000 άτομα και οι­κο­γέ­νειες).

∙ Σε ό,τι αφορά τις υπη­ρε­σί­ες που θα ανα­λά­βουν την αξιο­λό­γη­ση των αι­τη­μά­των, την διεκ­πε­ραί­ω­ση των αι­τή­σε­ων και την τυχόν επα­νε­ξέ­τα­ση σε πε­ρί­πτω­ση αρ­χι­κής απόρ­ρι­ψης του αι­τή­μα­τος, θα πρέ­πει να το­νι­στεί ότι η πρό­βλε­ψη ενός με­γά­λου αριθ­μού συ­ναρ­μο­δί­ων υπη­ρε­σιών, ενέ­χει τον κίν­δυ­νο δυ­σλει­τουρ­γί­ας της δια­δι­κα­σί­ας. Θα ήταν απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρο να ανα­λά­βει πρω­ταρ­χι­κό ρόλο η ΓΓΠΣ – ΓΓΔΕ του Υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών, δε­δο­μέ­νης της τε­χνο­γνω­σί­ας της από πα­ρό­μοιες δια­δι­κα­σί­ες (π.χ. επί­δο­μα πε­τρε­λαί­ου, κοι­νω­νι­κό μέ­ρι­σμα, κ.λπ.).

∙ Η απόρ­ρι­ψη των αι­τη­μά­των των πο­λι­τών θα πρέ­πει να είναι αι­τιο­λο­γη­μέ­νη. Θα πρέ­πει να προ­βλε­φθεί δια­δι­κα­σία επα­νε­ξέ­τα­σης των αι­τη­μά­των, και μά­λι­στα ανα­γκαίο είναι να δια­σφα­λι­στεί ότι, ήδη πριν την έναρ­ξη της προ­θε­σμί­ας υπο­βο­λής αι­τή­σε­ων των δι­καιού­χων, θα έχει τεθεί σε λει­τουρ­γία και η εφαρ­μο­γή για την υπο­βο­λή ηλε­κτρο­νι­κής αί­τη­σης επα­νε­ξέ­τα­σης.

∙ Η αξιο­ποί­η­ση των ΚΕΠ για τη συ­γκέ­ντρω­ση και δια­βί­βα­ση των δι­καιο­λο­γη­τι­κών και για την πα­ρο­χή συν­δρο­μής στους αν­θρώ­πους που δεν έχουν γνώση χει­ρι­σμού Η/Υ ή πρό­σβα­ση σε Η/Υ είναι απο­λύ­τως ανα­γκαία. Ωστό­σο, δε θα πρέ­πει να πα­ρα­σχε­θεί στα ΚΕΠ και η αρ­μο­διό­τη­τα επι­βε­βαί­ω­σης στοι­χεί­ων και τρο­πο­ποί­η­σης αι­τή­σε­ων των δι­καιού­χων, διότι οι υπάλ­λη­λοι των ΚΕΠ δεν δια­θέ­τουν την κα­τάλ­λη­λη τε­χνο­γνω­σία για να κρί­νουν φο­ρο­λο­γι­κά ζη­τή­μα­τα (π.χ. υπο­λο­γι­σμός αντι­κει­με­νι­κών δα­πα­νών). Ο σχε­τι­κός έλεγ­χος πρέ­πει να διε­νερ­γεί­ται από όρ­γα­να του Υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών (τα οποία δια­θέ­τουν την απαι­τού­με­νη πείρα από την εφαρ­μο­γή πα­ρό­μοιων μέ­τρων, π.χ. επί­δο­μα θέρ­μαν­σης).

Πηγή ΑΠΕ-ΜΠΕ